Reblogged from Alt godt:

På vår skule er det kvart år fjerdeklasseforeldra som lagar 17. mai-fest for skulen og nabolaget. Foreldregruppa vert delt inn i ei teknisk gruppe som riggar og fiksar, ei leikegruppe (enklaste jobben...) som organiserer sekkeløp og limbodansing, lotterigruppa som fiksar gevinstar og lodd, og matgruppa. I tillegg skal alle levere minst ei langpannekake til salg, eller ei tilsvarande mengde muffins eller bollar.

Les meir… 1,006 fleire ord

I dag har eg brukt loin, altså ryggstykke. Butikken eg handlar i pakkar loinen i eigen emballasje, du finn også torskeloin i vakuumpakning på same måten som du får salmalaks. Det er jo litt luksus, og du kan lage din eigen loin ved å kjøpe ein heil torsk og skjere den i ulike delar. Andre delar av fisken kan du bruke til fiskemat, fiskesuppe eller gryter.

Å lage denne middagen kan gå veldig fort viss du har førebudd deg litt. Særpreget ved retten er at torsken vert servert med ein saus basert på grilla paprika, og så serverer eg ein salat med aubergin og tomatrøre. Det som tek lengst tid er å grille paprikaen og å lage til auberginen.

Grilla paprika får ein utruleg deilig søt smak, og den vert mjuk som smør. Så den kjem ikkje til å syns i sausen, den kjem berre til å gje smak. Eg gjer det enkelt, og grillar den i steikeomnen. Skinnet er lett å fjerne viss den får stå og ”slå seg” litt etter at den er ferdig, då vert det lett å stikke ein finger inn under skinnet og skyve det av.

Rå aubergin er uspiseleg, den er bitter og kjedeleg på smak. For å kunne spise den må du først trekke ut bitterstoffa. Det gjer du enklast ved å skjere auberginen i skiver, salte dei og bygge dei i tårn slik at saltet trekker ut bitterstoffa. Når det renn godt av auberginstabelen kan du tørke bort det våte, og steike auberginskivene i steikepanna. Mange brukar å skylle auberginskivene, men eg likar at det er litt saltsmak igjen i skivene. Vi byrjar med å lage salaten:

Tomat- og auberginsalat

2 auberginar

3 bifftomatar

Ein vårløk

Ein bunt urter, eg brukte oregano

Salt og peppar

1 ts honning

Litt sitronsaft

Skjer auberginane i tynne skiver, tynnare enn til dømes til moussaka. Mine var ca. ein halv centimeter. Dryss salt på skivene, og legg dei i to stablar. La dei stå og safte seg i 15-2o minutt.

Hakk bifftomatane i små terningar. Finhakk vårløk og det du har av urter. La tomatane renne av  i eit såld i nokre minutt. Ha tomatane, vårløken og urtene i ein bolle, og smak til med salt, peppar og litt honning.

Steik auberginskivene i olje i varm steikepanne til dei har fått ein fin, gyllen farge på begge sider. Legg dei på eit fat etter kvart som dei vert ferdige. (Ikkje vask steikepanna!)

Legg tomatsalaten på auberginskivene, og press over litt sitronsaft. Sett til side.

 Torsk med paprikasaus

800 g torskerygg/-loin

2 raude paprika

1-2 dl vatn

Salt og peppar

1 pakke kremfløte

Smør til steiking

Del paprikaene i to på langs. Legg dei på bakepapir i ei eldfast form, og bak dei i omnen på 200 grader i 30 minutt. Dekk dei til, og sett dei til side.

Del torsken i serveringsstykke, og strø på salt og peppar.  Smelt smør i steikepanna som du allereie har steikt auberginane i, og steik torskestykka gylne. Dei treng ikkje vere gjennomsteikte. Legg dei i ei eldfast form og sett dei i den avslåtte steikeomnen, mest for å halde dei varme medan du lagar sausen.

Kok ut steikepanna med litt vatn. Bruk steikespaden og få med deg alt det gode som ligg i steikepanna etter at auberginane og fisken vart steikt i den.  Flå paprikaen, og legg filetane på ein asjett. Mos dei med ein gaffel.

Slå fløten i steikepanna, og la den koke litt med sjya. Ha i paprikamosen, og smak til med salt og peppar. Legg filetane i sausen, og server det heile med tomat- og auberginsalat og nypoteter kokt i godt salta vatn.

Leiarprogrammet Young ambassadors er eit opplegg for ungdommar som blir valt ut for å vere med på masse faglege og kulturelle aktivitetar gjennom eit heilt år. Dei går på seminar der dei blir presentert for ulike fag, ulike tema og ulike bransjar. Dei har mange kommersielle partnerar, og så har dei ei sterk tilknyting til den amerikanske ambassaden, og har mange arrangement der.

I dag vart “graduation” avholdt, og desse fine ungdommane fekk utdelt bevis på at dei har vore med, og ambassadør Barry White (som ikkje syng) og kona hans, Eleanor, tok imot ungdommane og foreldra deira for å markere at programmet er over. Mange dyktige ungdommar og stolte foreldre å helse på, god mat og vakre ambassadørboligen Villa Otium gjorde dette til ein uforgløymeleg kveld.

Du kan bruke alle typar oksekjøt i denne wok-retten, eg brukte strimlar av mørbrad. Grovare kjøt treng litt lenger koke-/steiketid, så tilpass tida til typen kjøt du har valt.

Eg serverer denne woken med eggnudlar. Det finn du i den asiatiske hylla i matbutikken, og det er lettvint å bruke. Koketida er som regel ikkje meir enn fire-fem minutt. Sjå om du finn fullkornsnudlar, dei gir litt meir fiber og mineral i kosten. Finn du ikkje eggnudlar så kan du koke ris til.

