All posts filed under: Heidi

Laks, brennesle og eple – sommarmenyen er klar!


No nærmar sommaren seg med stormsteg, og sokkar i skoa har eg forlengst slutta med. Sola skin, og vi er klare for sommarmat. Heidi har som eg vore ute og plukka brennesle, og laga suppe. I tillegg har ho lagd nokre smarte foliepakkar med laks, og ei saftig tysk eplekake. I morgon bloggar eg frå København, det blir spennande å sjå kva byen viser oss denne gongen! Alt godt I barndommen brende vi oss ofte på brennesle som stod bak utedoen, fjøset og langs vegkantane og ikkje minst på setra. No når det er mindre dyr både på innmark og utmark og planta har vorte sjeldnare. Dette er truleg fordi all dyremøkka er vekk, og brennesle vil gjerne ha nitrogenhaldig jord. Likevel det er liten tvil om at planta er verdifull, ho kurerer vårslappheit og har vore mykje brukt i folkemedisinen. Brennesle har høgt innhald av c-vitamin og jern og ho har endåtil blodrensande effekt. Kva meir kan vi ønskje oss! For bønder og andre som har rikeleg tilgang på planta er det eit nisjeprodukt. …

Godt brød er halve føda


Eg får ofte spørsmål om kva eg meiner med godt brød. Ein har så lett for å seie «server med ein salat og godt brød til» når ein skriv oppskrifter. Det beste brødet er nybakt, men mange typar brød toler godt lagring. Dei Heidi bakar her toler å ligge eitt par dagar utan at dei vert kjedelege av den grunn. Server dei med brunost, brie eller til ei god suppe. Alt godt Vår norske kosthald er basert på brød, brød og atter brød. Brød til frukost, kvelds og midt på dag. Dette er nedarva gjennom generasjonar. Men vi må ikkje klage. Før i tida hadde dei graut minst to gongar for dag. Graut til frukost og oppattvarma til kvelds. Og det var ikkje fløyelsmjuk graut dei åt, oftast var den kokt på sammalt grovt mjøl. Korleis det var å ete graut på 1800 talet har Olav Aasmundson Vinje fortalt i ”Ferdaminne” då han åt graut på garden Grut. ”Dette var havregraut av det rette slaget. Sådene stod med piggar nett som busti på ein grisrygg, …

Chili con carne


Her kjem endå ei Heidi-oppskrift, eg er på tur ut i verda, og kjem til å ha begrensa høve til å poste fram til fredag. Så det du ser frå meg denne veka er i hovudsak lagt ut på førehand. Ikkje desto mindre; Heidi lagar Chili con carne, og det gjer eg og rett som det er. Der Heidi brukar buljong brukar eg pils, altså som væske i gryta. Det gjev ein litt annleis, meir «vaksen» smak. Forøvrig er det den einaste varianten av pils eg får i meg, eg har aldri klart å lære meg å like det. Lykke til med chilien!  Alt godt   Denne retten er eigentleg ei bønnegryte med kjøtdeig og ho er aldeles nydeleg. Den er ein del av det texansk-meksikanske kjøkkenet, og dette er billig og mettande mat, særleg om du serverer den med ris til som eg gjer. I Mexico får du den oftast servert utan ris, berre med brød. Gryta er fin å lage dersom du skal lage middag til mange. Det finst mange oppskrifter og her …

Ostesufflé


Her kjem endå ei Heidi-oppskrift, denne gongen har ho laga ostesufflé. Kast deg utpå, og prøv ein gamal, fransk klassikar! Alt godt Det er ikkje så ofte eg lager sufflé. Lenge trudde eg at det var for vidarekomande, men det var før eg laga min første. Har du aldri laga sufflé før har du gått glipp av ein god smak! Å lage sufflé er ingen heksekunst. Men før eller seinare dett han ned. Spørsmålet blir berre kor lenge du klarer å halde han luftig. Av og til dett han ned allereie i omnen, og er du heldig får du han på bordet før han kollapsar. Heldigvis det er gjestane som skal vente på suffléen og ikkje omvendt. Men merk deg at han er like god høg som lav. Eg prøvde lenge å lage ostesufflé frå eit reklameblad, men feilen var at oppskrifta innheldt alt for mykje ost. Dette oppdaga eg ein gong eg hadde for lite. Dei fleste har ei suffléform ståande på kjøkkenet nærmast ubrukt, ei høg rund form med rette kantar som er …

