Siste innlegg

Eit slag for grauten


Veit du kva du får til middag i dag? Graut! 

Meldinga var til min kjære, og svaret var HURRA! Her i heimen vert altså ein grautamiddag sett stor pris på. 

For meg er graut barndomsmat. Det var alltid risgraut på laurdag i eitt-totida. Til frukost fekk vi ofte havregrynsgraut før vi gjekk på skulen. 

Mor mi heldt vevkurs, så onsdagane var ho bortreist. Då passa bestemora vår oss, og ho lagde semulegrynsgraut til oss som vi åt med smør og sukker på medan vi såg på komikveld. Då eg flytta heimafrå, og fekk besøk av søskenbarnet mitt på hybelen i Oslo, åt vi semulegrynsgraut og las høgt frå Tordivelen flyg i skyminga. 

Mange oppfattar graut som krisemat, men eg er ikkje einig. Graut er kosemat, mettande, godt og lett å lage.  Sørg for at du har ei god gryte med tjukk botn. Har du ikkje det svir grauten seg lett, og det smakar ikkje så godt.

Når eg no lagar graut prøver eg ofte å finne noko godt å drysse oppå. Sukker og kanel er vel og bra, og det er stort sett alltid godt med eit smørauge, men av og til er det spennande med litt rista, hakka nøtter, nokre saftige rosiner, hakka eplebitar eller ferske blåbær. No får ein blåbær i butikken året rundt, og dei passar veldig fint på havregraut eller risgraut. Har du tyttebær i frysaren kan du drysse dei rett på grauten, dei har tint før du byrjar å ete. 

I dag rista eg cashewnøtter til å drysse på risgrauten. Å riste nøtter løftar smaken veldig, og du kan bruke akkurat dei nøttene du likar. Hasselnøtter, valnøtter eller pinjenøtter er alle veldig gode som grautdryss. Rist nøttene ved å ha dei i ei varm steikepanne, la det stå på middels varme medan du rører no og då. Når dei har fått ein fin, brunleg, ikkje svidd farge, er dei ferdige. La dei kolne på eit fat før du hakkar dei.

Når du først kokar risgraut kan du like gjerne lage ein stor porsjon. Det som er til overs held seg i kjøleskapet eit par dagar, viss du kjøler det kjapt ned. Risgrautrestar kan også frysast. Eller du kan gjere som meg, og lage ein lekker rispudding til søndagsdessert. Den kan du lage i porsjonsformer, eller i ei større skål som toler å vere i omnen. Ein slik dessert smakar himmelsk, og blir alltid suksess. 

Kos deg med grautkokinga, og ha ei fin helg!

Risgraut

4-5 porsjonar

4 dl vatn

2 dl ris, 25 minutt koketid

1 liter mjølk

1 strøken ts salt

2 ts sukker

1 ts vaniljesukker

Ha vatn, salt, sukker og ris i ei tjukkbotna gryte. La det koke i ti minutt medan du rører av og til. Når det meste av vatnet har dampa bort sper du i mjølka litt og litt slik at grauten tjuknar mellom kvar gong du sper. 

Eg lagar risgraut omtrent som risotto, eg har ikkje i den siste mjølka før heilt til slutt, og eg rører så og seie heile tida. På den måten unngår eg at mjølka kokar over, og at det svir seg. La vaniljesukkeret koke med dei siste fem minutta. 

Server grauten med sukker, kanel og smørauge, og det du måtte ha lyst på av grautdryss. Litt spekemat og flatbrød er også veldig godt ved sidan av risgraut. 

Om å kjøpe inn


Dei som kjenner meg privat veit at eg lever av å shoppe. Eg jobbar altså med innkjøp for ein statleg etat. Det er eigentleg ein logisk konsekvens av at eg alltid har vore glad i å shoppe, og at eg har ein fagleg bakgrunn (juss) som gjer at eg kan det som skal til av regelverk og rettspraksis.

Men eg kjøper ikkje berre inn på jobb, eg brukar dei same teknikkane (i moderert form, naturleg nok) når eg kjøper inn privat. Det er nokre grunnprinsipp som det kan vere nyttig å få med seg, for at ein skal kunne gjere gode innkjøp.

Kjenn marknaden du kjøper inn i

Prisar, vilkår og kvalitet varierer frå marknad til marknad. Kva er så ein marknad? Ein kan hevde at alle matvarebutikkar i ditt nabolag er ein marknad. Samstundes er det viktig å vite at ein ikkje treng å flytte seg så langt for å gjere ein betre handel.  Daglegvareforretningane baserer seg på at du ikkje gidd å sjekke prisar og kvalitetar andre stader. Å orientere seg blant tilbydarane utanfor din «nærmarknad» er kjempeviktig for å kunne kjøpe inn gode varer til låg pris.

Innvandrarbutikkar er eit døme på nærmarknader som ein bør kjenne. Du kan også gå ut frå at dess mindre fancy lokala og plasseringa av butikken er, dess billigare er varene. Eg sparer MASSE pengar på å handle grønsaker og eksotiske varer på Grønland ein gong i veka. Vår nærbutikk har av og til doble prisar på varer av same kvalitet, til dømes salat, cherrytomatar og soyasaus.

Vit kva ei vare SKAL koste

IMG_0932


Dessverre må ein berre gå ut frå at butikkane har som mål å lure deg til å kjøpe noko dyrare enn det du vil kjøpe. Deira overordna mål er jo at du skal bruke så mykje pengar som mogeleg hos dei. Det oppnår dei til dømes ved å forvirre oss når det gjeld kva ei vare eigentleg skal koste. Det gjer dei på dei underlegaste måtar. Ein måte å gjere det på er juksetilbod.

Her ein dag kom eg på min faste butikk, og såg at issalaten var merka med gult, altså skulle den vere på tilbod. Den kosta 25,90. Det veit eg er ein svært høg pris, så eg stussa litt på den tilbodslappen. I går var eg innom der igjen, då kosta den 16,90, utan tilbodslapp. Då veit eg iallfall kva den skal koste.

Det er altså slett ikkje sikkert at det som er tilbodsmerka er den billegaste vara av det slaget. Eg kjøper ein bestemt type toalettpapir. Den finst i 18-rullarspakning og i 8-rullarspakning. Prisen per meter er det dobbelte for den med 8 rullar. Den med 8 rullar har ofte gul lapp, og er på juksetilbod. Den er likevel berre to kroner billegare per pakke, og 18-rullspakken, som dei har gøymt godt bort, er likevel rimelegast.

Ein annan måte å forvirre kundane er generell jukseprising. Eg skulle kjøpe søt chilisaus, og hadde det travelt, så eg rakk ikkje å dra til min faste mann på Grønland. På storbutikken der eg var hadde dei ei flaske med 2,5 dl saus til 22,90. Eg syntest det var litt dyrt, fordi eg huska at tyrkaren eg handlar hos selde slike flasker på ein liter til same pris. Så kikka eg meg litt rundt. På nederste hylle sto ei flaske med søt chilisaus, same kvalitet, same merke, til 21,90. Den inneheldt 7,5 dl, altså tre gongar så mykje. At mindre pakningar kostar litt meir per kilo er naturleg, men så ekstremt? Jukseprising, som eg avslørte, fordi eg visste kva den eigentleg skulle koste.

Eit anna døme er leverpostei, den firkanta boksen er på tilbod, den ovale er tolv kroner dyrare, sjølv om det er same produsent, og sikkert same leverposteien. Tek du feil vert du lurt. Medisterpølser laga på same fabrikk og med nesten lik innpakning har ulik pris. Den eine kostar 39,90, den andre kostar 14. For å auke forvirringa og å sikre at du gjer feil er prisane tekne bort på den dyraste, eller prisplakaten er plassert slik at du trur den gjeld den tredje medisteren.

Tilbod blir gøymt bort og erstatta med liknande varer

Eit anna triks butikkane tyr til er at dei har store tilbodsaviser som skal få deg til å få lyst til å kome til butikken. Der presenterer dei svært gode tilbod, som til dømes Rugsprø til ti kroner per pakke. Det er jo kjempebillig, og folk fer mann og kvinne av huse.

Når du så kjem i butikken så huskar du kanskje ikkje Rugsprø, men du huskar mørkt, tynnt knekkebrød. Det veit butikken. Difor stiller dei opp ein pall på enden av ei hylle der det står Finncrisp, det som liknar aller mest på Rugsprø. Der står det ingen pris, eller kanskje står det ein bitteliten lapp nederst til høgre. Den ser ikkje du, tenker mørkt, tynt knekkebrød, og plukkar tre-fire pakkar opp i vogna di. Finncrisp er ikkje på tilbod, den er derimot på fullpris til 18,90. Rugsprøen står innerst til venstre, slik at du ikkje skal finne den.

Kryssubsidiering

Barna mine var ikkje fylt 12 før dei lærte kva kryssubsidiering er. Når ein butikk kryssubsidierer sel dei ein ting billig, og ein annan ting dyrt. Dei to tinga kan passe saman, som pølser og lomper, eller dei kan vere utbyttbare, som fruktmusli og blåbærmusli. Er pølsene billige er lompene dyre. Er fruktmuslien billig står den bortgøymt, og blåbærmuslien står langs midtgangen i butikken på ein pall. Den som ikkje følgjer med får svi. (Og du veit kvifor fruktmuslien er billig? Fordi den er på VG si liste over produkt som vert prissamanlikna kvar månad.)

Kryssubsidiering er på ein måte eit veddemål. Butikken veddar på at du ikkje finn det dei har subsidiert, eller at du kjem til butikken likevel, sjølv om dei er utselt. Du kan vedde i mot viss du orkar.

Ting er billig to veker før du treng dei

Det er no pinnekjøt, svineribbe og risgraut er billig. Om to veker er prisane skrudd opp. Eg var på min faste butikk i går, og fann flott kjøtfullt pinnekjøt til 169,- per kg. Framimot jul finn du seige, tørre strantar til 229,-. Medisterdeigen kosta 39,90 i går. Gjett om eg kjøpte ein stor pakke, og la i frysaren. På veslejulaftan kostar medisterfarse 89,- per kilo.

Bruk frysaren, sjekk datoar og pass på. Det kan vert dyrt og å kjøpe inn slik eg beskriv viss du gløymer at du har medisterdeig i frysaren, og kjøper ny. Planlegging er trikset her, med lister og notat over kva du har kjøpt og kva du ikkje har kjøpt. Følgjer du med på kva som er i butikkane og kva det kostar sparer du pengar.

Sjekk kassalappen

Når du har betalt, så bruk eit minutt (FØR du har gått frå butikken) og sjekk at prisane som er slått inn er korrekte. Du vil bli overraska over kor ofte prisen på hylla, i tilbodsavisa og i kassasystemet ikkje stemmer overeins. Har du teke den julepølsa som var til dobbel pris og ikkje den som var på tilbod fordi du ikkje såg skilnad på dei, så sei frå, og du får pengane tilbake.

Eg handlar av og til varer til halv pris der best før-datoen er  i morgon, det får dei rett som det er ikkje med seg, dei berre dreg vara forbi scannaren på autopilot. Pass på at du har fått dei rabattane du har krav på. Eg veit at mange syns det er ubehageleg å seie frå, og butikkane tener mykje pengar på at folk kvir seg for «å lage bråk» i kassa. Men bør ein ikkje lage litt bråk (på ein høfleg måte) når ein blir lurt trill rundt?

Og så må eg ta nokre atterhald. Er arbeidstida di meir verd enn det du sparer på strukturerte innkjøp så treng du ikkje å ta omsyn til dette. Er du åleine, og et lite, så har dette kanskje ikkje så stor innverknad for deg. Må du ha spesialkost så må du det, då har du kanskje ikkje så mykje å hente på tilbodsjakt. Syns du det er ei pine å gå i butikkar, så gå for all del ein stad, finn alt og stikk avgarde for å gjere meir fornuftige ting.

Men for alle oss andre så er det mykje å spare på å kjøpe inn meir strukturert, og å sjekke prisar og å ha augene med oss.

Det enklaste – ei deilig banankake


Av og til er det enklaste det beste, og når eg vil ha noko godt etter middag er det enklaste banankake!

Banankake er ei vinn-vinnkake, den smakar fantastisk, og ikkje minst får du brukt opp dei brune bananane som har ein tendens til å hope seg opp i fruktskåla. Dette er ei klassisk formkake, som byrjar med eggedosis, og held fram med mjøl, væske og smelta smør.