Og så må eg berre seie at du må ikkje la deg skræme av ingredienslista, som kan virke lang. Du har mykje av dette i kjøkkenskapet, det er eg sikker på. Sjekk blant julekryddera, og finn du ikkje det du treng der kan du leite i julepynten. Der har du kanskje både stjerneanis og kanel? Du kan også bytte ut kryddera med ei teskei eller to med fivespice, om du har det ståande. Slik gjer du det:

Krydra biff med nudlar

3 ss matolje

3 stjerneanis

1 kanelstang

6 kryddernellikar

4 kardemommefrøkapslar

400 g biffkjøt i strimlar

3 fedd kvitløk

1 stor løk

1 cm fersk ingefær, finriven

1 stor raud paprika

3 selleristilkar

1 vårløk

1 dl soyasaus

3 dl vatn

1 ts sukker

400 g fullkornsnudlar

Varm opp oljen i ein wok eller i ei vid gryte. Ha kryddera i oljen, og la det frese på ganske høg varme. Etter fire-fem minutt har du i kjøtet, og steiker det til det blir pent brunt på alle sider. Ta kjøtet ut av gryta, og ha det på ein tallerken.

Rens grønsakene, og kutt dei  i passe store bitar. Ha løk, kvitløk og ingefær i gryta, og fres det i den krydra oljen i nokre minutt. Ha i paprika og selleri, og steik to-tre minutt til. Slå på soyasaus og vatn, og ha i kjøtet. La det heile koke til væska har kokt inn litt.  Smak til med sukker, og eventuelt meir salt og litt peppar om nødvendig.

Kok nudlane i salta vatn. Vend vårløken inn i gryta, og set den til side. Hell nudlane på eit stort, oppvarma fat, og slå biffgryta over.

Eg fekk eit på mail her om dagen, slik lyder det:

Hei,

Min svigerfar fra Sunnmøre har en søster som hadde fortalt at hun var blitt servert en tynn tynn kjeks som man nesten kunne se igjennom, hun mente den ble kalt blonde kjeks. Har prøvd å Google men får ikke opp noe. Det er visst en gammel Sunnmørs oppskrift. Min svigerfar har veldig lyst å smake disse kjeksene som det nå går gjetord om. Så da lurer jeg på om du vet hva dette kan være og om du har en oppskrift slik at jeg kan overraske min snille svigerfar? De var visst runde, stekt i jern??

Eg kjenner ikkje til dette, så eg må ty til mine kloke lesarar. Er det nokon som har høyrt om desse kakene/kjeksa?

Det slår ikkje feil, sesongen for influensa, svineinfluensa og forkjøling renn inn over oss gjennom heile vinteren. Med eller utan vaksine så skal det noko til å stå imot desse smittebygene. Her i huset satsar vi på sengeleie, hostesaft og smaksrike supper. Noko av det viktigaste når ein ligg der i feber er nemleg å få i seg væske.

Enkelte svergar til løk. Dessverre er rykta om at avskoren løk syg til seg bakteriar og virus usanne, men løken er ei flott grønsak som passar perfekt i ei styrkande suppe. Dei naturlege partnerane til løk er kvitløk og stangselleri, eg fann ein rest av stangselleri bakerst i kjøleskapet som det faktisk framleis var liv i. Stangselleri bør ein alltid ha, det gir deilig smak og konsistens til supper og gryter.

Men hovudgjesten i dag er dei små kvite bønnene som kallast canellini-bønner. Dei får du i pakkar ferdig kokte og bløytte, men du kan også kjøpe dei tørka i sjaktlar. Det er meir økonomisk, men tek meir tid, dessverre. Storleiken lyg, dei skal både ligge i vatn og koke lenger enn andre bønner. Men når du først har teke deg tid til dette så smakar dei nydeleg, og gjer at denne suppa vert kremete og delikat, sjølv om den er heilt fri for mjølk, fløte og rømme.

Er du så heldig som eg er, at du har ein trykkokar, så går koketida fortare. Dei små kvite bønnene bør framleis bløytast over natta, men det held å koke dei i tjue minutt på full fres, så er dei møre. Trykkokar er smart til mange ting, du lagar nydeleg fårikål på 40 minutt viss du har ein slik.

Dei kvite bønnene får selskap av spinat, som er full av jern, folat og vitamin A, C og K, for å nemne noko i full fart. Denne kombinasjonen av kvite bønner og spinat finn du i mange variantar i Italia, og dagens suppe er sterkt italiensk-inspirert. Slik gjer du det:

Italiensk suppe med kvite bønner og spinat 

250 g kvite canellini-bønner, tørre

(eller to pakkar bløytte og kokte kvite bønner

2 ss olivenolje

1 gul løk

3 stilkar stangselleri

3 fedd kvitløk

1 liter vatn

2 ss grønsaksfond eller 2 terningar grønsaksbuljong

½ ts svart peppar, malt og salt

1 pakke spinat

Legg bønnene i bløyt i rikeleg med vatn over natta. Kok dei møre (det tek mellom ein og ein og ein halv time) i usalta vatn. Hell av kokevatnet, og sett dei til side.

Finhakk løk, kvitløk og stangselleri, og ha det i ei gryte med olivenolje. La det frese nokre minutt til det er mørt og blankt, og luktar fantastisk. Slå på vatn og fond, ha i peppar og la det koke nokre minutt til.  Ha i dei kvite bønnene, og la det koke 10 minutt. Ta unna eit par auser med bønner og grønsaker, og ha det i ein bolle. Køyr det som er att i gryta til ei glatt suppe med stavmiksar eller i blender. Skyll og tørk spinaten. Hakk spinaten grovt, og ha den i suppa. La det stå to-tre minutt på låg varme, det skal berre trekke.

