Latest Posts

Haustdessert – eplekompott

Her i byen er det snille folk som plukkar epla sine, og så heng dei posar med eple over gjerdet, til dei som ikkje har epletre. Det er reint så ein får tilbake trua på det gode i oss menneske. Har du eple, så rens dei, og kok ein lekker eplekompott til dessert. Med litt kanel og piska krem på er det ei deilig avslutning på eit godt måltid.

Då eg vaks opp fekk vi rett som det var dessert. Det er ikkje så vanleg lenger, men det er eit lite lyspunkt i dagen å få ei lita, søt avslutning på måltidet. Vi hadde besøk av nokre franske jenter for eit par år sidan, og då den eine skulle dekke på bordet la ho på dessertskeier til lunsj. Eg vart overraska, og hadde ingen dessert på lur. Då skulle eg ha laga eplekompott, det går veldig fort, og er veldig enkelt.

Eplekompott

1 kg eple

1,5 dl vatn

2 dl sukker

Ei kanelstang

Kremfløte til servering

Skrell epla, del dei i to, og fjern kjernehuset. Kutt dei i terningar, og legg dei i vatn i ei gryte. Ha i sukker og kanelstang, og la det heile koke opp. La det stå på låg varme under lok i 8-10 minutt, til epla har kollapsa. Rør godt, og sett kompotten til side. La det stå nokre timar, så kompotten kolnar. Ta ut kanelstanga før servering.

Vil du ha denne kompotten litt tjukkare, så kan du jamne den med potetmjøl. Dra gryta med den ferdige kompotten til side, slik at den sluttar å koke. Rør ut 1 ss potetmjøl i 1/2 dl vatn. Rør dette inn i kompotten, og sett den tilbake på plata. Du kjenner når kompotten byrjar å tjukne igjen, då må du dra den av igjen. Den skal ikkje boblekoke etter at potetmjølet har kome i.

Pisk litt kremfløte stiv, og server oppå eplekompotten. Det er også godt å kutte eit eple i små terningar, og fordele over det heile. Dryss på litt ekstra kanel til slutt.

Tilslørte bondepiker

Laga du det gode pæresyltetøyet eg la ut her om dagen? Eg prøvde å bruke det til tilslørte bondepiker, og det vart så godt! Kombinasjonen av litt ingefærsting og dei sprø valnøttene var perfekt match.

Eg gjorde det lettvint for meg sjølv, og brukte knuste kjeks til å legge lagvis med krem og syltetøy. Eg hadde bixit-kjeks, og dei har den deilige, grove strukturen og passe sødme.

Du kan også bruke digestive-kjeks, eller steike smular av tørka brød med litt sukker og kanel. Det er ein fin måte å bruke gamalt brød på. Rist ei brødskive, knus den i matmølle, og steik smulane i litt smør før du drysser på sukker og kanel. Det er passe mykje smular til to dessertglas.

Min dessert vart pynta med ferske fiken, berre fordi eg fann det i butikken. Finn du det, så kjøp det! Dei er i sesong no, og blir så fort borte. I tillegg smakar dei fantastisk. Det kan du også servere til ost, forresten.

Tilslørte bondepiker

1/3 liter kremfløte

1 ts ekte vaniljesukker

2 dl pæresyltetøy

5 stk bixit-kjeks eller digestivekjeks

Fiken til pynt, viss du finn

Pisk kremen stiv med litt vaniljesukker. Knus kjeksen. Ha litt krem nederst i glaset. Legg kjeks og eplemos lagvis i glasa.

Olivenbrød

Viss du vil lage gratinert brokkoli eller blomkål, slik eg gjorde her om dagen, passar det heilt perfekt med eit deilig olivenbrød til. Det er fort gjort, viss du berre har tid til å vente på hevinga i to rundar.

Lag ein stor porsjon når du først held på, så kan du legge dei du ikkje brukar med ein gong i frysaren. Når du tek opp eit brød frå frysaren, så kan du la det tine litt på benken to-tre timar, før du set omnen på 200 grader. Fukt brødet litt før du legg det inn, og varm det på 200 grader i ti minutt. Då smakar det heilt som ferskt. Merk at dette fungerer berre ein gong. Gjer du det for andre gong, så får brødet ei centimetertjukk skorpe.