Denne gongen fekk eg besøk av ein mjølkeallergikar, så eg brukte mjølkefri margarin og eplejuice i staden for mjølk, som ein ofte brukar i formkaker. Det ga ein frisk smak som alle likte. Eg syns også at det vesle syrlege frå eplejuicen framheva banansmaken.

IMG_7757Vi var i sør-Spania i haust, og i den vesle landsbyen Comares vart vi praia av ei gamal dame som viste seg å selge frukt og andre delikatesser frå stova si heime. Ho drog oss inn i gangen, og der hadde ho fylt opp med mango, rosiner, fiken, mandlar, granateple og alt som godt er.

IMG_7959Der vart vi rivne med, og kjøpte med oss masse fine råvarer, mellom anna rosiner av dei lokale muskat-druene. Dei er veldig aromatiske, og gir ein deilig søt dessertvin som eg vil tilrå at du prøver viss du får sjansen. Desse rosinene har eg brukt i kaka, og det vart veldig godt, om eg skal seie det sjølv. Så lokkar ei gamal dame deg utpå, så bli med. Då kan du få oppleve spennande ting.

Har du barn eller ungdommar i huset, så vil eg på det sterkaste tilrå at du lagar denne kaka saman med dei, slik at dei får det i fingrane, og lærer seg oppskrifta. Då er du garantert gode kaker ofte, og kven seier nei til det? Denne oppskrifta fyller ei stor brødform, ei rund form på ca. 24 cm, eller to mindre former. Du kan også lage den som muffins. Då kan du sette temperaturen opp til 200 grader, og steike dei i 20 minutt nederst i omnen.

Skal du servere denne kaka ved finare høve, så vert den heva opptil fleire hakk viss du legg ein glasur på. Eg har servert den både med osteglasur og med sjokoladeglasur, og begge delar smakte fortreffeleg. Men i dag spiste vi den naturell, den trengte ikkje noko meir enn ein god kopp te til.

Kos deg med kakebaksten, og ha ei fin helg!

IMG_7964Banankake

2 egg

2,5 dl sukker

2 overmodne bananar

130 g smelta smør

4 dl mjøl

3/4 dl eplejuice

2 ts vaniljesukker

2 ts bakepulver

1 ts natron

2 dl bløytte rosiner

Glasur: 125 g naturell kremost, type Philadelphia (ikkje light, det blir sørpe!)

Rive skal av ein sitron

125 g melis

Litt vaniljesukker med ekte vanilje

Sett omnen på 180 grader.

Smør ei brødform, og legg ein strimmel med bakepapir i botnen.

Ha rosinene i ei skål. Kok opp litt vatn, og slå over rosinene. La det gjerne stå eit par timar.

IMG_7962Lag eggedosis. Mos bananane, og bland dei i eggedosisen. Bland det turre i ein eigen bolle, og vend inn rosiner som har fått renne av seg. Rør det turre inn i eggedosisen vekselsvis med eplejuice. Rør inn smøret til slutt.

Ha røra i forma, og steik kaka i 45-50 minutt. Sjekk med kakenål om den er ferdig. Rør saman glasuren, og smør den over kaka. Pynt gjerne kaka med det du måtte ha i huset av kakepynt.

Osteglasur

125 g naturell kremost, type Philadelphia (ikkje light, det blir sørpe!)

Rive skal av ein sitron

125 g melis

Litt vaniljesukker med ekte vanilje

Sjokoladeglasur

200 g melis (ein pakke, altså)

70 g smelta eller flytande margarin/smør

1 ss kakao

1/2 ts vaniljesukker

1 ss ferdig kaffe

Ha melisen i ein bolle. Ha i smør, kakao og vaniljesukker. Rør glasuren glatt med ein handmiksar, og spe med kaffien til slutt. Brei glasuren ut over kaka, og pynt med det du har i huset.

Tips: Er bananane brune, men kakebakinga må utsetjast? Mos dei, og frys dei til bakelysta kjem over deg.

Kalv med frisk melonsalsa


I dag har vi spist noko av det aller beste eg veit: Entrecote av kalv. Kalvekjøtet er lyst, mørt og saftig, og blir utruleg godt på grillen eller i steikepanna.

Det er synd at kalv skal vere så vanskeleg å få tak i. Har du ein god slaktar nær deg så prøv å godsnakke med dei og få dei til å ta det inn. Eg kjøper mitt kalvekjøt hos Strøm-Larsen på Torshov i Oslo, eller i Sverige. Der er det av ein eller annan grunn heilt vanleg i butikkane.

Til kalven laga eg ein salsa med melon. Salsa betyr saus, og melonsalsaen min liknar kanskje ikkje heilt på ein saus. Men den liknar på ein tomatsalsa, som ein lagar ved å finhakke tomatar og røre saman med krydder og urter. Melonsalsaen er laga på same måte. Eg hadde ein skalk av vassmelon og ein stor piel de sapo-melon til disposisjon. Piel de sapo har sesong ganske seint, og har lyst, aromatisk og søtt fruktkjøt. Eg tok dei urtene eg hadde, litt oregano, litt rosmarin, timian og persille. Skal du servere salsaen til meksikansk mat ville eg brukt koriander, men her passa det like fint med middelhavsurter. Litt løk må også vere med, eg brukte vårløk som eg kutta fint.

fullsizeoutput_4985Butikken eg var i hadde eit stort utval av tomatar og, eg tok med bifftomatar og nokre store mørke tomatar, som er modne sjølv om dei framleis er mørkegrøne i fargen. Eg brukte ein fin, fersk bøffelmozarella som eg skar i skiver, og laga små tårn med tomatar og mozarella. Det ser morsommare ut på tallerkenen enn i ein salat, heilt enkelt. Dryss litt salt og peppar mellom laga, og ringle litt balsamico og olivenolje på toppen til slutt.

Urteblandinga eg brukte i salsaen fekk også vere med på å smaksette dei omnsbakte potetene. Ein skulle tru det vart einsformig, men det vart det ikkje. Smakane er heilt annleis når urtene vert varmebehandla med salt og peppar på potetene, og når dei får vere ferske i salsaen. Det sparte berre arbeid, og gjorde at begge delar smakte fortreffeleg, om eg skal seie det sjølv.

Så sett himmel og jord i bevegelse, og få tak i ein lekker bit kalvekjøt, så får du heilt nye og rike smaksopplevingar. Dette er perfekt søndagsmiddag som tek litt tid å lage, men som alle vil elske. Lagar du for mykje salsa kan du gjerne bruke restane til steikt fisk eller til taco ein annan dag. Den held seg i kjøleskapet i to-tre dagar.

Kalv med frisk melonsalsa

fullsizeoutput_4979Melonsalsa

600 g melon, gjerne ulike typar

2 ss fersk oregano

2 ss fersk timian

1 ss fersk rosmarin

Ein halv stilk vårløk

½ raud chili (kan sløyfast eller reduserast)

½ ts salt

Nykverna peppar

1-2 ts sherry- eller kvitvinseddik

Rens urtene av stilkane, og kast stilkane. Ta det bort viss det er noko vissent på vårløken, og snitt den i tynne skiver. Legg urtene og vårløkskivene på ei fjøl, og finhakk det heile. Del porsjonen i to.

Rens chilien, og finhakk den. Legg det du vil bruke i ei romsleg skål saman med den halveporsjonen av hakka urter, og bland det godt.

Kutt skalet av melonane, fjern alle frø og kjerner, og del fruktkjøtet i ganske små terningar.

Ha dei i skåla saman med urtene, og vend dei inn litt og litt slik at det heile vert jamnt fordelt. Smak til med salt, peppar og eddik. La salsaen stå ein halvtime før servering.

Omnsbakte potetbåtar (til fire personar)

5-6 store poteter

½ dl olivenolje

1 ts salt

Nykverna peppar

Resten av urteblandinga

Sett steikeomnen på 200 grader. Bruk gjerne varmluft om du har det. Legg bakepapir i ei eldfast form eller i ei langpanne.

Ha olje, salt, peppar og urteblandinga i ein vid bolle. Rør det godt saman.

Kutt potetene i båtar med skalet på. Ha dei i oljeblandinga i bollen, og vend det heile godt rundt så potetene er heilt dekte av olje og krydder. Hell potetene i forma, og fordel det som er att av krydder og olje over dei. Steik potetene på 200 grader i 40-45 minutt til dei er møre og gylne.

fullsizeoutput_4984Kalveentrecote

Ei skive entrecote (ca. 150 g) pr person

Salt og peppar

Smør til steiking

Salte og pepre entrecoteskivene i god tid, gjerne eit par timar før du skal steike dei. Varm

opp smøret i ei steikepanne med tjukk botn til det sluttar å frese og byrjar bli brunt. Legg i entrecoteskivene, og steik dei gylne og fine på høgaste varme. Snu dei etter to-tre minutt. La dei steike i eit minutt til før du dreg steikepanna til side og let entrecotane kvile fire-fem minutt. Dette gir medium steikte entrecotar. Vil du ha dei «rå»

eller godt steikt så justerer du steiketida ned eller opp.

Server entrecotane med omnsbakte poteter, melonsalsa og eit tomattårn.

Tomathaust


Neida, eg har ikkje sådd tomatar. Ein treng ikkje så tomatar for å få tomatplantar. Det er nok å kjenne nokon som sår tomatar.

Det er ein morsom syklus, det der. Når ein syns det er kjekt å dyrke ting så blir ein likevel lei utpå hausten. Men litt over jul så byrjar det å lysne, og så dukkar det opp frø i butikkane som ein kan så.

Då trer sågalskapen inn, og ein puttar masse frø i jorda. Dei spede spirane poppar opp, og får lys, vatn og gjødning etter alle kunstens reglar. Så kjem ein ut i mai, og då er det som om planterommet er overteke av trifidar, desse planteliknande ondsinna vesena, som vil ta kontroll over verda.

QcxdWJ+9Q%uzclx1tDZXggDå er det at desse ivrige såarane byrjar å dele ut med raus hand. Dreg du frå eit selskap kan du vere trygg på at du får med deg minst ein tomatplante, og kanskje eit par chiliplantar og.

Slik får iallfall eg tomatar, og eigentleg er det jo veldig hendig. Min kjære ga meg plantekassar i bursdagsgåve, og ei av desse vart heimen til dei etter kvart fem tomatplantane eg hadde enda opp med.

h5cOM9YbTgC+eX1uydjKNwVi har spist litt langsmed etter kvart som dei vart modne, men i midten av september gjekk det opp for meg at dei grøne tomatane nok ikkje kom til å bli raude og søte av å henge ute gjennom så kjølege netter som september kan by på. Så då tok eg ein skikkeleg rydderunde i plantekassa mi, og hengte dei grøne tomatane til modning.

For tomatane held faktisk fram med å modne etter at dei har forlatt busken. Dei vert kanskje aldri så søte og aromatiske som dei som har modna i sommarsola, men dei er framleis gode å spise.

fullsizeoutput_2131Så litt etter litt vert dei raude og fine, og på eit tidspunkt går det opp for meg at her må vi gi gass i tomatspisinga. Ei brødskive med tomat og majones på til frukost og ein og annan salat monnar ikkje. Så denne veka har vi spist to rundar med tomatsuppe, og i tillegg laga eg kyllingrulladar i tomatsjy.

Det vart så godt at oppskrifta må delast, heilt enkelt. Det er også veldig sunt, for oppvarminga aktiverer lykopen i tomatane, som er ein kraftig antiosydant, og bra for nesten alt, ifølge moderne matforskning.

Eg laga rulladane med kyllinglårfilet, som eg alltid kjem tilbake til. Eg syns det er ei veldig bra råvare, rimeleg, ressursutnyttande og smaksrik. Med skiver av bacon rundt blir det pene porsjonsstykke som smakar fortreffeleg.