Aus opp suppa i djupe skåler, og legg i ei skei med bønneblanding frå det du tok til side. Du kan rive litt parmesan over viss du vil, det gir ein deilig tilleggssmak. Server suppa med grilla brødskiver. Hell olje i ei grillpanne, og grill vanlege brødskiver nokre minutt på kvar side til dei er gylne og fine.

God bedring!

Men Gunda og eg klarer ikkje å lage all denne ballen sjølve. Så dersom du er i Stjørdal eller omegn treng vi hjelp av deg. Oppgåva vi gir deg er å lage ei balloppskrift som du får frå oss. Så kan du kome og levere den hos Gunda enten torsdag, fredag eller laurdag, slik at vi kan fotografere din ball.

Vi er ikkje rike, men premien du får frå oss er ei gratis ballbok signert av oss begge Gundaene når den kjem frå trykkeriet. Vi treng ikkje store porsjonar, viss du fyller ei isboks er det nok til oss. Resten kan du servere til familien din.

Viss du syns dette er vel verd å bruke tida di på, så send meg ein e-post, så får du oppskrift frå meg. Og så sjåast vi i løpet av helga. På førehand tusen takk!

Der er andre bra bøker og i år, eg vil særleg framheve Anne Spurkland si bok Frie kaker. Den er full av oppskrifter der ein brukar andre ingrediensar enn dei tradisjonelle, for å tilpasse maten til gluten-, egg- eller mjølkeallergikarar. Og omtrent alle andre allergiar og intoleransar du kan tenke deg.

Flying cirkus er også ei artig bok, det eg likar med den er at den gjer deg flinkare til å variere oppskrifter etter kva du har i kjøleskapet, framfor å slavisk følge ei opplisting frå topp til tå. Den lærer deg mykje om teknikkar og ingrediensar, og er eit nyttig hjelpemiddel på kjøkkenbenken.

Morten Schakenda si bakebok er også eit sikkert kort, mykje nyttig kunnskap om råvarer og teknikkar der og. For ikkje å snakke om Den store kakeboka til Sverre Sætre, der finn du alt du treng av kakeoppskrifter, heilt enkelt. Alle grunnoppskriftene er lista opp der, på beste vis.

I det heile tatt: Ta turen til ein bokhandel denne eller dei næraste vekene, og kos deg med det du finn!

Fastelavn er ein del av innleiinga til fasta, I morgon er det fastelavnssøndag, med ris som skal gi ein fruktbar vår. I gamle dagar fekk både kvinner og dyr ein omgang med riset, heldigvis har vi ris berre til pynt no for tida.

Mandag er det blåmandag, då skal ein ete mager kost, slik at ein har plass til mykje mat i magen dagen etter, på feitetysdag. Askeonsdag skal ein tradisjonelt kle seg i sekk og aske, og aska skal kome frå brende palmegreiner som ein har teke vare på frå palmesøndag i fjor. Det er mykje å passe på, altså.

Men ein kan også ta den enkle vegen, og ganske enkelt kose seg med deilige krembollar på fastelavn. Eg har laga kanelbollar av den same bolledeigen, det er fint med litt variasjon. Vert ikkje alle bollane etne egnar dei seg godt til frysing, så lenge dei ikkje har fått krem i seg. Slik gjer eg det:

Fastelavnsbollar

2 liter kveitemjøl

200 g smør

200 g sukker

1 pk gjær for søt gjærdeig

6 dl mjølk

2 egg

1 ts salt

2 ts kardemomme

1 ts bakepulver

Rosiner viss du vil

Krem og ekte vaniljesukker til servering

Ha mjølet, sukkeret, kardemommen og bakepulveret i ein stor bakebolle. Smuldre smøret i mjølblandinga til det er ein kornete masse.

Varm opp mjølka til den er fingervarm, og løys opp gjæra i den. Bland saman mjølkeblandinga og mjølblandinga, og elt godt. La deigen heve under klede.

Del opp deigen til passe emne, denne porsjonen gjev ca. 25 bollar. Form dei til runde, fine bollar som du legg på bakepapir på ei bakeplate. Pensle dei med samanvispa egg, og la dei heve godt før du steiker dei på 220 grader i ca. 15 minutt, alt etter korleis din omn er.

La bollane kolne. Pisk 3 dl kremfløyte til krem med 2 ts ekte vaniljesukker og 2 ts melis. Del bollane i to, legg krem på den nederste delen og legg toppen på.

Viss du er i det rampete hjørnet kan du også servere dei med litt syltetøy blanda inn i kremen. Dryss litt melis over til slutt.

Kanelbollar

Ein halv porsjon bolledeig

Kjevle bolledeigen ut til eit rektangel, omtrent så stort som steikeplata di. Det fine med denne bolledeigen er at den er så feit at du treng ikkje mjøl på benken viss du har ei glatt og fin plate.

Smør på mjukt meierismør, og dryss på rikeleg med sukker og kanel. Rull leiven saman frå den lengste langsida til ein tett og fin rull. Skjer rullen i skiver på ca. 1,5 cm. Eg brukar former til å legge skivene i, det gjer at det vert mindre reingjering. Du kan også sette bollane på bakepapir.

Pensle kanelbollane med samanpiska egg, det gjer at dei ser penare ut. Steik kanelbollane på 220 grader i 10-15 minutt. Du kan også lage melisglasur og smøre på, eller ganske enkelt drysse på litt melis frå ei tesil.

Server med store glas mjølk, eller ein god kopp te.

Appelsinene er på sitt beste akkurat no, så då gjeld det å utnytte den gode smaken no på etterjulsvinteren. Då passar det som hand i hanske å lage denne gode ostekaka med appelsinsmak.