Arkitektens trøst til konfirmasjonen


Her kjem eit nytt innlegg frå Heidi, og denne gongen er det berre å legge alle kaloritabellar til side. Ho bakar nemleg festkaker, som kan serverast til dømes i ein konfirmasjon eller eit bryllup for den del. Vi står framfor konfirmasjonssesongen, og desse kakene vil garantert ikkje bli ståande att til etterpålaget, der naboar og venner får kome for å hjelpe familien med å bli kvitt kakerestane. Heidi skriv at det er kvinnene som kjem med kaker, og det stemmer nok sørgeleg godt. Men suksessterta nedanfor, den er bror min sitt glansnummer. Så enkelte hiv seg utpå. Gjer det, du og! Suksessterta kan serverast til glutenallergikarar. Bildet har eg lånt frå Freia. Alt godt Konfirmasjon er ei alvorleg sak for konfirmanten, men ikkje mindre alvorleg for foreldra. Det er mykje som skal på plass, og berre den som har vore gjennom noko slikt veit kva. På mange måtar handlar dette i stor grad om kvinnelege syslar, eller rettare sagt hardt arbeid. Vaske, pusse, rydde, reine klede og pynt på bordet. For ikkje å nemne maten …

Janssons fristelse


 Eg har skrive om min variant av Jansons fristelse tidlegare, her får du Heidi sin variant. Ho er inga matpingle, og difor ligg ho nok nærare opptil originaloppskrifta enn eg gjorde. No kan du prøve denne og, begge er velsmakande, billig og ukomplisert mat. Eg gjev ordet til Heidi. Alt godt Har du ikkje smakt Janssons fristelse før er det snart på tide. Det er ein rett det er lett å verte glad i. Å reise til Sverige for ein nordmann er kan hende ikkje det mest spanande, men det er noko er det med denne maten i Sverige, spesielt dersom du likar sild. Og så har dei så fint språk. Når ein svenske seier; ” Janssons frestelse” så er det berre å ta imot sjølv for ein nordmann. Det er ansjos, poteter, løk og fløyte som utgjer freistinga, og han er like god kald som varm, men allerhelst oppattvarma. Eg let meg freiste av denne Jansson, men kven var han? Å svare er ikkje heilt enkelt, men svenskane har tre alternativ.  Retten er kalla …

Torsk, kams og rogn


Når det gjeld lever og rogn er eg ei skikkeleg pyse. (Nei, eg likar ikkje sild heller, berre gni det inn.) Så når du finn skrei i butikken må vi ty til Heidi sine oppskrifter att. Er du skikkeleg tøff lagar du kams av levra. Her får du lære korleis du gjer det. Alt godt Fisk er god mat, og når du i tillegg får rogn og lever til vert det eit herremåltid. Å lage kams er kanskje gått ut på dato for den yngre garde, men lagar du kams er du i alle fall internasjonal. Lenge trudde eg at kams var eit sunnmørsfenomen, men det var før eg las om kostvanane til fiskarane i Bohuslän på vestkysten av Sverige. Forfatteren A. Olsson forklarer at denne retten også finst på vestkysten av Norge på ein stad som heiter Sunnmøre. ”I Falk og Torps etymologiska ordbok förklaras kams vara en boll av fiskelever og mjöl. Ordet hör samman med verbet kamsa, som betyder älta, röra. Norsk ordbok av Ivar Aasen från 1873 anför samma betydelse for …

Bacalao


Vi opnar laurdagen med ei Heidioppskrift: I dag lagar ho bacalao.  Alt godt Bacalao er kjempegodt. Lukt og smak av fisk, løk og poteter som badar i ei  tomatglinsande oljeblanding, ja bedre kan det ikkje bli! Synd at eg ikkje lagar dette oftare. Det har med tilgangen på råstoff å gjere. Når eg skal lage bacalao må eg leite etter klippfisken, og finn eg han er han plassert nedi nokre små kvite beger i eit hjørne av kjøledisken bak oppstabla sildespann. Annleis er det ut på Ellingsøya, der har folk lad med klippfisk oppunder taket nedi kjellarane, har eg høyrt. Men eg skal ikkje klage. Dei klippfiskpakkane eg finn er skinn- og beinfri fisk, klare til å leggast i vatn. Det gjer det enkelt å lage bacalao. Då eg var lita hadde vi alltid klippfisk liggande i kjellaren, og vi hadde rett som det var kokt klippfisk med kvit saus. Ikkje rart forresten, i dalen var det to fellesfryseri med ein fryseboks til kvar familie. Saltfisken heime i kjellaren var meir  tilgjengeleg enn frosenfisken på …