Til denne retten kan du servere ris, pasta eller poteter, eg serverte den med dei minste potetene frå potetopptakinga, kokt i godt salta vatn. Du kan også ha ein salat til, og litt godt brød.

fullsizeoutput_2135Kyllingrulladar i tomatsjy

800 g lårfilet av kylling
Ein pakke tynne baconskiver
(Tannpirkarar utan fluorsmak)

1 kg tomatar
Ein løk
Ein bunt vårløk
2 dl kvitvin eller eplejuice
2 ts urtesalt
Olivenolje
1 ss balsamicoglace
Salt og peppar

Sett omnen på 200 grader.

h5qeLul0TLaUSkaRyzJV1wLegg baconskivene på ei fjøl. Legg kyllinglårfiletane på enden av baconskiva, og rull det heile rundt til ein rullade. Stikk ein tannpirkar gjennom, slik at den held seg saman. Steik rulladane på begge sider til dei har fått fin farge. Legg dei til side på ein tallerken.u2F6qqn1Tt288jX9SRWU8g

Del alle tomatane i passe store bitar, mine var ikkje så store, så eg delte dei i fire. Kutt løken fint, og del vårløkstilkane i 2-3-cm lange bitar. Fordel grønsakene i forma, ha på urtesalt, vin og balsamicoglace, og ringle over olje.

Legg kyllingrulladane på grønsakene, og bak det heile i omnen i 40 minutt på 200 grader. Ta forma ut, og la den stå litt. Bruk ein gaffel, og mos tomatane slik at dei slepper all safta.

Smak på sausen, og juster smaken om nødvendig. Eg dryssa i salt og peppar, og berre vende forma fram og tilbake, for å få det til å blande seg. Server med ris, pasta eller poteter.

Curry med kjøttbollar


Eg er veldig glad i austasiatisk curry, det er så enkelt, og så godt!

Det er faktisk ekte snøggmat, du lagar ein full middag med grønsaker og proteinar, medan risen kokar. Løyndomen er nokre få ingrediensar som du må ha i kjøleskapet. Det er karripasta (curry paste), sitronsaft, kvitløk og ingefær. Ingefær kjøper eg ofte ferdig mosa i glas, det gjer at terskelen for å bruke den vert mykje lågare.

I tillegg må du ha ein ingrediens i matskapet, enten på boks eller kartong, og det er kokosmjølk. Har du desse fem tinga kan du lage ein curry nesten uansett kva du har av råvarer. Bønner, linser, kylling, fisk, alle grønsaker, muligens med unntak av agurk og salat, går i ein curry.

Ein får veldig mykje curry i det indiske kjøkkenet, men det er ein curry som vert laga med tørre krydder. Då varmar du opp krydderet, knuser det, og tilbereier råvarene i den blandinga. I austasiatisk curry brukar ein ferske krydder, og ein kan bruke langt fleire enn dei eg ramsar opp. Sitrongras er mykje brukt, ingefær kan byttast ut med galangal, og i klassisk curry er det raust med chili, limesaft, palmesukker og fersk koriander. Koriander gir den heilt autentiske smaken, men mange slit med den, så den krev litt tilvenning. Sitronsaft og limesaft erstattar kvarandre, og har du ikkje palmesukker kan du bruke litt honning, viss gryta treng avrunding til slutt, fordi den er for skarp.

Karripasta kjem i raud og grøn utgave. Den grøne vert mykje brukt i lyse gryter og supper, og har meir grøn chili i seg. Raud karripasta har varmare smak, og har meir raud chili i seg, naturleg nok. Her har eg brukt den raude.

Fordelen med å bruke ein karripasta er at då får du den autentiske smaken utan å måtte handle inn ei lang liste med ingrediensar. Dette skal vere ein kvardagsmiddag, og då vil eg gjerne sleppe å gå innom butikken for å handle ting eg manglar. Det må gå fort!

I dag gjorde eg noko som tok litt tid, eg laga kjøttbollar som eg krydra godt for å ha i curryen. Har du det verkeleg travelt, så velg strimla kylling eller svinefilet, det treng veldig kort steiketid. Alternativt kan du bruke ferdige kjøttbollar, men det må du ikkje seie at eg har sagt.

Lagar du dette som søndagsmiddag er det fint å lage ein stor porsjon, så har ein restar i kjøleskapet til dei som skal til fotballtrening mandag klokka fem, eller som nokon kan få med seg til lunsj.

IMG_7641-kopiAustasiatiske kjøttbollar

400 g kjøttdeig av storfe, kylling eller svin

1 ts salt

1/4 ts peppar

Eit egg

1 ss potetmjøl

2 ss finhakka koriander

1 ts riven kvitløk

Chili viss du vil

Ha kjøttdeigen i ein bolle. Rør kjøttdeigen seig med salt og peppar. Knekk i eit egg, og rør blandinga smidig. Rør i potetmjølet til slutt, og bland det godt inn. Vend inn kryddera til slutt.

Varm opp smør eller olje i ei vid steikepanne. Ha ei skål kaldt vatn klar. Dypp teskeia i bollen, og fukt handflata på den handa du ikkje held skeia. Ta opp ei teskei med farse, og form den til ei rund kule. Lag dei mindre enn du syns er naturleg, dei «hevar» seg litt når du steiker dei, og vert større enn du trur.

Legg alle på eit brett og la dei kvile litt. Steik dei til dei får fin farge. Dei treng ikkje vere gjennomsteikte. Ta kjøttbollane ut, og kok ut steikepanna. Ta vare på avkoket i steikepanna.

Du kan også legge dei på bakepapir på eit steikebrett, og steike dei i varmluft i steikeomnen i 15-20 minutt.

IMG_7637-kopiCurry med kjøttbollar

1-2 fedd riven kvitløk

2 ts riven ingefær

Ein stor purre

Ei stor persillerot

Ein halv squash

To paprika

1 ss raud karripasta

Ein boks kokosmjølk

Avkoket frå kjøttbollepanna

1 ss soyasaus

Sitronsaft

Honning

Koriander viss du har og likar

Ein porsjon (ca. 450 g) steikte kjøttbollar

IMG_7649-kopiDel purren i to øverst på langs, og skyll ut jord og sand som legg seg mellom blada. Kutt den i passe store bitar. Rens squash, persillerot og paprika, og kutt i passe store bitar.

Varm opp oljen i ein wok eller ei vid gryte, og ha i kvitløk og ingefær. Ha i karripastaen, og la det frese til det er smidig. Ha i grønsakene, og la dei frese til dei har fått god farge av karripastaen og steikinga. Slå på ein boks (ca. 400 ml) kokosmjølk, avkoket frå kjøttbollepanna og soyasaus. La det koke litt, og smak til sausen med sitronsaft og eventuelt litt honning, viss smaken er for syrleg eller skarp.

Ha i kjøttbollane (og for all del safta som har samla seg i skåla dei låg i), og la det heile koke til grønsakene er møre, og kjøttbollane er gjennomkokte.

Server curryen med raust med hakka koriander over, og kokt sjasminris.

Karin si ostepanne


Kva er det som er best no? Det tenker eg når eg går inn i matbutikken og skal kjøpe inn.

Det er så mange som er organiserte og flinke, og lagar matplanar søndag kveld, og så handlar dei inn mandag kveld, etter middag, og etter at rushet er over, for då er det nye, ferske varer i butikken. Så organisert klarer eg dessverre ikkje å vere.

lR72Ks%wRUegQKNXbCZ7FAMen eg er knallgod til å la meg inspirere av det eg finn i butikken, og no renn butikkane over av store, saftige, sprø blomkålhovud. Dei kan brukast til masse forskjellig, du kan gratinere dei med ostesaus og bacon, dei kan vendast i olje og krydder og ristast i langpanne, og dei kan rivast til ris for dei som vil ha eit sunnare tilbehør til maten.

I vår familie er den klassiske blomkålretten ostepanne. Den har blitt laga i vår heim så lenge eg kan hugse, og i følge ei familiehistorie var eg ikkje meir enn fire-fem år før eg kunne gje bort denne oppskrifta. Ein friar som vanka i huset vårt nokre år påsto at mor mi hadde noko som han kalte ostepannetesten. Når det kom nye friarar til gards serverte ho ostepanne, og nåde den som ikkje åt opp porsjonen sin, uansett kva han måtte synest om denne retten. Dette er sjølvsagt berre ondsinna snakk, og dessutan smakar ostepanna så godt at den er vel verd å få kome i avisa.

h+diSKl4SE6g2wM5O9xC%gOstepanna består av blomkål og purre som vert dampa med ost over. Dette høyrest banalt enkelt ut, men kombinasjonen av blomkål, purre og ost gjev faktisk ein karakteristisk og deilig smak.

Den magiske ingrediensa er godt, gamaldags paprikapulver. Brukar du det sjeldan, så rå deg ein ny pose med paprikapulver. Pulveret misser smak når det står i kjøkkenskapet, og smakar til slutt mest støv. Men ferskt frå posen eller frå eit nyopna glas er det med på å gje denne enkle retten det vesle ekstra slik at den blir eit døme på ekte, enkel matglede.

Grønsakene i ostepanna skal altså dampast møre, dei skal verken koke eller steike. Eit lite lag med vatn i botnen gjer at dampen oppstår, og då må panna ha eit tett lok på for å halde på dampen. Denne typen steikepanne heiter sautépanne på fransk, har eg lært. Har du ikkje ei slik brukar du ei vanleg steikepanne som du har eit lok til. I stor naud har eg til og med laga dette med ein middagstallerken for å halde dampen på plass. Då må du stå ved plata og tørke bort dropar med vatn, for dampen som dannar seg dryp ned att på omnen. Det går fint, dette skal uansett ikkje dampe så lenge.

dK7t1EO5T+aKZhscf06oMwEg er vand med å spise ostepanne på grovbrødskiver som har fått raust med smør på først.

Den deilige krafta som dannar seg nede i panna trekker inn i brødskiva, og gjer den mjuk og smakfull. Kos deg med ostepanne i helga!

QYMUmoa3TluUDpUgcS0w7AKarin si ostepanne

Eit stort blomkålhovud

To små eller ein stor purre

2 dl vatn

200 g riven ost

Vel 1 ts salt

Paprikapulver

Skyll blomkålen og purren. Purren bør snittast på langs for å få ut jord og grus. Kutt begge delar i bitar, og bland det i ei steikepanne som du har eit tett lok til. Slå over vatnet, og dryss på salt. La grønsakene dampe i 8-10 minutt, til dei er møre.

Strø over osten, og la ostepanna stå med loket på til osten har smelta. Dryss over paprikapulver, og server med brød, gjerne grovbrød med smør på.ynF2KUGmQC21lWgOKPAJnA

Saftig melonsalat


Fruktdisken der eg handlar bugna verkeleg av flotte melonar i dag. Eg fann galiamelon, honningmelon, cantaloupemelon og vassmelon som eg kutta i bitar og laga ein frisk fruktsalat av.

fullsizeoutput_2aDen kan varierast på ulike måtar, eg finhakka mynte og hadde i, men du kan også prøve med basilikum. Det gjev ein meir krydra smak.

La gjerne melonane ligge på benken nokre dagar, viss du klarer å halde deg, då. Dei blir berre søtare av det. Denne blandinga gir ein deilig miks av søtt, sprøtt og friskt, og er den perfekte sommardesserten. Den kan godt serverast med vaniljesaus, is eller piska krem, viss du likar det.

Melonsalat

Ein kvart vassmelon

Ein halv galiamelon

Ein halv cantaloupemelon

Ein halv honningmelon

1 ts sitronsaft

Litt honning

Hakka mynte eller basilikum

Kutt fruktkjøtet i melonane i cm-store terningar. Ha dei i ei skål. Dryss på finhakka mynte. Ha over sitronsaft, og rør godt. Smak på melonsalaten, om du vil ha litt meir sødme. I så fall ringlar du over litt honning. Server salaten i pene skåler, eventuelt med is, krem eller vaniljesaus til.

Aroniamoro


Aronia eller svartsurbær finn du mange stader, men visste du at det er eit førsteklasses syltebær?

Då vi fekk ny parkeringsplass denne våren måtte vi bestemme oss for kva type hekk vi skulle ha. I hagespørsmål er det stort sett eg som har styringa, men her var mannen min svært engasjert: Vi må ha aronia! Så vi bestilte 40 plantar, og fekk dei i jorda 17. mai-helga.

Sidan sommaren allereie då viste seg frå si varme side, la vi opp eit vatningsanlegg med sveitteslangar som ga dei litt vatn 20 minutt kvar morgon og kveld. Det gjorde at hekken trivdest og vaks, og no står den tung av bær. Etter ein plukkeraptus har vi fått inn åtte kilo, og det er slett ikkje verst første året.