Appelsinostekake med mandelbotn

Kakebotn:

5 eggekviter

½ ts salt

1 ts eddik

125 g sukker

1 ss potetmjøl

100 g mandlar

100 g kokesjokolade

Ostemasse:

400 g kremost

5 eggeplommer

1 dl kremfløte

125 g sukker

1 ss vaniljesukker

2 ts rive appelsinskal

Pynt:

20 g kokesjokolade

Halve valnøtter

Pisk eggehvitene stive med eddik og salt. Ha i sukkeret litt og litt. Pisk vidare til du har ein stiv og fin marengs. Hakk mandlane i ei matmølle. Dei skal vere ganske finhakka. Knekk sjokoladen i bitar, og hakk den og oppi same bolle. Bland inn ei skei potetmjøl og vend blandinga inn i marengsen.

Ha massen i ei smurt rund 26 cm kakeform. Eg brukte ei smurt paiform med litt høge kantar, men du kan også bruke ei bløtkakeform. I så fall bør du ha bakepapir i botnen. Dra mandelmassen utover i forma og opp langs kantane, slik at det blir plass til ostemassen etter at botnen er steikt.

Steik botnen midt i omnen ved 170°C i 25 min. Ta forma ut og sett den på rist.

Lag ostemassen medan botnen vert steikt: Ha alt i ein bolle og pisk til ein glatt krem. Hell ostemassen over kakebotnen i forma. Steik kaka vidare midt i omnen ved 170°C i 25 min til. La kaka kolne i forma.

Skjer rundt kanten viss du har brukt springform, og la den gli over på eit kakefat. Viss du har brukt ei paiform så pynt kaka i forma. Legg på halve valnøtter i mønster, og riv sjokolade over.

God helg!

Eg er så heldig at eg har fått meg ein trykkokar, og då går i tillegg kjøtkokinga unna på ein fjerdedel av tida. Plutseleg tek ting mykje kortare tid, og kjøtet vert mørt som smør. Så har du ein trykkokar, så ta den ut av skapet, eller ønsk deg ein til bursdagen din, det er for lenge til jul.

Når eg lagar slike fyldige kjøtgryter brukar eg å steike kjøtet først. Det gjev masse smak, og kjøtet får ein flott farge, i staden for den klassiske grå fargen som vanleg kokt kjøt får. Så steiker eg løken i same gryte og slår på kraft. Då går ingenting tapt, alt det gode blir med i gryta og lagar ein fantastisk saus. Ikkje bli uroa om det legg seg ved og ser ganske mørkt ut, når du kokar gryta ut med kraft blir det som ligg i botnen med på å gjere sausen rikare.

Eg syns det er eit poeng å ikkje koke grønsakene i hel. Difor har eg dei i mot slutten av koketida, etter kor lang tid dei treng for å verte møre, men ikkje ihelkokte. Denne oppskrifta er til fire svoltne personar. Slik gjer eg det:

Den svarte gryta

800 g grytekjøt, mørbrad eller liknande

4-5 dl kraft, eg brukte vatn og oksefond frå flaske

2 løk

2 fedd kvitløk

Tre gulrøtter

To pastinakkar

Ein purre om du har, eg hadde ikkje

1 toppa ss ketchup eller tomatpuré

1 ts sukker

1 ts timian

Salt og peppar

Olje og smør til steiking

Rens alle grønsakene. Finhakk løk og kvitløk, og del opp gulrøtter og pastinakk (du kan også bruke persillerot) i passe store bitar.

Varm opp oljen i ei tjukkbotna gryte. Min komfyr går til ni når den er på maks, og eg varmar den opp til åtte. Ha i ein klatt smør like før du har i kjøtet. Steik kjøtet gyllenbrunt på alle sider, og ha det over på ein tallerken.

Ha litt ekstra smør i gryta, og ha i løk og kvitløk. La det frese til det er blankt og mørt. Ha i krafta, timian og ketchup, la det koke opp og bruk ein trespade for å få med alt som ligg på botnen av gryta. Har du trykkokar, så ha kjøtet og krafta inkludert løken i trykkokaren. Sett på loket, og la det koke i 15 minutt.

Viss du brukar ei vanleg gryte, så ha kjøtet oppi krafta igjen, og la det koke ein times tid. Sjekk om det er mørt. Ha i gulrøtter og pastinakk, og la det koke i ti minutt til. Brukar du trykkokar, så la gryta kolne under ein stråle kaldt vatn, ha i grønsakene og la det heile koke i fem minutt til.

Smak til med sukker, salt og peppar til slutt, og server med kokte, purerte poteter, eventuelt potetmos.

Og jammen var det det. Nittande januar 2009 posta eg forsiktig mitt første innlegg med ei oppmoding til å lage til eit selskap for dei du verkeleg vil treffe, i motsetnad til selskapa i julehøgtida, som kan ha eit strøk av plikt over seg. Menyen besto av carpaccio, heilsteikt ytrefilet med aioli og honningis med rista honningkake.

Sjølv om eg er litt ustadig i blogginga for tida, mest på grunn av bokprosjektet eg held på med, så er besøkstala jamne, og eg har bestemt ei kjensle av at eg har ein gjeng med faste lesarar som set pris på det eg gjer her. Så takk for fire år saman, eg er heilt sikker på at vi vil ha mykje glede saman i åra framover og.

Hurra for fire år!

Det er ein spesiell dag for meg og. Ikkje berre fordi eg er mor til verdas beste tenåringar, men for då reiser min kjære og eg på veg til Roma for å tilbringe ei veke der. Det gler eg meg veldig til!

Vi var i Roma ei veke i 2011 og, då tok eg dette bildet. Det er overblikket frå høgda på Trastevere, Janiculum-høgda. Så det blir nok ikkje fastelavensbollar på oss, men sikkert noko spennande bakverk frå vårt lokale bakeri på austkanten i Roma.

Eg ynskjer alle lesarane mine ein fin dag!

Dagens leppestift/lipgloss: Max Factor lipfinity spiced under, Estee Lauder Michael Kors Gold gloss

Dagens duft: Bulgari Omnia Amethyste

Dagens sko: Helly Hansen Skinnsko med snøringa open. Ullsokkar gjekk ikkje i småskoa eg har ståande her på jobb.