Olivenbrød

4 dl lunka vatn

25 g gjær

1 ss honning

2 ts salt

4 ss olivenolje

8-9 dl kveitemjøl

100 g oliven utan stein

1 dl fint sammalt kveitemjøl

Sett steikeomnen på 225 grader.

Ha vatnet i ein bakebolle. Ha i honning, salt og olivenolje. Rør ut gjæra i vatnet, og elt inn mjølet til ein ganske laus deig. Vend inn olivenane til slutt.

La deigen heve i 30-40 minutt. Dryss det sammalte mjølet på bakebordet, og fordel det utover. Hell deigen ut på mjølet, og trykk den litt ut til ein leiv. Den skal ikkje eltast saman på dette tidspunktet.

Bruk ein skarp kniv, og skjer deigen i to-tre strimlar, alt etter kor store du vil ha olivenbrøda. Ta kvar strimmel over på eit bakepapir, som ligg på eit steikebrett. Rist av det grove mjølet, og vri strimmelen slik at brødet får ein fin fasong. Gjenta med resten av deigen. La brøda få heve i ein halvtime til.

Steik brøda på 225 grader i 20-25 minutt, til dei er gylne og har ein hul lyd når du bankar på dei. La dei kolne på rist.

Haustsylting med pærer

Syltetøy er min favoritt på helgefrukostbordet, på ostefatet og til dessert.

Pæretre kan bere enormt med frukt enkelte år, og då er det ikkje så lett å få brukt alt. Har du ikkje pæretre sjølv, så sjekk med naboen. Spør om du får plukke, i bytte mot nokre glas syltetøy.

Pærene kan hermetiserast, du kan lage deilige dessertar, og ikkje minst kan du lage spennande variantar av syltetøy. Har du eple kan du også blande eple og pærer i syltetøyet.

Eg lagar heller fleire ulike sortar syltetøy i små porsjonar enn masse av ein sort. Pæresyltetøy er ikkje så vanleg, men har du pærer for handa bør du prøve å lage dette.

Dette syltetøyet passar perfekt til ein moden brie, men det er også godt på brunost eller på gräddost. Det passar også perfekt til tilslørte bondepiker, den ultimate haustdesserten.

Syltetøy er den perfekte gåva, ta med eit glas viss du vert invitert til middag hos nokon, eller gi eit glas bort til jul. Alt syltetøy skal på sterile glas. Eg samlar glas heile året, og brukar til dømes konsekvent First Price tacosaus, for dei har så fine lok som det ikkje står noko på, perfekt til syltetøy. Fjern lappane før du vaskar glasa. Nokre lappar er ekstra gjenstridige. Av og til hjelper det å la dei ligge i vatn nokre timar, så skrape, og så la dei ligge litt til. Dei nest verste fjernar eg med aceton, dei verste må eg bruke whitespirit på.

Etterpå får glasa seg ein runde i oppvaskmaskinen. Skal du sylte med ein gong, så køyr glasa på det varmaste programmet, då kan du ta dei rett ut, og fylle dei medan dei er varme. Du kan også sterilisere dei ved å ha dei i steikeomnen på 100 grader i tjue minutt. Då bør du ta loka i ei lita gryte, dei er ofte ikkje så glade i høg varme. Eit anna alternativ er å koke opp ei stor gryte med kokande vatn, og la glasa ligge der i nokre minutt, fiske dei ut med ei pølseklype eller ein matpinsett, og vende dei på eit heilt reint handkle.

I dette syltetøyet brukar eg fruktpektinpulver, du kan også bruke syltepulver. Det gir syltetøyet ein fastare konsistens, og dessutan inneheld det konserveringsmiddel, som gjer at syltetøyet ikkje mugnar eller gjærar. Det reduserer svinn, og gjer at syltetøyet held seg fint sjølv om det vert ståande i kjøleskapet ein månad eller to etter at det er opna.

Denne oppskrifta er ei grunnoppskrift, som du kan bruke for å sylte ulike typar bær og frukt. Vil du leike deg litt, så prøv gjerne å lage det same syltetøyet men med kanel og kardemomme i staden for ingefær. Det kan sjølvsagt også lagast heilt utan krydder, og du kan droppe nøttene om du ikkje likar det.