9WkeeCYnStqcCnU7RFhCuQAronia vert mykje brukt som hekkplante i offentlege uterom, så lær deg korleis den ser ut, så kan du plukke når sesongen er der. Det norske namnet til aronia er svartsurbær, og den lever opp til namnet sitt. Bæra er kolsvarte, og ikkje spesielt søte.

Enkelte hevdar at bæra blir søtare etter ei frostnatt, men det bør skje i frysaren. Vert dei hengande på buskene til frosten kjem så har nok fuglane spist dei før dei frys. Dessutan er eg ikkje sikker på om den frosten gjer så stor skilnad på smaken. Eg blandar også eplebåtar i bæra, det har vi uendeleg mykje av, og eg trur at epla gjer safta litt søtare.

5i1JazAXS0SwI60YbeM5EgVi safta bæra, og laga søt saft. Det går lettast viss du har ein saftdampar, ein kjele i to eller tre delar, der du har bæra i toppetasjen, og vatn i ein kjele nedst. I midten samlar safta seg etter kvart som den vert ferdig. Saftdamparar får du i butikken, eller for ein billig penge hos din lokale bruktbutikk.

Det du må passe på er at botnkjelen ikkje går tom for vatn. Då dampar det ikkje lenger, og du får ikkje ut safta av bæra. Skal du dampe mykje bær, så tapp av saft i ein ny kjele etter kvart. Eg sette ein krakk ved komfyren med ei gryte på, og tappa safta oppi den etter kvart som den samla seg i midtdelen.

Dampinga kan fort ta fire-fem timar, iallfall viss du fyller på med bær og meir vatn undervegs, så du må hente fram tolmodet ditt. Men det er verd det, tru meg.

OwWM6y6cRzuH1oECQ5FmVwI enkelte oppskrifter kan du få forslag om å ha sukkeret i saman med bæra. Eg syns ikkje det er den beste måten. Det er lettvint å tappe sukra saft rett i flasker, men du kan få kvalitetsvariasjon og ulik styrke på dei ulike tappingane. Eg likar å fylle på med bær etter kvart, og då blir det vanskeleg å få lik styrke på den første og den siste flaska. I staden kokar eg opp den ferdige, usukra safta, og tilset sukker og sitronsyre til det er passe god og balansert smak.

Då har du også eit førsteklasses utgangspunkt for gelé. Du kan også lage tradisjonelt syltetøy av aronia, men eg likar ikkje å støte på kjernene, så eg føretrekkjer gelé. Geléen smakar nydeleg til dømes på nysteikte vafler, eller til ost. Den kan også erstatte tyttebær til vilt og til kjøttkaker.

Den framgangsmåten eg beskriv her kan du bruke til alle typer safting. Både rips, solbær, eple og rogn kan saftast på same måte. Viss du ikkje har saftdampar kan du bruke ei stor gryte og eit klede. Kok opp all bæra med litt vatn, og la den koke til den er mør under lok. Legg eit stort, heilt reint klede i ein romsleg bolle, og aus oppi bærmassen. Knyt saman kledet, og heng det i ein krok i taket over bollen. La det henge over natta, og renne av. Det finst også eigne saftposar, som du kan sette på eit stativ over ein bolle eller ei bøtte, dei gjer også nytta.

pDuWZkV7RZSGMRuEXhnNHgAroniasaft

Aroniabær

Eple kutta i båtar viss du har

Vatn

400-500 g sukker pr liter dampa saft

1-2 ts sitronsyre

½ ts atamon pr liter ferdig saft

Skyll bæra, og hell ho i den øverste kjelen. Legg i eplebåtar viss du har. Fyll opp den nederste kjelen med vatn, og la han koke opp. Sett saftdelen og bærdelen på plass, og la bæra stå og dampe til den har sunke saman, og mista fargen. Du kan fylle på med meir bær undervegs.

Tapp av safta i ein romsleg kjele. Når all safta er dampa ut, set du kjelen på komfyren. Ta til side 2 liter saft til gelé i ei eiga gryte. Mål opp resten, og kok det opp med 400 g sukker pr liter saft. Smak på safta undervegs, lag gjerne eit prøveglas der du sper den ut så mykje som du har tenkt å spe den ut. Ha i sitronsyre, og juster med litt meir sukker viss det trengst. Skum av det skummet som dannar seg på toppen og langs kanten av gryta. La safta få eit siste oppkok. Dra kjelen til side, og ha i atamon. Fyll safta på reine, varme flasker som du har kork til med trakt og ause. Oppbevar safta mørkt og kaldt.

IMG_7320Aroniagelé

2 liter usøta saft

800 g sukker

Ein pose pektinpulver

2 ts sitronsyre

Kok opp safta med sitronsyre og fruktpektinpulver. La det koke friskt eit minutt. Ha i sukkeret, og la det koke opp på nytt. Smak om du syns balansen mellom surt, søtt og bittert er passe. Juster med sukker og sitronsyre viss det trengst. Skum av det skummet som dannar seg på toppen og langs kanten av gryta.

Dra gryta til side, og fyll geléen på reine, nykokte glas. Skru på lokka på glasa med ein gong, og sett dei kjøleg. Oppbevar geléen mørkt og kjøleg.

Deilig gulrotsuppe – og litt sjølvskryt


Gulrotsuppe har blitt ein moderne klassikar, og kven skulle tru at denne grønsaka som vi som regel kokar i hel og serverer til kvit fisk kan gi ei så nydeleg suppe? Her kan du også nytte høvet til å få rydda i grønsaksskuffen.

fullsizeoutput_2bEg fann to persillerøtter og eit par sjalottlaukar, men du kan like gjerne bruke selleri, og vanleg gul lauk eller purre. Trikset for å få fram dei gode smakane er uansett å frese kvitløk, ingefær, løk og chili i smør eller olje først, då kjem aromaene ut i full blomst.

Suppa treng ikkje jamnast, eg berre koker grønsakene møre, og køyrer suppa glatt med den geniale reiskapen stavmiksar. Eg har min hengande ved sidan av komfyren, for eg brukar den nesten kvar dag. Før eg fekk ein ordentleg ein dreiv eg og styra med å køyre supper og sausar i matmølla, men det er så utruleg mykje greiare med ein stavmiksar som eg set rett i gryta.

Det er alltid fint med litt garnityr på supper. Ein klatt rømme, finklipte urter, nokre rista frø eller kjerner, eller sprøsteikt bacon. I dag hadde eg ein kyllingfilet som vart til overs frå middagen i går. Den skar eg i tynne skiver, og steikte sprø i smør. Det var ein fin og salt kontrast til den søtlege, aromatiske suppa.

Er det lov med litt sjølvskryt? I svenskehuset vårt har vi handverkarar for tida, dei driv og legg stein i hagen. Når eg er her brukar eg å by dei på lunsj, og i dag serverte eg denne suppa. Steinleggaren hadde med seg ein seksten år gamal handlangar, og vi sat og spiste og snakka om laust og fast. Vi kom inn på mat, og eg spurte: Kva er det aller beste du veit å spise? Den här soppan, sa han. Då vart eg glad! Så har du ein sekstenåring i huset, så prøv å lage denne suppa, og sjå om den slår an hos ungdommen.

 

fullsizeoutput_29Gulrotsuppe med ingefær

Olje eller smør til steiking

2 fedd kvitløk

2 cm fersk ingefær

1 liten chili, raud

Ein halv purre

Ein sjalottlauk

Fem-seks gulrøtter

To persillerøtter

1 liter vatn

2-3 buljongterningar

2 dl kremfløte

Salt og peppar

Finhakk kvitløk, ingefær, chili, løk og purre. Varm opp smør eller olje i ei vid gryte, og ha alt du har hakka i gryta. Fres det i tre-fire minutt, til løken er blank og all smaken har komt fram.

Skrell gulrøttene og persillerøttene, og hakk dei i cm-store bitar. Ha dei i gryta, og slå på vatn. Ha i buljongterningane, og la suppa koke i ti minutt, til gulrøttene er møre. Køyr suppa glatt med stavmiksar. Ha i kremfløte, og smak til med salt og peppar. Server suppa med godt brød til, og det garnityret du har lyst på.

No blømer hylla!


No blømer hylla over alt, og det er eit vakkert og velduftande syn. 

Mange spør om det er svarthyll dei har funne, og kjenner seg usikre på om dei har funne rett tre. Det er eigentleg veldig enkelt: Rundt jonsok er det berre hylla som blømer. Dei andre blømande, ville trea er avblomstra for lenge sidan, spesielt no når det har vore så varmt i veret. Blada er også eit kjennemerke, dei er som på ei rogn, men større.

IMG_7084Det andre kjennemerket er at bukettane er flate. Forestill deg at du skal steike ei pannekake med hyllesmak, og heller røre ut i steikepanna. (Dette er faktisk ein dessert du kan få servert i Sverige.) så legg du blomebuketten ned i steikepanna. Viss alle blomane hamnar flatt ned, så er det hyll du har funne. 

Svarthyll har medisinske verknader seiest det, den skal verke vassdrivande og mildt bakteriedrepande. Bæra kan du safte til hausten, på same måte som du saftar rips og solbær. Det blir ei vakker, mørkeraud saft som mange meiner vernar mot haustforkjølingar. Blomane er rike på flavonider og mineral, mellom anna kalium.

IMG_7083Hylleblomstsaft skal vere syrleg og ganske søt, safta skal tole å bli utspedd. Som med all saft er det slik at dess søtare den er, dess betre held den seg. Syra frå sitronane og sitronsyra er med på å balansere søtsmaken og blomesmaken, elles kan smaken bli emmen. Eg har nærast rana samvirkelaget på Leikong for sitronar for å lage hyllesaft, då var det ein enorm porsjon i ein diger stamp.

Her i Oslo er det ikkje så mange svarthylletre, og då eg kom for å plukke «mitt faste tre» i Thorvald Meyers gate så var det så å seie reinplukka! Det er tydeleg fleire enn eg som har oppdaga at det å ha hyllesaft i kjellaren er ei stor glede som får sommaren til å vare langt utover vinteren.

Det viktigaste for å få saft til å halde seg er at den er oppkokt, at den er søt og god og at den vert fylt på sterile flasker. Køyr flaskene i oppvaskmaskinen på det varmaste programmet, skyll dei gjerne ekstra, og legg dei i steikeomnen ei stund på 100 grader. Korkene kan du koke i reint vatn. Ha ørlite Atamon på kvar flaske før du fyller safta på. Då er du sikra frisk, myglfri saft til godt over neste sommar. 

fullsizeoutput_2Hylleblomstsaft

50 klasar hylleblomster

4 sitronar

2,5 liter vatn

3 kg sukker 

75 g sitronsyre (kan bytast ut med vinsyre, sjå på pakken, og smak deg fram)

Legg blomane i eit kar av plast, og slå vatnet over. Skjer sitronane i skiver, og ha dei i karet. La det stå i to dagar. Sil frå blomane og sitronane gjennom eit klede (pass på at det ikkje er vaska med skyllemiddel!), og ha ”safta” over i ei gryte. Kok opp, og saml opp det som kjem til overflata. Sil det gjerne ein gong til. Rør i sukkeret og sitronsyra. Kok opp, og skum av igjen. Smak om det skal meir syre eller sukker til. Hell safta på reine, sterile flasker med ein knivsodd Atamon i kvar flaske. Kork flaskene, og oppbevar dei kjølig.

Når du først har laga hylleblomstsaft, så kan du bruke den til andre ting og. Eg brukar å blande ut safta med tonic, då får du ein sprudlande og frisk drikk som passar perfekt å servere til gjestar som kjem på sommarbesøk. 

Du kan også lage sorbet av safta, det blir ein sommarleg og frisk dessert som alle set pris på. Den passar godt til ei kake eller saman med ein jordbærsorbet i perfekt kombinasjon. 

Hylleblomstsorbet

0,5 liter hylleblomstsaft

0,5 liter vatn

Skal av ein sitron

Riv sitronskalet, pass på at du ikkje får med det kvite frå sitronen. Bland safta med vatnet, og ha i sitronskalet. Har du ismaskin så køyrer du den med blandinga i. Har du ikkje, så heller du blandinga i ein metallbolle, og set i frysaren. 