Dagens smykker: Forlovelsesringen, ein singel diamantring, gifteringen frå Sandberg.com og Longines-klokka som kom i morgongåve.

Dagens bok: Ingenting akkurat no, men eg skriv bok, tel det?

Siste avis du las: Aftenposten på frukostbordet

Siste cd du høyrte på: Sæle juleljod med Marianne Beate Kielland

Siste film du såg: Love actually i jula. Må få oss på kino snart, tydelegvis.

Siste reise du var på innanlands/utanlands: Innanlands: Sunnmøre i jula. Utanlands: Hellas i sommar, trur eg. Men vi skal til Roma i veke 7. Det blir fint, trur eg!

Siste nettsted du var innom før denne bloggen: www.nho.no

Siste te/kaffe du drakk: Russian earl grey på kontoret.

Siste setning du sa: Ja, eg kjem!

List opp tre ting frå veska di: Macladar, minnepinne og plasterteip.

Ok, no er det din tur, kjære lesar!

Så det eg gjorde var å redusere litt på smørmengda, og putte i peanøttsmør i tillegg. Det vart godt, så då delar eg oppskrifta sjølvsagt med deg. Slik gjorde eg det:

Peanøttkaker (ca 36 kaker)

1 egg

2 dl sukker

2 dl havregryn

75 gram smør

50 g peanøttsmør

3 ss kveitemjøl

1 ts bakepulver

1 ts vaniljesukker

1 ts kakao

100 gram salta peanøtter

Pisk eggedosis av egg og sukker. Smelt peanøttsmøret i ei lita gryte saman med smøret. Tilset havregryn og smelta smør. Vend inn det turre.  Rør inn peanøttene. Dei skal ikkje hakkast, men brukast som dei er.

Legg bakepapir på steikebrettet og set kakene på brettet med to teskeier slik at det blir små toppar. Ha deigen på den eine skeia og ta av med den andre slik at det blir små toppar med god avstand mellom kakene. Ei teskei røre er nok, dei vert større enn du trur. Du får berre 9 toppar på eit steikebrett.  Steik kakene øverst i omnen i ca 8 minutt på 200 grader.

La kakene kolne på bakepapiret, dei er blaute idet dei kjem ut av omnen men stivnar fort. Desse kakene er svært populære blant ungane, og må ikkje stå framme når dei kjem svoltne heim frå skulen, for då er dei vekk! Men dei er superenkle å lage, så då lagar du berre ein porsjon til, ikkje sant? Ein boks med slike kaker er ei fin gåve å gi bort og. God bakst!

Slik gjer du det:

Gløggekstrakt

5 dl eplecider (du kan bytte den ut med eplejuice viss du vil)

3 ss brunt sukker

Fire klementiner

Ein bit ingefær

Ein stjerneanis

10 nellikspiker

To kardemommekjerner

Ein bit kanelbork

Ha eplecideren i ei gryte, og varm den opp. Knus kryddera, og ha dei i saman med brunsukkeret. Del klementinene i to, press ut safta, og ha både saft og skal i gryta. La det heile trekkje på svak varme i ein halvtime. Trekk gryta av plata, og la den stå til den har kolna. Sil frå alt rusket.

Varm opp 2 liter cider og ei flaske kvitvin i ei gryte. Ha i ekstrakten. Smak til om du syns det trengst meir sukker. Server gløggen i pene glas med ei klementinskive som pynt på glaset. Velbekomme!

Og kva ventar meg når eg kjem heim seint på kvelden første søndag i advent? Sekstenåringen har vore i skapet og funne lys, og ho har leita fram det gamle tinnfatet.

Ho har dekorert med perlemorshjarte, kanelstenger og anna småtteri som ho har funne rundt omkring, og det første adventslyset er tent.

Alt førjulsstress renn av meg, og eg er berre lykkeleg. Vel vart det ein sein middag, og vel skal vi tidleg opp i dag og utrette store ting, men vi fekk ei fin adventsstund saman søndag kveld. Ha ei fin førjulstid, med eller utan flinke sekstenåringar!

På laurdag føremiddag møter du meg på Norli på Moa. Der syltar eg og signerer bøker frå elleve til eitt. Så dreg eg avgarde til Larsnes og Sandemessa. Der finn du meg på standen til Eiken Libris, og utpå ettermiddagen stikk eg ned på skulekjøkkenet og syltar der og. I fjor lagde eg lakserullar, men i år vert det altså heimelaga julegåver som er temaet.

Det er også temaet på Brudavolltunet i Ørsta på søndag. Min medbloggar Heidi har teke over som dagleg leiar på Brudavolltunet, og der lagar vi i stand juleverkstad søndag klokka 13:30. Det kostar ein femtilapp å kome inn, men då ordnar vi med materiell til ein strålande flott juleverkstad der du får vere med å lage julekort, julegåvelappar, syltetøy, kanskje ein god eddik, vi skal lage fuglebollar og opptenningsrullar og mykje anna morosamt. Det trur eg blir ein strålande fin dag.

Så vil du bli med på førjulsmoro med meg denne helga, er Sunnmøre plassen å vere!

Andektige sit vi og betraktar tallerknane våre, dette unike vestlandske mateventyret som vekkjer heimlengten sjølv i Oslobuarar på tredevte året.

Sjølv om vi i kveld feirar og hyllar raspeballen så finst det utruleg mange variantar av ball, sjølv om ein berre ser på dei næraste fylka rundt oss.

I Møre og Romsdal får du servert potetball eller raspeball, gjerne med rabbe (kålrot, kålrabi), saltkjøt eller pølse og smelta smør. På Nordmøre og i Romsdal får du gjerne blandaball, der potetmassen er blanda med fiskefarse.