Kos deg med syltinga!

Pæresyltetøy med ingefær og valnøtter

2 kg pærer

½ liter vatn

40 g fersk ingefær

1 pakke syltepulver eller fruktpektin

2-3 ss sitronsaft, eller 1-2 ts sitronsyre

Ca. 600 g sukker

100 g hakka valnøtter

Skrell ingefæren, og del den i fingertjukke bitar. Kutt bitane i syltynne skiver med ein skarp kniv. Kok opp 2 dl av vatnet og ha i 100 g sukker. Kok ingefæren i sukkerlaken til den tjuknar, ca. 10 minutt.

Del pærene i to, fjern kjernehuset og stilkfestet, og skrell dei. Kutt dei i ganske små terningar, og ha dei i ei tjukkbotna stålgryte saman med resten av vatnet. Kok pærene til dei er møre og mjuke. Viss dei ikkje kollapsar og kokar ut, så kan du sette stavmiksaren nedi gryta, og køyre delar av syltetøyet til mos.

Ha i pektinpulveret, og la det heile koke friskt i to-tre minutt. Ha i sitronsaft, sitronsyre og sukker, og smak til undervegs. Litt ekstra syre og litt ekstra sukker kan høyrest ekstravagant ut, men det framhevar pæresmaken mykje meir enn viss du lagar denne med låg sukkermengde. Ha i ingefæren med laken, og valnøttene, og kok opp igjen.

Fyll syltetøyet på reine, nykokte glas med skrukork. Oppbevar dei mørkt og kjøleg.

Gratinerte godsaker – blomkål og brokkoli

Akkurat no er brokkoli og blomkål på sitt finaste, og spør du meg bør dei definitivt gratinerast.

Møtet mellom dampa grønsaker, ein tjukk, god saus og sterk varme er magisk, dessutan blir det ein ganske kjapp og enkel middag. Å lage ein bechamelsaus, eller kvit saus er ein del av almenndanninga, og når du brukar den oppå desse gode grønsakene vil sjølv matvande tenåringar forstå poenget.

Eg brukar sprøsteikt bacon oppå, den røykte baconsmaken passar perfekt til den mjuke, milde ostesausen. Du kan bytte den ut med skinke om du har det, eller du kan steike litt spekepølse og smuldre over. Har du ein spansk chorizo vil det også kunne fungere.

Om du brukar blomkål eller brokkoli er ikkje så viktig, og du kan til og med lage ein grateng med begge delar, viss du skal mette mange. Det viktigaste er å ikkje koke grønsakene for lenge, og å få til ein god smak på sausen.

Eit tips er å ta vare på kokevatnet til grønsakene. Du kan til og med koke det inn litt, slik at du får endå meir konsentrert smak. Du kan bytte ut to-tre dl av mjølka i sausen med kokevatnet, og du kan bruke resten av krafta i ei suppe dagen etter, i staden for buljong.

Ostegratinert brokkoli/blomkål

Eit stort hovud brokkoli/blomkål

100 g ost

1 l mjølk

3 ss smør

3 ss kveitemjøl

1 ts sennep

1-2 ts sitronsaft

Salt, peppar og muskat

100 g bacon

Persille til å drysse på

Set omnen på 200 grader. Skjer den grovaste delen av stilken i fingertjukke bitar, og del opp bukettane til passe storleik. Kok opp godt salta vatn i ei gryte, og legg i brokkolien. La den koke i 3-5 minutt. Hell av vatnet (ta vare på kokevatnet!), og la den dampe tørr.

Smelt smøret i gryta, rør inn mjøl og slå på mjølk. Rør glatt, og la det heile koke opp medan du rørar. Smak til med salt, peppar og muskat. Ta sausegryta av plata, og rør inn osten. Smak at sausen er passe salt. Eg har også gjerne i ein sprut sitron og litt sennep.

Skjer baconet i passe bitar, og steik det sprøtt i sitt eige feitt. Ha brokkolien i ei eldfast form. Ha over ostesausen. Har du litt ekstra ost, så strø den over før du set forma i omnen. Steik gratengen på 200 grader i 18-20 minutt. Dryss bacon på når du tek forma ut av omnen, og dryss på finhakka persille, om du har. Server det heile med godt brød, og kanskje ein salat.