Ta bollen ut ca. kvar halvtime, og rør i den med ein gaffel til den har blitt ordentleg frosen. 

Server saman med ein jordbærsorbet til tynne fine pannekaker eller på toppen av ein brownie.

Hylleblomstgelé

1,5 liter ferdig hylleblomstsaft

1 flaske Certo

Kok opp safta. Ha i Certo, og la blandinga fosskoke i eit minutt. Hell geléen på reine, sterile glas, og skru på loket med ein gong. La den stå kaldt nokre dagar. Er geléen ikkje stiv etter to-tre dagar så ikkje gje opp. Berre la den stå, min brukte nærare ei veke på å bli skikkeleg fast og fin. 

Bruk geléen til kjøtrettar eller til ein god paté på rista brød.

Gnocchi med røykt laks


Har du restar etter alle festdagane i mai?

Av ein eller annan grunn handlar eg inn meir  enn vi treng. Plutseleg kjem det uventa gjestar, vi må ha litt ekstra, tenker eg. Det endar med at kjøleskapet bular.

No har eg alt for mykje røykalaks. Det er jo så godt, men det er grenser for kor mykje ein familie kan spise. Nesten ei heil lakseside låg att då dei siste gjestane hadde dratt. Kva kan ein bruke den til? Eg klødde meg i hovudet, men konklusjonen låg rett framfor nasa mi: Den kan brukast i pastasaus!

Ikkje minst er kaldrøykt laks veldig god til den klassiske italienske potetballen, eller gnocchi, som italienarane sjølve insisterer på å kalle den. Skilnaden frå den norske ballen er at den italienske er laga med berre kokte poteter, og med finmjøl i staden for byggmjøl.

Sjølv om det er litt arbeid å lage gnocchi så er den så kjapp å koke at eg tilgjev alt. Nokre få minutt i gryta, så er den klar. Lag gnocchi med «gamlepoteter». Dei har mykje tørrstoff, og bitt saman desse potetdingsane på ein god måte. Nypoteter har for mykje væte i seg, og vert seige og rare. Eg brukte det tradisjonelle italienske mjølet, tipo fino. Det har ei mykje finare utmalingsgrad enn det norske. Det gjev mindre fiber, men ei fantastisk evne til å bitte væte, som i gnocchideig, i fersk pasta eller i bakverk.

Den andre resten eg fann i kjøleskapet var ein pakke fløte som var utgått på dato. Eg smakte på den, og den var like god. Best før, men ikkje dårleg etter, står det på desse pakkane, og det støttar eg fullt ut. Ingen grunn til å slå i vasken kremfløte som smakar slik den skal. Bruk den heller i sausen.

IMG_4703Gnocchi

1 kg gamlepoteter, eg fann beate

220 g mjøl, gjerne tipo fino

1 ss salt

1 egg

Kok potetene, og la dei kolne. Skrell dei og press dei gjennom ei potetpresse eller mos dei med ein potetmosar. Bland saman mjøl, potetmos, egg og salt til ein jamn deig.

Trill deigen ut i lange pølser, tjukke som ein dametommel. Kutt gnocchiane ein centimeter breie, og trykk dei litt med ein gaffel dyppa i mjøl. Kok dei i godt salta vatn i 2-3 minutt til dei flyt opp. Fisk dei opp med ein fiskespade, og legg dei på eit vidt fat.

IMG_4702Pastasaus med røykalaks og fløte

To sjalottløkar

Fire vårløk

Smør til steiking

2 dl kvitvin

2 dl kremfløte

1-2 ts grønsaksfond eller ein buljongterning

2 ts sennep

1 ts honning

300 g strimla røykalaks

Salt og peppar

IMG_4701Finhakk sjalottløkane, og det lyse på vårløkane. Ha det i ei steikepanne som du har smelta ei skei smør i. Fres løken til den er blank og gjennomsiktig. Slå på vin, og la det koke inn litt. Slå på fløten, og ha i fond eller ein smuldra buljongterning. Rør godt, og ha i sennep og honning. Har du ein søt sennep, som t.d. Bergebys, kan du droppe honningen, smak deg fram. Rør inn laksen til slutt, og smak om det trengst meir salt og peppar.

Hell pastasausen over dei nykokte gnocchiane, dryss over finsnitta vårløk (det grøne), og server med ein frisk salat og godt brød til. Sausen kan sjølvsagt også brukast til andre sortar pasta.

Deilig rabarbrakake


Äntligen, ropar svenskane, endeleg, ropar eg. No sprutar rabarbraen opp, og det er berre å spise med begge hendene.

Lag syltetøy, pai, kompott, chutney og saft, du kjem til å angre til hausten når du har lyst på, men ikkje har. Orkar du ikkje, så plukk den likevel, kutt den i bitar og legg den i frysaren. Då kan du lage det du har lyst på seinare. Eg har ikkje så mykje, så eg tenkte eg skulle elge meg innpå naboen. Dei har ei svær tue som det ser ut som dei ikkje et så mykje av. Eg tenkte å gjenta suksessen eg har hatt før, be om å få plukke, i bytte mot eit par glas av noko av det eg lagar. Ingen kan vel seie nei til det?

qv6DKS50RzurZCo8+DRgzwDet aller beste syns eg likevel er ei klassisk rabarbrakake. Denne er ein formkakevariant, som eg har bakt i randform, som eg så ofte gjer. Eg syns dei er lette å skjere av, og å presentere på fat. Du kan godt lage den i vanleg springform, då treng den kanskje litt kortare steiketid, iallfall viss forma di er vid. Kaka er knallgod med krem eller is til, og viss du ikkje skal servere den med ein gong så toler den godt å frysast ned og. Det er kjekt viss du skal servere den ein gong du ikkje har tid til å bake.

Dette er ei «kjenn din omn»-kake. Steiketid og temperatur varierer etter mi erfaring frå omn til omn, nokre omnar er varmare enn termostaten skulle tilseie, og nokre er kaldare. Eg steiker den alltid nederst i omnen, for då er eg heilt trygg på at den vert gjennomsteikt. For å sjekke om kaka er steikt, kan du bruke ein spagettipinne eller ein slik tynn grill-trepinne. Sit det røre att på pinnen når du har stukke den inn og teke den ut att, så treng den meir tid i omnen.

DN8jV+z5QCm55B06CCx0CwDet går ganske raskt å lage denne kaka, og eg lagar den ofte med flytande smør frå flaske. Det er lett å dosere, eg sprøyter rett oppi ei skål som står på vekta, og eg treng ikkje smelte det. Men du kan like gjerne lage den med vanleg smelta smør. Eg har bytta ut litt vanleg mjøl med potetmjøl. Det gjer at skorpa på kaka blir ekstra sprø og fin. Semulegryna som eg drysser i forma hjelper og med å gje kaka ei fin skorpe. Skal du ha den med deg til nokon er det best å frakte den i forma, det aukar sjansen for at den kjem fram i eit stykke.

Litt lenger utpå sommaren kan du lage denne kaka med bringebær, rips eller solbær i. Den er knallgod med bjørnebær, eple eller pærer når hausten kjem. Du kan også lage den som muffins, då bør du bruke litt høgare varme, og litt lengre steiketid.

Ha ei strålande fin helg!

Alt godt, Gunda

Rabarbrakake

3 egg

300 g sukker

300 g flytande eller smelta smør

200 g kveitemjøl

100 g potetmjøl

2 ts bakepulver

1 ts vaniljesukker

1 ts kardemomme

1 dl mjølk

Fire-fem stilkar rabarbra

Sett steikeomnen på 180 grader.

uRKemwYKSSOJyMiO5yjuOASmør forma du skal bruke med smør, og dryss i semulegryn eller kveitemjøl for å unngå at det legg seg ved.

Finsnitt rabarbrastilkane. Så lenge dei er nokolunde nye og fine treng dei ikkje å skrellast.

Knekk egga eit og eit i ein kopp. Ha egg og sukker i ein bolle, og pisk det til ein luftig eggedosis.

fullsizeoutput_4ef1Sett ei skål på vekta, og nullstill den. Ha i mjøl, potetmjøl, bakepulver, vaniljesukker og kardemomme, og vend det godt saman. Mål opp smør og mjølk.

Vend mjølblandinga, smøret og mjølka inn i eggedosisen litt og litt medan du rører jamnt, men ikkje hardt. Mjølet må ikkje eltast for hardt, då vert kaka seig. Vend inn rarbarbraen til slutt, og hell røra i den strødde forma. Steik kaka i 40-45 minutt til den er gjennomsteikt.

Server kaka med is eller piska krem ved sidan av. Du kan også ha glasur på, men det er eigentleg heilt unødvendig, iallfall viss du serverer den nysteikt.

ABdzgQdQQTmVy5wtOG9SuQ

476F2F1F-6E64-474C-A78E986DBB750697-CA561BDB-8100-4A25-977ABBDA63438732

Bakt salat


Salat kan vel ikkje vere bakt? Jau, det kan den, og det er ei sjakktrekk for å utvikle gode smakar.

Salatar kan varierast i det uendelege, men nokre hovudelement må vere med. Grønsaker av ulikt slag, proteiner og noko som gjer deg mett, ein god dressing, og så noko sprøtt på toppen. Nokre seier at bladgrønt alltid må vere med, men denne salaten er eit døme på at det trengst ikkje. Det hadde ikkje skada om det var grønt i denne og, men for å vere heilt ærleg så gløymde eg det. Slik er det når ting går litt fort av og til.

For at ein salat skal vere mettande må ein ha med både karbohydratar og proteinar. Karbohydratane kan vere pasta, ris eller ulike typer gryn. I dag har eg brukt grov bulgur. Den tek veldig lett til seg smak, og mettar godt. I tillegg vender eg inn linser. Eg syns den kombinasjonen er veldig god, og er lett å leike seg vidare med. I denne salaten har eg brukt heil bulgur, men bulgur finst i mange variantar, frå heil til finknust. Koketida varierer, men smaken er den same gode. Les på pakken kor lenge din bulgur skal koke.

No er butikkane fulle av deilige vårgrønsaker, og eg fann fersk løk i knippe og asparges som passar perfekt saman. Tomatane vende eg i grov sennep, det ga dei verkeleg eit løft. Grønsakene har best av å bli vendt i olje før dei går inn i omnen, og eg har bakt dei på ganske låg varme. Det går fint viss du ikkje har det travelt. Då får du fram den gode sødma som desse grønsakene har i seg, og du slepp uhell med at dei brenn seg.

Til ein god salat høyrer ein dressing med. Eg er vanlegvis glad i vinaigrettar, men denne gongen tok eg utgangspunkt i creme fraiche og litt fetaost. Då vert dressingen meir som ein krem. Hagen min er heldigvis full av ramsløk, og viss du finn ramsløk så er det berre å putte i salaten. Viss ikkje kan du bruke stilkane til den ferske løken, grasløk eller alle tre sortar, slik eg har gjort. Eg har hatt lodderogn oppå min salat. Her kan du også variere etter eigen fantasi. Den vert like god med sprøsteikt bacon, kyllingbitar, varmrøykt laks eller i vegetarisk versjon. Fetaosten kan byttast ut med til dømes grilla halloumi eller chevre.

Bakt salat

Eit beger plommetomatar

Ein bunt asparges

Ein bunt fersk løk inkl. stilk

Olje, salt og peppar

1 toppa ts grov sennep

2 dl grov/heil bulgur

5 dl vatn

1 ts urtekrydder

1 buljongterning

¼ ts peppar

1 ss sitronsaft x 2

IMG_47332 ss graskarfrø

2 ss solsikkefrø

Ein pakke kokte linser, avrente

½ pakke fetaost

Eit glas lodderogn eller ørretrogn

Sett steikeomnen på 140 grader med varmluft.

1fu3SkO9SieLXx+jNipT9A
Kutt tomatane i to på langs, og ha dei i ei skål. Ha i sennep og litt hakka løkstilk eller vårløk, og vend det heile godt rundt. Hell blandinga i ei eldfast form, og sett det inn i omnen.

Snitt aspargesane i to på langs, og vend dei i olje og salt. Legg dei i eldfast form, og sett dei i omnen.

Kutt av rota på løken, og skrell av det ytterste laget av løken. Snitt løkane i fire på langs, og vend dei forsiktig i olje og salt. Legg dei inn i omnen ved sidan av tomatane og aspargesane. Bak grønsakene til løken og aspargesen er mør, ca. 30 minutt. La dei kolne.