Du kan også få saltfiskball eller grovfiskball, som er laga av tørrfisk eller klippfisk. I Trøndelag får du ofte klubb.

I Sogn og Fjordane får du servert raspekake med svine- og saueknokar, dette er tradisjonsmat på ”fotatorsdag”, skjærtorsdag.

På sørlandet  får du kompe, her må væske pressast ut av dei rivne potetene før ein lagar røra ferdig. Når du nærmar deg Stavanger skiftar ballen namn til komle, og du kan til og med få komlesteik. Du tek ballrøra og fyller i ei langpanne, legg på bacon og bakar ballen i omnen, så og seie.

I Breim kan du få kleppsuppe eller klempesupe, små ballar kokt i mjølk som er sukra, og vert servert med ekstra sukker og kanel. På Åheim har eg fått servert kjøtt i påsse. Der tek du ballrøra i ein tøypose, og senkar den ned i ei gryte med salt fårekjøt som har kokt i fleire timar først. Etter eit par timar til kan du då få eit digert stykke ball som du skjer i skiver og serverer til fårekjøtet. Men det som verre er: du kan få både sildeball, rognball og det endå kvalmare fenomenet kams. Kamsen vert laga med lever, og smakar pyton, spør du meg.

Så då er det tid for mi første tilståing: Eg er ei matpyse. Eg åt sursild ein gong, då var eg fire år. Einaste grunnen til at eg åt det var at det var favorittonkelen min som ga meg det. Han er nordmøring, og eg var veldig imponert over at han hadde eit diplom hengande på kjøkkenveggen som han var tildelt ”for oveting av blandaball”. Det var altså første og siste gong eg åt sild. Eg har ete makrell ein gong, det var på Bølgen og Moi. Det var til å leve med, men eg har framleis mareritt om lukta av steikt makrell som møtte oss i trappa når vi kom heim frå skulen. Då visste eg at det vart havregrynssuppe på meg til middag. Og ostesmørbrød til kvelds, heldigvis.

Men når det var ball til middag derimot, då var lukka gjort. Det var enklaste sort, med smelta margarin og kokt rabbe. Sjølv om mor mi kjem frå Målselv så var ho kjapp med å lære seg å lage god ball. Ved heilt spesielle høve vart ballen servert med brudavollmôr, elles var det kjøtpølser frå Gilde, rabbe og mykje smelta Per Margarin.

Finst Per margarin lenger, forresten? Eg vaks opp med ein smørsmeltar med per Margarin i på sida av komfyren. Det var berre dei fine som brukte melange, det var det han Sverre Worren som selte på Leikong. På samvirkelaget hadde dei Per margarin, som kom i desse lange eskene med fem kilo i kvar. Mor mi lagra øskja på spiskammerset, og ho hadde ein plastboks som passa perfekt til ein klepp margarin, som ho kalte det. Smør var sjelden vare, vi hadde det snautt rundt jul.

Men tilbake til ballen. Er den så spesiell, denne ballen? Er den berre vår?

Svenskane har sin palt. Alle som kan sin Emil i Lönneberga har lært om palten til Mor Alma lagar blodpalt når dei har slakta gris, og ulykkelege Emil klarer å velte paltrøra over far sin som ligg og søv førmiddagsluren sin i sengebenken på kjøkkenet.

Men i Nord-Sverige er det potetpalt som er det vanlege. Pitepalt, frå Piteå, er laga med potet, og vert servert med tyttebærsyltetøy og smelta smør. I dei sørlege delane av Norrland kallar dei det kams, og det kan vere flatkams, fetkams eller skedkams, alt etter form og innhald.

I Sør-Sverige treff ein på dei flate, ekle kroppkakene. Det er nok mi personlege meining, dette med at dei er ekle, men dei fyller altså ballen med løk saman med flesket, og krydrar med nellik og allehånde. Det er så feil som det kan få blitt. Sjelden har eg blitt så skuffa som då eg på Gotland fekk servert det som så forførerisk såg ut som potetball, men som smakte som fårerull. Fæle greier.

Svenskane, akkurat som trønderane, grisar ballen til med søte sausar med prim og slikt.  For oss sunnmøringar så liknar det mest ein formastelse å servere ball som noko søtt, men det er jo eit sørgeleg faktum at ein ikkje skal langt avgarde før ein får ball med sirup, riven brunost, brunostduppe eller til og med sukker og kanel. Eg blir kvalm.

 Du finn også ball og variantar av ball lenger ut i Europa. Litauen har potetball som nasjonalrett, dei kallar det cepalinai. Den vert servert med rømmesaus og bacon. Namnet kjem av den zeppelineraktige forma dei lagar ballen i. Dess lenger vest i Litauen du kjem, dess større vert ballane, seiest det.

I Tyskland får du servert klöse eller knödel er tyskerane sitt svar på potetball. Du får dei laga både med mjøl, brødsmular, eller slik vi kjenner det, med riven, rå potet. Meine Berliner mutti, ei venninne av mor mi som reknar seg som mi mor når eg er i Berlin, serverer alltid klösse når vi kjem, gjerne saman med salt svinekjøt eller gode pølser.  Ho har også servert oss søte potetknödeln til dessert, med ei sviske i midten, kokt i sukra mjølk.

I heile aust- og mellom-Europa finn du ulike variantar av raspa potet blanda med mjøl og kokt i kraft eller mjølk. I Italia kan du kose deg med gnocchi, det er eigentleg berre ein variant over same tema: Poteter, rå eller kokte, blanda med mjøl og krydra med berre salt, viss du er heldig.

Tilbehøret og serveringsmåten varierer, men vi elskar alle mest den ballen vi vaks opp med, som vi lengta etter då vi sprang oppetter trappa med sekken på ryggen, når vi kjende lukta av ball.