Torsdag er balldag


Her kjem endå ei Heidi-oppskrift. Ho vågar seg på å lage ball, det gjer ikkje eg. Eg har vakse opp med ei mor som lagar perfekt ball, kvar gong, så eg har nok utvikla eit lite kompleks for den grå juvel. Men eg et den meir enn gjerne, får eg den servert. Ballsøet, altså det ballen er kokt i, brukar mor mi til og med i brøddeigen, og påstår det gjev dei beste brøda i verda. Det er enkelte som er einige med henne. Vi har ein bit røykt flesk i kvar ball, kokar rabba (altså kålrota) ved sidan av og serverer ikkje gulrøter og poteter til, derimot Brudevollmôr. Det er fast tradisjon at når vi kjem heim til Sunnmøre kokar ho mor ball. Men no gjev eg ordet til Heidi. Alt godt I dag skal det handle om poteta. Denne knollen som veks her oppe i kalde nord, og som strittar mot sjølve nordavinden. Ho kjem opp like trottig kvart år og gir mat til både  kvardag og fest. Eg synes det ikkje det …

Kjært barn har mange namn – potetkaker – lomper


Eg huskar mi bestemor hadde ein stor runding utklipt av ein mjølsekk, som ho brukte når ho skulle kjevle ut lefser og potetkaker. Kom vi ned når ho hadde bakt fekk vi lunka potetkaker med smør og sirup på. Lykke! Mange har varme kjensler knytte til slik takkebakst. Ein dag eg kjedar meg skal eg ta fram takka mi og steike potetkaker til ungane mine, vande til kjøpelomper som dei er. Her kjem ei Heidi-oppskrift til, denne gongen på potetkaker, som er vårt namn på dei austlandske lompene. Alt godt   Er det lenge sidan du smakte potetkaker? Det er berre heilt topp mat. Her kjem to oppskrifter. Dei utan smør er den lettaste å lage. Er det ikkje utruleg at poteter kan gi ein slik fin deig å bake med? Kunsten når du lagar potetkaker er å bruke nok utbakingsmjøl. Så noko rot vert det på kjøkkenet. Dei færraste har eit eige baksterom i kjellaren slik naboen min hadde då eg vaks opp. Men så var ho frå Skjåk, og poteter var det gjevaste …

Deilig laks


Mi venninne Heidi har masse gode oppskrifter, og her kjem endå nokre av hennar. Fiskesausen nedanfor med eplejuice og crème fraiche bør du verkeleg prøve, den er fantastisk! Alt godt Her kjem to gode lakseoppskrifter som eg likar å lage.  Utgangspunktet for begge rettane er ein beinfri laksefilet. Å filetere laksen sjølv gjev deg nærkontakt med eit heilt dyr, du får studere anatomien og sjå kor vakker han er. Syns du denne baskinga med heile dyr er noko griseri, kjøper du laksen ferdig filetert. Filetering: Skyll fisken godt, og tørk han med kjøkkenpapir. Pass på at du får bort alt blod langs beina, og fjern gjerne gjellane medan du likevel held på.  Bein og hovud er fine å koke kraft på, men gjellar og blod gjer krafta grå. Legg laksen med ryggen mot deg og skjer inni laksekjøtet rett bak gjellane og heilt inn til ryggbeinet. Her legg du kniven flat og skjer langs ryggbeinet mot halen, og så har du ein fin filet. Fjerning av bein: Trekk ut dei store beina som går midt …

Fastelaven


Denne artikkelen om fastelaven er skriven av mi kjære venninne Heidi. Den er lagt ut med hennar samtykke. Enjoy! Alt godt I Norge var det i Gulatingslova forbode å ete kjøt på fastedagane og åt ein kjøt kunne ein verte bøtlagt. Fastelaven kjem av det tyske ordet Fastel-abend, og tyder kvelden før fasta. Fastelaven vart markert med rikeleg, feit mat før ei tid med ransaking og ettertanke fram mot  høgtida. Mange av dei religiøse skikkane våre er ihopblanda med folketru. Det gjer at dei varierer etter kvar i landet dei oppsto og kva tid dei vart gjort til ein tradisjon. Fastelavensbollar er truleg eit tysk påfunn (slik mange av tradisjonane våre er) og dei vart baka i Bergen av hanseatane. Tysk baketradisjon stod sterkt i Bergen, og heitevegger, (heissewecke) var truleg dei første fastelavensbollane som vart baka. Dei skar toppen av bollen, laga eit hol og fylte kokt kremfløyte nedi og la toppen tilbake på bollen. Desse måtte sikkert etast med skei, sidan dei var oppbløytte.  Blåmåndag skulle ein ha skrinn mat slik at ein vart skikkeleg …