IMG_4729

Kok opp 5 dl vatn, og ha i peppar, urtekrydder (eg hadde eit glas det sto «Franske urter» på), buljong og 1 ss sitronsaft. Ha i bulguren, og la den koke opp. Brukar du heil bulgur, så la den koke på ganske låg varme i 10 minutt. Hell av vatnet, og la bulguren renne av i ei sil. Ha den i ein bolle, og vend inn linser, graskarfrø og solsikkefrø. Hell det heile på eit fat, og ha på 1 ss sitronsaft. Smak om du bør ha i meir salt og peppar. Viss du vil vende inn salat, til dømes babyspinat, rukkola eller snitta hjertesalat, så gjer det no.

Legg dei bakte grønsakene på gryna, og smuldre over halve pakken med fetaost. Legg lodderogna utover salaten med skei. Server salaten med godt brød, og ein grøn ramsløkkrem.

IMG_4711Ramsløkkrem

2 ss creme fraiche

½ pk smuldra fetaost

8-10 ramsløkblad

2 ss hakka vårløk eller grasløk

1 ts honning

Salt og peppar

Ha creme fraiche og fetaost i eit blenderbeger saman med honning, hakka ramsløk, vårløk og/eller grasløk. Køyr det til ein glatt krem. Smak til om det trengst meir salt og peppar.

Saftig svin


Av og til er det berre tradisjonsmat som gjeld for meg. Gode sausar, kokt kjøt og raust med poteter til, då er eg lykkeleg.

I dag fann eg eit stykke salta svinebog i kjøtdisken, og salta kjøt syns eg alltid er best når det vert kokt. Ein klassisk søndagsmiddag, altså, der eg serverer kjøtet med ein variant av løksaus og ein mos av det eg hadde i kjøleskapet, altså søtpotet og gulrot. Den vart veldig god, om eg skal seie det sjølv! Prøv den til grilla pølser, kotelettar eller til kvit fisk, den passar like godt.

Løksausen laga eg på fløte og krafta frå det kokte kjøtet. Eg slo ut håret, og hadde litt øl i kokevatnet. Det balanserer godt det salte i kjøtet, og tilfører ein liten bitter tone saman med laurbærbladet. Det er smak og behag, syns du ikkje noko om det bitre kan du bruke eplejuice i krafta i staden, og droppe laurbærbladet. Merk deg at det ikkje skal salt i kokevatnet til kjøtet. Kjøtet er som regel meir enn nok salt i seg sjølv. Å krydre krafta gir smak til både kjøtet og sausen.

Du kan bruke same oppskrifta til røykt fårekjøt viss du finn det, og løksaus og mos passar også godt til ein røykt kotelettkam. Løken vert meir eller mindre «kokt i hel» i krafta, så når du fiskar den ut kokar den fort sund i løksausen. Det gjer ingenting, du får uansett smaken med. Har du vårløk eller grasløk i hus kan du godt ha det og i sausen. Det er ein fin måte å bruke den ferskaste grasløken i hagen på.

Lagar du mykje mos så treng du strengt tatt ikkje poteter til dette. Eg fann nokre lekre nypoteter, og klarte ikkje å halde meg, så eg hadde poteter til. Dei kokte eg slik dei koker poteter til tapas i Spania, i obskøne mengder salt. Det fascinerande er at så lenge skalet er uskadd så vert ikkje sjølve poteten salt inni, den vert heller søt og god. Men skalet smakar kjempegodt, og det er jo der dei gode mineralane sit, ikkje sant? Får du restar, så lag ein god aioli, som du dyppar dei i og maular. Det er eigentleg grunn god nok til å koke for mange poteter, spør du meg.

IMG_6888Kokt svinebog

1 kg salta svinebog eller knoke

6 dl vatn

1 dl øl eller eplejuice

Eit laurbærblad

Fire pepparkorn

½ ts dillfrø

½ ts sennepsfrø

Ein løk delt i fire

Kok opp vatn og øl eller eplejuice i ei gryte som akkurat har plass til kjøtet, og ha i krydderet. Du treng ikkje salte kokevæska når du kokar salta kjøt.

Skyll svinekjøtet, og legg det i den kokande krafta. La det koke på middels til låg varme til kjernetemperaturen er ca. 68 grader. Mål med eit steiketermometer. Ta kjøtet ut, og legg det under folie. Sil frø krafta, og ta vare på 2 dl kraft til sausen. Ta også vare på den kokte løken. Den kan du ta forsiktig ut med ein fiskespade og legge til side til sausen.

La kjøtet kvile medan du lagar sausen. Skjer det i skiver, og server med løksaus, gulrot- og søtpotetmos og kokte poteter om du vil.

Løksaus

2 ss smør

2 ss mjøl

2 dl kokekraft

2 dl fløte

Kokt løk frå krafta

Grasløk eller finsnitta vårløk viss du har

Smelt smøret i ei tjukkbotna gryte, og rør i mjølet. Slå på kraft og fløte, og rør til sausen tjuknar. Vert den for tjukk, så ha i litt meir kraft. La sausen koke i 5-6 minutt medan du rører av og til. Smak til om det trengst litt meir salt og peppar, og ha i grasløk eller vårløk til slutt.

Gulrot- og søtpotetpuré

Fem middels store gulrøtter

Ein stor søtpotet

Ein løk

1 dl føte

2 ss smør

Salt og peppar

Vatn til koking

Rens og kutt gulrøttene og søtpoteten i terningar. Rens løken, og del den i fire.  Ha grønsakene i ei gryte saman med løken, og slå på kaldt vatn. Ha i 2 ts salt, og la det koke opp.  Kok i ca. 18-20 minutt, til alt er mørt. Mos med ein stavmiksar til ein glatt puré. Smak til med salt og peppar.

 

Sommarlengt


Å, eg lengtar så etter sommaren! I hagen min står rabarbraen som blodraude knoppar, og alt eg vil er at den skal sprute opp, slik at eg kan lage mat med den.

Eg lengtar etter frukt og bær, bringebær i hagen og blåbær i skogen, og håper at det ikkje er så lenge til dei er her. Men i mellomtida må vi finne på noko anna, og sjølv om butikkbæra ikkje er like fantastiske som dei vi plukkar til sommaren, så er dei iallfall ei påminning om at det vert berre varmare og lysare no, dag for dag.

Difor gjekk eg i gang, og fann fram eit beger med blåbær som eg putta i ei deilig kake.  Har du frosne blåbær, så ha dei rett i røra frå frysaren, etter at du har skilt de ifrå kvarandre. Dette er ei klassisk formkake, og den kan lagast på to måtar. Du kan enten byrje med å piske smør og sukker lyst og luftig, og så piske inn egga eit og eit, eller du kan byrje med egg og sukker, og lage eggedosis som du vender mjøl og smelta smør inn i. Begge vegar fører til Rom, eller rettare sagt til ei lekker kake.

Byrjar du med å piske smør og sukker lyst så lagar du ein emulsjon, og kaka vert stabil, saftig og smakfull. Byrjar du med eggedosis får du ei lettare kake. Lagar du kaka med å røre smør og sukker kvitt, så pass på å piske godt mellom kvart egg, slik at du får ein jamn og fin «krem» som du vender mjølet inn i. Denne røra kan faktisk skilje seg, slik ein majones kan skilje seg, og då får du ikkje eit godt resultat. Bruk romtemperert smør, då er det lettast å få til ein god emulsjon.

Uansett korleis du handterer egg, smør og sukker så er hovudregelen at mjølet berre skal vendast inn. Her skal ikkje deigen piskast etter at mjølet har kome i, då vert kaka seig. Vi skal ikkje utnytte forklistringsevna i mjølet her, slik vi gjer når vi bakar gjærbakst. Her skal mjølet berre gi konsistens og stabilitet. Eg hevar kaka med bakepulver, og egga har også ei hevande effekt.

Dette er ei grunnoppskrift som du kan bruke til mange typer kaker. Den klassiske varianten er eplekake, men for meg er det først og fremst ei rabarbrakake, der eg vender rabarbraen i sukker og vanilje, før eg har den i deigen. Du kan ha i bjørnebær, bringebær, hakka sjokolade eller berre smake den til med vanilje. Då vert den det svenskane kallar «en sockerkaka», som passar perfekt til «fika», den vesle søtbiten som du får servert til ein kopp kaffe eller te tidleg på ettermiddagen i Sverige.

Bak denne kaka med ordentleg smør. Den blir så mykje betre på smak, og den får ei sprø og fin skorpe. Det er viktig å steike denne kaka nederst i omnen. Då får du ei fin skorpe heile vegen rundt, og den vert jamnt bakt heilt igjennom.

IMG_6835Blåbærkake med sitron

200 g mjukt smør (pluss litt ekstra til forma)

200 g sukker

3 egg

1 ts vaniljesukker

200 g mjøl

1 ts bakepulver

Skalet av ein sitron

Saft av ein halv sitron

1 dl mjølk

200-300 g blåbær

Semulegryn til strøing

3 dl melis og ekstra blåbær til pynt

Sett omnen på 180 grader. Smør ei form som rommar 1,5 liter, og dryss den med semulegryn. Vend gryna rundt i forma slik at dei dekker heile forma. Bank ut dei gryna som ikkje har festa seg i smøret.

Riv skalet av sitronen med det finaste rivjernet du har. Press safta av den eine halvdelen av sitronen.

Ha smør og sukker i ein bolle, og pisk det lyst og luftig. Ha i egga eitt og eitt, og pisk dei inn til deigen er glatt.

Bland det tørre i ei skål, og vend det inn i smørblandinga vekselsvis med mjølka. Vend inn blåbæra. Rør i sitronsaft og skal til slutt.

Hell røra i forma, og bak kaka i 40-45 minutt på nederste rille i omnen. Test om kaka er steikt ved å stikke inn ein spagettipinne. Viss den er tørr når den kjem ut, er kaka ferdig.

Ha melisen i ei skål, og rør den glatt med 1-2 ss sitronsaft og bittelitt vatn. Brei glasuren over kaka, og pynt den med litt ekstra blåbær.

Rosebollar


Men kva skal eg gjer med den andre halvdelen av deigen? spurte venninna mi, ho hadde laga dei klissete og deilige karamellsnurrane mine laurdag ettermiddag. Den kan sjølvsagt brukast på same måte som du elles ville ha brukt søt gjærdeig, til ei lita kringle, åtte-ti bollar, eller du kan gjere noko meir forseggjort. Eg laga rosebollar!

Slik gjer du det:

Basisdeig for bollar

3 dl mjølk

Ein pakke gjær for søte deigar

 

1 ts salt

8-9 dl kveitemjøl

1 dl sukker

1 ts malt kardemomme

Eit egg

100 g smør

IMG_4671Varm forsiktig opp mjølka i ei tjukkbotna gryte til den er fingervarm. Det skal verken kjennast varmt eller kaldt når du stikk fingeren nedi. Ha mjølka i bakebollen. Brukar du fersk gjær, så smuldrar du den i mjølka, viss du har tørrgjær har du den i saman med mjøl og sukker.

Ha i mjølet litt og litt, saman med sukker, salt og kardemomme. Knekk egget i ein kopp, og elt det inn. Ha i mjøl til deigen er ganske fast. Til slutt eltar du inn smøret i bitar. Då blir deigen ganske klissete, men ver tolmodig, og elt deigen i 8-10 minutt. Då har du ein passe fast deig som er glatt og fin, og lett å kjevle ut. La deigen heve i ein time.

IMG_4660

Rosebollar

Ein halv porsjon bolledeig (som har heva)

Eit egg til pensling

Former til å steike i

Fyll:

50 g mjukt smør

1 dl brunt sukker

½ ts kanel

½ ts kinesisk five spice-krydder

Ha smør og sukker i ei skål, og kna det i hop saman med krydderet. Sett fyllet til side.

Sett steikeomnen på 200 grader.

IMG_4661Kjevle bolledeigen ganske tynn (ca. ½ cm) på eit mjølstrødd bord. La deigen kvile litt, før du stikk ut ringar som er ca. 10-12 cm store. Kna saman deigen som ikkje vart stukken ut, og kjevle ut på nytt.

Legg tre rundingar delvis over kvarandre. Lim dei saman med piska egg der dei overlappar. Smør fyllet på rundingane, og rull saman frå den nederste rundingen.