Men oveting har eg klart å halde meg unna, sjølv om eg har ein onkel som har diplom i oveting. Då er det verre med han fyren uti Dimna som eg fekk høyre om. Kjerringa hass skulle på sjukehus, og for å vere sikker på at han åt middag kvar dag kokte ho ei panne ball søndagskvelden. Mandag for ho på sjukehuset, og då ho kom heimatt på fredag møtte mannen hennar henne med denne helsinga: No var det godt du kom heim att, kjæring, eg er heilt hårlause i raua ta all dinnja ballen.

Velsigna måltid.

Kanskje var det etter ein skogbrann, at ein hjort eller ein moskus vart fanga av flammane, og vart liggande forkola og svart. Men det skjer noko magisk når kjøt vert varma opp. Det vert mørt, og får ein fantastisk smak.

Reint kjemisk oppstår det ein Maillard-reaksjon, ein reaksjon mellom spesifikke sukkerartar og aminosyrer når temperaturen kjem opp i 120 grader, som gjer at nye smaks-, lukt- og fargestoff vert danna.

Når du tenker over skilnaden mellom smaken på kokt kjøt, som normalt ikkje kjem over 100 grader, og steikt kjøt, som vert ein god del varmare, så er den store skilnaden nettopp denne Maillard-reaksjonen. Det er den same reaksjonen som gir den fantastiske smaken av skorpa på nybakt brød, eller den søte, deilige smaken av gyllensteikt løk.

Men i dag handlar det om steikt kjøt. Storfekjøt er meir eller mindre mørt alt etter kva del av dyret det er henta frå. Samstundes er det gjerne slik at det møraste kjøtet ikkje er det mest smaksrike. Ofte er det grovare kjøtet det som har mest smak. Den seige og grove høgryggen er utruleg smaksrik, og sjølv om den bør koke ein time eller to for å bli lett å ete så er det verd det. Den feittsprengde entrecoten smakar meir enn den lekre og sarte indrefileten.

Så når ein skal lage til ein kjøtrett så må ein finne den rette balansen mellom mørt og smaksrikt kjøt. I dag fann eg eit stort stykke mørbrad i butikken, og eg fekk det til halv pris fordi det går ut på dato i morgon.

Men når det handlar om heile kjøtstykke er kjøtet desidert best når det er like før det vandrar heden. Mørningsprosessen er jo oppstarten til forråtningsprosessen, så å lage mat av kjøtet rett før det byrjar bli dårleg betyr at du får glede av det nedbrytingarbeidet som allereie er i full gang i kjøtfibra.

Dette gjeld sjølvsagt ikkje kverna kjøt, då er fibra knust, og bakteriane får tak overalt i kjøtet, ikkje berre utanfrå og inn som i ein stor filet. Dermed går forråtninga mykje fortare, og ”siste forbruksdag” er stort sett alvorleg meint.

Mørbraden er eit stort, rundt stykke kjøt som det er fint å skjere rause skiver av til grytebiffar. Ikkje skjer skivene for tjukke. Av ein mør indrefilet eller entrecote kan du skjere tjukke skiver, men den litt mindre møre mørbraden blir lettare spisbar når den er skoren i tynnare skiver. Til vår familie vart det fem biffskiver, og resten av kjøtstykket kutta eg opp i terningar, og la i frysaren til ein boeuf bourguignon lenger utpå vinteren.

Til desse lekre biffskivene lagde eg ein smaksrik saus av barskaprestar (madeira, du kan bruke portvin eller sherry og), safta av tre litt slitne appelsiner og soyasaus. Det kan virke voldsomt med både søt vin og appelsiner, men appelsinene tilfører etterlengta syre, og passar perfekt saman med dei andre ingrediensane.  Saman med grytebiffen serverer eg ein heimelaga potetmos og ovnsbakte grønsaker. Slik gjorde eg det:

Grytebiff med appelsin- og madeirasaus

800 g mørbrad i 1 cm tjukke skiver

3 ss mjøl

1 ss salt

1 ts peppar

Smør og olje til steiking

Saus:

1 dl madeira eller annan dessertvin

Saft av tre appelsiner

2 ss soyasaus

3-4 dl vatn

Nykverna peppar

1 ss maisennamjøl

Bland saman mjøl, salt og peppar på ein tallerken, og vend kjøtskivene i det krydra mjølet. Varm opp ei vid steikepanne, og ha i smør og olje. Det skal vere så varmt at det fresar skikkeleg. Steik kjøtskivene fort på høg varme, mellom eit og to minutt på kvar side. Legg dei over på ein tallerken.

Slå madeira og appelsinsaft i steikepanna. Rør godt, og få med alle etterlatenskapar frå steikinga av kjøtet, det er også med på å gje sausen smak. Ha i soyasausen og vatnet, og la det koke nokre minutt. Sil det heile for å få bort brende restar og appelsinfløs.

Smak til sausen med peppar og eventuelt  litt meir soyasaus om det trengst. Jamn den med maisenna rørt ut i litt vatn. Tilsett maisenna litt og litt til du har fått den konsistensen du vil ha på sausen. Legg filetane oppi sausen igjen, og server med heimelaga potetmos og bakte grønsaker.

Potetmos

1 kg poteter

50 g smør

1 dl seterrømme eller crème fraîche

Salt og peppar

Skrell potetene, og kok dei møre i vatn utan salt. Hell av kokevatnet, men ta vare på litt av det. Ha smøret og rømmen i ei anna, vid gryte, og smelt det saman. Eg brukar ei potetpresse, og pressar potetene oppi smøret og rømmen. Du kan også berre ha potetene rett oppi, og stappe dei med ein stappar. Spe mosen med litt kokevatn viss den vert for fast, og smak til med salt og peppar.

Bakte grønsaker

Fire gulrøtter

To persillerøtter

Ein stor raud løk

Ein fenikkel

Sett omnen på 200 grader. Skrell gulrøtter og persillerøtter, og del dei i grove bitar. Skrell løken, og del den i båtar. Del fenikkelen i båtar. Legg grønsakene hulter til bulter i ei eldfast form, og ringle over olivenolje. Dryss på godt med salt og peppar, og bak grønsakene på 200 grader i rundt 40 minutt.

 Å lage denne middagen tek ikkje så lang tid, det er grønsakene som brukar lengst tid på å bli ferdige. Så mitt tips er at du byrjar med dei, og når du har fått dei i omnen set du potetene på kok. Lykke til med middagen!

Rundt 10:20 kan du høyre meg, då skal eg seie noko om potetball. Det er nemleg ein sunnmørsgjeng som møtest i kveld og lagar ball, og dei har Nitimen fatta interesse i. Eg skal snakke om ball til sunnmørsgjengen i kveld, og då må eg jo snakke om det i Nitimen og.

Så skru på apparatet ditt, og lytt til ballsnakk!

(Lurer du på kvifor dette innlegget er tagga under bokprosjekt? Fordi…)

Eg kunne ikkje anna enn å prøve, og resultatet vart veldig godt. Og ikkje minst fekk grauten ein vakker, gyllen farge. Eg var så sjangdobel at eg attpåtil dryssa riven brunost over grauten, som eit alternativ til sukker og kanel.

Dette er den perfekte kosekveldsmaten ein kveld det ruskar ute, og ein treng litt ekstra energi. Denne oppskrifta er til fire personar. Slik gjer du det:

Semulegraut med brunost
1 liter mjølk
1,5 dl semulegryn
1 ts salt
1 ss sukker
50 g brunost, riven eller i små bitar

Bland saman alt unntatt brunosten i ei tjukkbotna gryte. Sett gryta på middels høg varme, og rør jamnt og trutt til grauten kokar opp. Ha i brunostbitane, skru ned varmen litt og rør medan grauten småputrar i ca. 15 minutt. Server grauten med smørauge, eit lite sukkerdryss og eventuelt litt riven brunost eller kanel.

Kos deg i hauststormane!

No lurer du vel på om eg har gått heilt ut på dato, og det har eg kanskje. Graut er vel omtrent så umoderne som det er mogeleg å vere. Men slikt bekymrar ikkje meg, eg er glad i graut, og det er dei eg bur ilag med og. Så her i huset vert det rett som det er servert graut.

Havregraut er det aller enklaste å lage, iallfall viss du brukar lettkokte havregryn. Det er den perfekte frukosten, særleg viss familielogistikken har svikta, og ein står der utan brød ein tidleg morgon. Då er det enkelt og lettvint å lage ein mettande graut, slik at alle kan gå ut i verda mette, glade og fornøgde.

Mange eg kjenner svergar til å bruke mikrobølgeovnen når dei lagar morgongraut. Det fungerer viss ein lagar til ein, til fleire er ikkje mikrobølgeovnen så praktisk. Å lage havregraut i mikrobølgeovn har ein stor fordel, den kan stå utan at du rører i den. Det betyr at du kan sette den i omnen medan du held på med andre ting. Eg syns ikkje mikrograut smakar like godt, den blir liksom ikkje så glatt og fyldig som graut du kokar i ei gryte. Men er det krise så er det betre med mikrohavregraut enn ingen havregraut.

Eg lagar alltid havregraut med mjølk, og med litt salt og sukker i grauten. Når grauten er bittelitt søt frå før brukar eg mykje mindre sukker på grauten, så eg har ein (kanskje fiks) idé om at eg brukar mindre sukker totalt på den måten. Når det gjeld koketid kan den variere litt frå ovn til ovn. Mitt tips er at du prøvar deg fram med din eigen ovn, og finn den perfekte koketida.

Brukar du mikrobølgeovn, så reduser mjølkinnhaldet. Med mjølk kokar den nemleg lett over. Du er sikrast suksess med havregraut i mikroen med å lage den med berre vatn. Slik gjer du det:

Mikrohavregraut
3 dl vatn
Snautt 2 dl lettkokte havregryn
1/4 ts salt
2 ts sukker

Ha alt i ei skål, og rør godt. Trekk plastfolie over skåla, og sett den i mikrobølgeovnen på full effekt i 4-5 minutt. La grauten stå nokre minutt. Rør godt, og spis grauten med sukker, smørauge og eventuelt kanel eller rosiner viss du likar det.

Vanleg havregraut

Ha ingrediensane i oppskrifta over i ei gryte, men bytt gjerne vatnet ut med mjølk. Det gir ein meir mettande og velsmakande graut. Sett varmen på litt under full guffe. Rør medan grauten kokar opp, skru av varmen og la den småputre i to-tre minutt med lokk på.

Reblogged from Alt godt:

• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 

Det er mulig det er litt mykje halloweenmas her no, men eg syns faktisk at å lage ein halloweenfest for ungane er gøy.

Det er ein amerikansk skikk, men ein må ikkje kaste seg på kjøpebølga med oransje bøtter og godteskåler som lagar skumle lydar for det.

Men graskarlykter er fine, og sjølv om eg ikkje har dyrka mine eigne graskar så føler eg ikkje eg er med på kjøpefesten av den grunn.

Les meir… 826 fleire ord

I dag tidleg vakna eg i ei deilig seng på Fretheim hotell i vakre Flåm! Her er vi deltakarar på Nynorske Litteraturdagar, og saman med nynorskcelebritetar som Agnes Ravatn, Linda Eide, Kristin Fridtun og Bremnes-brødrene får eg vere med på å spreie litteraturglede i Aurland.

Så er du i området må du stikke innom Fretheim hotell i ettermiddag. Klokka 17:30 live-syltar eg framfor eit vonaleg interessert publikum. Ha ein fin laurdag, med eller utan sylting!