IMG_4662No har du ei pølse med ringar. Kutt pølsa i to på midten, og sett kvar ende med kuttsida ned i ei form. Pensle dei med samanpiska egg. Har du fyll til overs, kan du legge ein liten klatt midt i rosa. La rosene heve i 30-40 minutt.

Steik rosene på 200 grader i 18-20 minutt.

 

Karamellsnurrar


Ingenting gjer meg så lukkeleg som søt gjærbakst. I dag har eg laga nokre SJUKT gode karamellsnurrar. Eg er lei for ropinga, men desse er knallgode. Gå ein lang tur først, så har du fortent det.

For at søt gjærbakst skal bli ordentleg god må den ha ein del smør i seg. Smøret kan du smelte, smuldre eller elte inn, og eg har valt det siste. Då lagar eg ein søt basisdeig, og så eltar eg inn smøret til slutt. Med kjøkkenmaskin går det veldig enkelt og lett. Har du ikkje kjøkkenmaskin tilrår eg å smuldre smøret inn. Då blandar du alt det tørre, og så kuttar du kaldt smør i ganske små terningar som du masserer inn i mjølet. Til slutt eltar du inn lunken mjølk og egg.

Slike gode bollar som dette toler godt å bli krydra litt. Eg har alltid kardemomme i deigen, men når eg leikar meg med ulike variantar så set eg smak på fyllet på ulike måtar. Det klassiske er å bruke kanel, men i dag testa eg ut å bruke fivespice, det klassiske kinesiske blandingskrydderet, og det var faktisk veldig godt. Eg blanda saman litt kanel og litt fivespice, og det ga ein varm, aromatisk smak som verkeleg løfta dei søte bollane.

I gjærdeigoppskrifter står det ofte «hev deigen i 30 minutt». Mi erfaring er at det er for kort. Hev deigen så lenge at du verkeleg ser at den har blitt dobbelt så stor, det kan ta opptil ein time. Så ikkje stress når du bakar desse bollane. Gjestane må vente på bollane, ikkje omvendt.

IMG_4667Basisdeig for bollar

3 dl mjølk

Ein pakke gjær for søte deigar

1 ts salt

8-9 dl kveitemjøl

1 dl sukker

1 ts malt kardemomme

Eit egg

100 g smør

Varm forsiktig opp mjølka i ei tjukkbotna gryte til den er fingervarm. Det skal verken kjennast varmt eller kaldt når du stikk fingeren nedi. Ha mjølka i bakebollen. Brukar du fersk gjær, så smuldrar du den i mjølka, viss du har tørrgjær har du den i saman med mjøl og sukker. Ha i mjølet litt og litt, saman med sukker, salt og kardemomme. Knekk egget i ein kopp, og elt det inn. Ha i mjøl til deigen er ganske fast. Til slutt eltar du inn smøret i bitar. Då blir deigen ganske klissete, men ver tolmodig, og elt deigen i 8-10 minutt. Då har du ein passe fast deig som er glatt og fin, og lett å kjevle ut. La deigen heve i ein time.

Denne deigen kan brukast til vanlege bollar med eller utan rosiner, kringle med søtt fyll, kanelsnurrar eller karamellsnurrar.

IMG_4676Karamellsnurrar

Ein halv porsjon bolledeig (som har heva ein gong)

Fyll:

80 g smør

1 dl brunt sukker

½ ts kanel

½ ts kinesisk five spice-krydder

Ha smør og sukker i ei skål, og sett den i vassbad over varmt vatn. Smøret skal bli mjukt, men ikkje smelte. Rør det godt saman, og kna inn krydderet. Ta skåla av vassbadet, og sett fyllet til side.

80 g hakka mandlar eller andre nøtter

Karamelltopping:

80 g smør

1,5 dl brunt sukker

Ei raus spiseskei lys sirup

½ dl kremfløte

Smelt smøret i ei lita gryte. Rør sinn sukker, sirup og fløte, og sett det til side.

Sett steikeomnen på 200 grader.

IMG_4664Elt deigen godt. Kjevle deigen ut til eit stort rektangel. Smør det krydra fyllet på leiven, men la dei siste par centimetra vere utan fyll. Dryss på hakka mandlar eller nøtter. Der kan du pensle med egg. Dryss hakka mandlar eller nøtter der du har smurt fyll på leiven. Rull saman leiven til ei pølse, og skjer rullen i 12 skiver.

Hell karamelltoppingen i ei lita langpanne. Legg skivene du skar i forma. Pensle skivene med piska egg. La det heile heve i 30-40 minutt. Steik karamellsnurrane på 200 grader i 18-20 minutt. La forma stå litt og kolne, før du vender den oppned på eit vidt fat. Server bollane med ein god te eller eit glas kald mjølk.

 

Ut på tur, inn til god mat


Kva treng ein når ein har vore ute i ruskeveret? Noko å varme seg på, er mitt svar.

I dag får du ei varmande, smaksrik suppe og ein dessert som smakar barndomsglede og kjærleik. Ingenting er vel betre enn det? Når ein skal ut på tur er det to alternativ: Enten kan ein lage noko som står i omnen lenge, og som endeleg er klart når du kjem inn, eller så kan du lage noko som går fort. Eg syns det som går fort er greiast, då treng du ikkje planlegge så veldig, anna enn å handle inn, då.

Det beste eg veit når eg har vore ute på tur er ei god suppegryte, så i dag lagar eg ei romsleg gryte med italiensk minestronesuppe. Minestrone er ei suppe som kan varierast i alle retningar. Du kan ha i forskjellige sortar grønsaker, du kan ha pasta eller ris, og du kan også lage den vegetarisk. Hos oss blir denne suppa servert i bursdagar og andre samanstimlingar, og den er veldig takknemmeleg og billig festmat. Ikkje til dei fine festane, men til kvardagsfestane, og dei er vel så viktige som dei fine.

Fordelen med denne suppa er at den er veldig lett å utvide. Kjem det fleire gjestar vippar eg oppi meir knuste tomatar, meir erter og meir buljong/kraft, og så blir det mat til to eller fire til.

IMG_4644Minestronesuppe

1,5 liter vatn

To buljongterningar eller 2 ss fond

100 g bacon (dropp viss du vil at suppa skal vere vegansk)

Olivenolje

1 ts timian

Ein løk

To-tre fedd kvitløk

To-tre stilkar stangselleri

To gulrøtter

Ein kålskalk viss du har

Ein boks finhakka tomatar

Ein liten pose grønne erter

Sukker, salt og peppar

Bladpersille, viss du har

150 g tørr pasta, til dømes vanleg spagetti brukke i korte bitar eller skruar

Kutt alle grønsakene fint (altså i små bitar/strimlar), og skjer baconet smått. Fres baconet i ørlite olje i ei stor gryte. Ha grønsakene og timian oppi gryta, og fres dei blanke i feittet. Ha i vatn og buljong, og la det koke opp. Slå i  tomatane, ha i pastaen, og la det koke i 10 minutt. Ha i tomatbønnene/ertene til slutt, og smak til med sukker, salt og peppar. Sukkeret må med for å balansere syra i tomatane.

Server med godt brød, samt finhakka persille og riven parmesan over, viss du har. Utan bacon er dette ei vegansk suppe. Oppskrifta er mjølkefri.

 

Fylt rivebrød


Av og til treng ein berre noko å kose seg med. Det er fort gjort å ty til snop og potetgull, men den beste kosematen er den du lagar sjølv.

e0BR9%U8RSOLOsgyFy24vAEin liten gut eg serverte dette til sa: Det er som pizza som står! Ja, det er på ein måte det. På engelsk kallar ein det pull-apart-bread, på norsk kan vi kalle det rivebrød. Deilig, saftig gjærdeig som vert steikt lag på lag med gode smakar mellom skivene. Det er veldig enkelt å servere, legg det på eit fat, eller ta det med deg på tur i ein avlang boks, og så sender du det rundt, og alle riv av sin bit.

Smakane i slike rivebrød kan varierast i det uendelege. Dei kan også lagast søte, med bolledeig som du kjevlar ut, og smører med smør, sukker og kanel, eit nøttedryss eller med søtt pålegg som hapå eller nugatti. Til kveldskos eller lunsj er det vel så godt med den salte versjonen, og i dag har eg laga fire ulike smaksvariantar.

fullsizeoutput_4d65Ver raus med fyllet, her kan du verkeleg få brukt opp det du har i kjøleskapet. Eg laga med smørsteikt kvitløk (inkludert smøret) og raud pesto, med raudløk og pesto, med spekeskinke og med raudløk og blåmuggost. Har du ikkje raud pesto kan du bruke den grøne. Du kan også bruke andre tomatsausar med kraftig smak. Oliven og urtekrydder er veldig godt i, og du kan ha ost mellom skivene i tillegg til oppå. For mykje av det gode kan som kjent vere heilt fantastisk. Brødet kan også lagast utan ost, då kan du pensle toppen med piska egg, og drysse på frø, til dømes.

Sjå på dette som ei grunnoppskrift, som du varierer etter kva du har tilgjengeleg. Eg toppar mine rivebrød med ost, men du kan også pensle dei med egg og drysse på sesamfrø, valmuefrø eller gi dei eit lett dryss med paprikapulver. Sa eg at du også kan lage dette med ferdig pizzadeig? Det blir dyrt, og kanskje blir ikkje deigen så luftig og fin, men det er enkelt, og blir nesten like godt.

Server rivebrødet til ei suppe, som ein del av ein buffé eller åleine til kveldskos med ein kopp te eller eit godt glas vin.

fullsizeoutput_4d62Grunndeig til rivebrød med salt fyll

(Oppskrift til to rivebrød, eit er ofte for lite.)

5 dl lunka vatn

1 pakke fersk gjær

1 ss honning

1 ss salt

10-12 dl kveitemjøl

Ha vatnet i bakebollen, og løys opp gjæra. Ha i honning og salt, og elt inn mjølet litt og litt, til du får ein passe fast deig. Den skal ikkje vere for hard, hald gjerne tilbake litt på mjølet, slik at du heller kan ha i litt ekstra etter første heving. La deigen heve tildekka i 40-45 minutt i bakebollen.

Smør to brødformer med smør. Du kan også legge bakepapir i botnen, og berre smørje sidene av formene. Sett steikeomnen på 200 grader.

Dryss godt med mjøl på bakebordet, og legg deigen på bordet. Del deigen i to, og kjevle den første halvparten ut til eit avlangt rektangel. Fordel fyllet du har valt på kvar si side av leiven, og brett over slik at du får ein lang strimmel. Kutt strimmelen i bitar som passar ståande til forma di. Still forma på skrå opp mot ei fjøl eller liknande, og stable deigbitane ståande i forma. Det gjer ingenting om dei ligg litt på skrå. Dryss på godt med ost, og la rivebrødet heve i 40 minutt. Steik brødet nederst i omnen i ca. 35 minutt.

Forslag til fyll:

Spekeskinke i strimlar

Mjuksteikte løkringar

Tynne, steikte skiver av kvitløk

Tomatpesto

Urtepesto

Skiver av blåmuggost

Smaksrik kvit ost

Oliven i skiver

Raud pesto

200 g tørre soltørka tomatar

100 g parmesan

100 g pinjekjerner

Olivenolje

Legg tomatane i bløyt i ei gryte i nokre timar. La dei få eit kjapt oppkok i bløytevatnet. Sil frå tomatane, og bruk tomatkrafta i ein bolognese eller i ei suppe.

Ha dei bløytte tomatane i ei matmølle saman med riven parmesan. Eg riv parmesanen fordi viss eg har den i i bitar vert det så fort osteklumpar i pestoen. Rist pinjekjernene på tørr steikepanne til dei er pent brune, og ha dei i matmølla. Køyr alt glatt. Spe med olivenolje til massen får ein fin konsistens.

Ha ei strålande helg!

Alt godt, Gunda

Smørsteikt kvitløk/løk

Tre fedd kvitløk/ein liten raudløk

3 ss smør

Kutt enden på kvitløksfedda, og skrell dei. Snitt dei tynt på tvers slik at det blir små dropeforma skiver. Smelt smøret i ei steikepanne, og la det bli lysebrunt. Legg i kvitløksskivene, og skru ned varmen. La det stå til skivene er mjuke og gylne. Raudløken lagar du til på same måte, skjer tynne skiver, og steik dei gylne i lysebrunt smør på svak varme. Det tek litt tid, men det smakar fantastisk.

 

Kyllingsuppe


Suppe med kyllingkraft har ord på seg for å vere det beste remediet mot forkjøling, influensa og sikkert generell vantrivsel og. Å få ei dampande skål suppe hjelper iallfall både på væskebalansen, tett nase og gir tiltrengt næring når influensaen herjar.

_MG_4570Kyllingsuppe kan varierast på uendeleg mange måtar, så her kan du verkeleg få tømt grønsaksskuffa i kjøpeskapet. Har du selleristenger, kål eller brokkoli på lager passar dette heilt perfekt i suppa. Frosne erter er også godt i. Har du det veldig travelt kan du med godt samvit ta ein snarveg, og lage suppa med ein pose frossen lapskausblanding.

Vil du gjere suppa fyldigare og meir mettande, kan du ha i ein pakke fløte, og du kan også tjukne den ved å jamne med litt maisenna utrørt i litt vatn. Denne suppa er mjølkefri viss du ikkje brukar fløte, og glutenfri.

fullsizeoutput_4d55Kyllingsuppe

1 liter kraft (Suppler gjerne med buljong viss du har for lite)

500 g kokt kyllingkjøt kutta i terningar

Ein halv søtpotet

Ei stor eller to mindre gulrøtter

Ein halv purre

Ei halv sellerirot

Salt og peppar

Rens grønsakene. Kutt rotfruktene i små, jamnstore terningar. Del purren i to på langs, og skyll for å fjerne jord. Finhakk den.

Kok opp krafta, og ha i grønsakene. La suppa koke til dei er møre, det tek ca. 20 minutt. Ha i kyllingbitane, og la suppa koke opp på nytt. Smak til suppa med salt og peppar, og server den med godt brød og smør til.

Hønsefrikassé


Frikassé er ein klassisk søndagsmiddag der kokt kjøt vert servert med kokte grønsaker og ein jamna saus. Det er ein ekte barndomsmiddag, og noko av det beste eg veit. Sausen skal vere litt søt og litt syrleg, og det er mange måtar å oppnå det på. Eg har litt vin i krafta, men det er ofte ikkje nok. Med litt eddik i sausen får du akkurat den rette balansen mellom surt og søtt.

Grønsakene i ein frikassé kan varierast. Du kan ha i båtar av kvitkål, kålrotterningar, brokkolibukettar, persillerot eller selleristenger skore i tynne skiver. Dei fleste kål- og rotgrønsaker vil berre tilføre smak og farge til frikasséen. Brokkoli bør du vente med å ha i til to-tre minutt før servering, eventuelt koke den for seg sjølv, og servere den ved sidan av.

Frikassé kan også lagast med karri, då droppar du det syrlege, og brukar heller ei teskei karri i gryta. Kna i så fall gjerne karrien saman med smøret når du jamnar gryta. Karrismaken utviklar seg veldig godt i møte med feittet i smøret.

_MG_4582Hønsefrikassé

600 g kyllingbryst (og gjerne også andre delar), kokt

5 dl kyllingkraft

2 ss smør og 2 ss mjøl til jamning

Ein søtpotet

To gulrøtter

5-6 sjalottløk

Ein purre (minus det som gjekk i krafta)

Ei halv sellerirot

2 ss kvit eddik

1,5 ss sukker

Salt og kvit peppar etter smak

Kna saman smør og mjøl til det vert ein klump. Ha krafta i gryta, og la den koke opp. Før krafta kokar opp, ta ut ei ause, og ha i skåla med jamning. Rør det glatt, og ha det i gryta igjen. Rør godt.

Ha i grønsakene, og la dei koke i sausen til dei er møre, ca. 20 minutt. Smak til med eddik, sukker, salt og peppar. Ha i kyllingkjøtet, skore i centimetertjukke skiver. Server frikasséen med kokte poteter.

Tre middagar i ein


Har du tenkt på kor mykje tid du sparer viss du lagar tre middagar i slengen? Det beste er at du sparer pengar og, så i dag skal eg lære deg eit skikkeleg sunnmøringstriks.

Eg tek utgangspunkt i ein kylling eller ei høne. Når eg er i butikken sjekkar eg to ting: halv pris-disken og frysedisken. Finn eg ein landkylling med kjøttfulle lemmer i halv pris-disken så er det ingenting å lure på, den blir med heim. Ein slik kylling kan fort bikke to kilo, og når dei er på halv pris er det mykje mat for pengane.

Alternativet er å sjekke frysedisken. Der kan du nemleg vere heldig å finne frosne høns. Dei er ofte ikkje så store, dei ligg og vakar i underkant av ein kilo, men ta med tre stykke. Det tek nemleg ikkje noko meir tid å koke tre enn å koke ei, så då er det berre plassen i gryta som begrensar deg.

Kor mange middagar ein får av ein diger kylling eller tre verpehøns varierer sjølvsagt med kor stor familie du har, men det er ingen kunst å få til tre middagar til fire personar. Det løyser du ved å lage ein frikassé, og to supper. Til supper går det mykje mindre kjøt enn til ein vanleg middag, men det interessante er at ein blir ikkje mindre mett. Når middagen i tillegg så og seie er ferdig tillaga når du kjem heim og har det travelt, så er det berre kreativiteten som set grensene.

Kyllingbrysta brukar eg i ein frikassé, ein klassisk søndagsmiddag der kokt kjøt vert servert med kokte grønsaker og ein jamna saus. Det er ein ekte barndomsmiddag, og noko av det beste eg veit. Sausen skal vere litt søt og litt syrleg, og det er mange måtar å oppnå det på. Eg har litt vin i krafta, men det er ofte ikkje nok. Med litt eddik i sausen får du akkurat den rette balansen mellom surt og søtt.

I dag laga eg ei thailandskinspirert suppe, den kallast ofte tom kha gai. Den er veldig enkel, ikkje så mykje grønsaker, men masse smak. Vil du ha den litt meir mettande, så server den gjerne med ei skål nykokt ris til, aromatisk jasminris er ein perfekt kombinasjon med denne suppa.

Dei klassiske thailandske aromatane er chili, lime, sitrongras og galangal eller ingefær. Kha betyr galangal, og i dag hadde eg ikkje det, så formelt sett er det ikkje tom kha gai når ein byttar ut galangal med ingefær. Oppå suppa drysser ein gjerne finhakka koriander.  Er du blant dei som avskyr koriander (det er visst ein genetisk disposisjon at ein opplever smaken som såpesmak) så kan du droppe den og. Sitrongras får du kjøpt i velassorterte butikkar, enten på glas eller i grønsaksavdelinga. Den skal ikkje spisast, berre knus den, og la den få koke med i suppa. Ta den ut før du serverer suppa.

Resten av kjøtet på skroga tek eg vare på til ei tradisjonell kraftsuppe. Den kan varierast på uendeleg mange måtar, så her kan du verkeleg få tømt grønsaksskuffa i kjøpeskapet. Vil du gjere den fyldigare kan du ha i ein pakke fløte, og kanskje jamne med litt maisenna.

_MG_4565Kokt høne/kylling

Ein stor landkylling eller tre høner, tinte

Ein liter vatn

3 dl kvitvin (kan bytast ut med 3 dl vatn og 2 ss sitronsaft)

10-15 pepparkorn

Skrell av sellerirot, gulrøtter og persillerot

Det grøne på purren, delt på langs og skylt

1 ss salt

2 laurbærblad

Ha fuglen i gryta saman med grønksakene og krydderet.  Kok opp vatnet i vasskokar, og slå over saman med vin/sitronsaft. Ha plata på fullt til det kokar opp. Skru ned til sydetemperatur, og la det stå i ¾-1 time (lengst koketid med stor kylling) til kjøtet er mørt.

_MG_4567Fisk ut fjærkreet, og legg det i ei langpanne. Dra beina ut og til side med ein gaffel, og la det ligge og kolne. Fjern skinnet, skjer ut brysta, og legg dei til side. Rens av alt kjøtet, og kutt det i cm-store bitar. Fordel det i to porsjonar, omtrent like store. Sil krafta, og ta vare på den.

_MG_4577Tom kha gai (Thailandsk suppe)

1 liter kraft

3 cm ingefærrot, skrelt

3 fedd kvitløk

2 raude chili

Ein boks kokosmjølk

Ein stilk sitrongras

To sjalottløk

500 g kyllingkjøt i bitar

Ein liten bunt koriander

Ei klype brunt sukker

Fiskesaus og peppar

Kok opp krafta med ein stilk sitrongras som du har banka i slik at det splittar seg opp. Snitt ingefærrot, chili og kvitløk syltynt, og ha skivene i krafta. Slå på kokosmjølk, og la det koke opp. Finhakk sjalottløken, og ha den i. La suppa koke i fem minutt. Ha i kyllingbitane.

 Smak til suppa med sukker, fiskesaus og peppar, og skvis i så mykje limejuice som du likar før servering. Server suppa med ei skål kokt jasminris ved sidan av.

 

Tilbake til røttene


I dag har eg laga mos av søtpotet og vanleg potet, for det var det eg fann i grønsaksskuffa. Vi spiste denne mosen saman med snekkaren som jobbar i huset vårt i Sverige forrige helg, og no har han bede om oppskrifta, så det tek eg som eit stort kompliment. Denne er til deg, Bernt!

I denne mosen kan du bruke kålrot, gulrot, persillerot eller sellerirot i tillegg til poteter av ulike slag. Godt blir det uansett, og det passar til alt av kjøt og fisk. Enklare blir det ikkje!

Til mosen serverte eg karamellisert løk og steikte pølser. Eg er veldig glad i gode pølser, og når du kuttar dei i bitar slik av har gjort så et ein faktisk mindre av kjøtet enn ein elles ville ha gjort. Mange tenker at ei pølse per person er for lite, og når du steiker den heil så virkar det kanskje litt knuslete, men prøv å kutte den i bitar, og steike den slik. Då vert plutseleg fire-fem bitar nok, og du er god og mett etter ei pølse. Har du laga nok mos så kan dei som er innhole spise seg mette på den, og så deler ein på pølsebitane. Finn du medisterpølse eller mårpølse, så passar det også heilt perfekt til denne mosen.

Karamellisert løk er eit utruleg godt tilbehør, og her brukte eg sjalottløk. Du kan like gjerne bruke vanleg gul eller raud løk, alle typar er like gode. Eg fresar løken i smør, og så slår eg på eplemost eller juice, og lar det stå til løken er gyllen og mjuk. Då blir det ei deilig sjy og, som løftar det heile smaksmessig. Å brune løk tek ofte litt lengre tid enn du trur, men pass på at du ikkje blir for ivrig. Då blir det brend løk i staden, og det er ikkje på langt nær så godt.

Karamellisert løk

8-10 sjalottløkar eller 2 store vanlege

2 ss smør

2 dl eplejuice

Salt og peppar

Rens løken, og skjer den i båtar. Smelt smøret på middels varme i ei steikepanne. Ha i løken, og la den surre til den er gyllen. Det tek gjerne 10-12 minutt. Slå på eplejuice, og legg på eit lok. La det heile stå i fire-fem minutt til på svak varme. Smak til med salt og peppar. Sett til side.

C4VgBfWHRnaPB27gla8QagSøtpotetmos (6 porsjonar)

Tre søtpoteter

Seks vanlege poteter

Vatn og salt

I mosen:

3 ss smør

2 ss rømme

Salt, peppar og muskat

Skrell potetene og søtpotetene, og del dei i ca. 2×2 cm store bitar. Ha dei i ein romsleg kjele, slå på vatn og ha i 1 ss salt. La dei koke i ca. 20 minutt. Hell av kokevatnet, og ha smør og rømme oppi kjelen. Legg på loket, og la det stå fem minutt. Mos det heile til ei grov stappe. Smak til med salt, peppar og litt riven muskatnøtt. Hald mosen varm.

Kutt ei pølse per person i 2 cm lange bitar. Steik pølsebitane i smør til dei er gylne og gjennomvarme. Vend den karamelliserte løken oppi pølsepanna, og la den bli gjennomvarm. Legg søtpotetmosen ut på eit fat, og fordel dei steikte pølsene og løken oppå mosen.