Vil du lage gratinert blomkål går du fram på same måte, men eg syns det ser flott ut med heile blomkålhovudet på fatet. Så då kokar eg hovudet i fem minutt i godt salta vatn, og så let eg det renne av. Saus og bacon følgjer same oppskrift som over.

 

Fylt squash

Har du squash i hagen? Då veit du at du får squash slik du får ketsjup ut av ei gamaldags ketsjupflaske. Ingenting, ingenting, ingenting, og så plutseleg alt på ein gong.

Då er gode råd dyre, og eg får uendeleg mange søketreff på squash i bloggen min for tida. Alle som har squash i hagen treng oppskrifter for korleis ein brukar den.

Squash er jo velsigna på den måten at eigensmaken er ganske nøytral, så den tek villig til seg det du måtte ha å smaksette den med. Du kan rive den, og bake den inn i kaker, muffins eller brød. Du kan eddiksylte den, eller du kan bruke den som det finaste tilbehør, steikt i smør og krydra med urter.

Squash som blir uthola

I dag får squashen spele hovudrolla hos meg, og eg har fylt den med deilige sausar. Lukka er at soppen er i skogen samtidig som squashen er moden, og då er det å lage ein god fløtesoppstuing perfekt fyll. Eg har også laga ein variant med kylling, viss du har kjøtetarar du skal mette. Du kan også bruke svinekjøt i strimlar på same måte. Du kan også bruke ein bolognesesaus til å fylle squash med, det smakar fortreffeleg.

Fylt squash med soppsaus ved sidan av

Eg har snakka om dette før, korleis ein best kan få til den gode smaken, med både søtt, salt, syrleg, sterkt og umami. Her står kjøt, sopp og buljong for det salte og umamismaken, men korleis få til sødme og syre? No har eg ei tilståing å kome med: Det er jammen ikkje alt eg lukkast med. I kjellaren har eg hatt ståande fire-fem glas med eplegelé. Den smakar nydeleg, men aldri om den nokonsinne blir til gelé på ordentleg. Framleis, etter eit år i kjellaren, er det meir eplesuppe enn eplegelé.

Mislykka eplegelé, også kalla eplesuppe

Men skam på den som gir seg, og kastar god mat. Denne eplesuppa har blitt min beste hjelpar på kjøkkenet, kanskje bortsett frå skarpe knivar og godt smør. Når ein saus, ei gryte eller ei suppe er kjedeleg, så slumpar eg oppi litt eplesuppe, og så er den runde, friske, gode smaken der.

Du treng ikkje lage mislykka eplegelé for å lage desse oppskriftene, men om du skulle lage mislykka eplegelé, så slå den for all del ikkje i vasken. Det same gjeld rognebær, rips og andre geléar du måtte ha, om dei er stive eller ikkje. Bruk dei i sausen! Har du ikkje ein gelé i hus, så kan du bruke sherry, kvitvin, vermouth eller eplejuice.

Uansett, fylt med desse deilige sausane vert fylt squash eit måltid du kan servere kven som helst, server dei med ein god salat til, og ha ei fin helg.

Fylt squash

Fylt squash

½-1 squash per person

400 g kyllingkjøt i bitar

Salt og peppar

Ein stor løk

Innmaten av squashen

2 dl kremfløte

1 ss eplegelé eller 2 ss eplejuice/vin

Det du måtte ha av urter

1 dl riven ost

Smør til steiking

Sett omnen på 220 grader.

Skrell løken, og skjer den i båtar. Bruk ei skei eller eit melonkulejern, og få ut innmaten til squashen. Pass på at det ikkje går hol i skinnet. Ta vare på det du skrapar ut.

Fylt squash før steiking

Smelt 1-2 ss smør i ei varm steikepanne. Ha kyllingen i steikepanna, og krydre med salt og peppar. Steik kyllingen til den har fått gyllen farge. Ta kyllingen til side, ikkje vask steikepanna. Ha i litt meir smør, og steik løk og squashinnhaldet til det har skifta farge til gyllent. Dryss på finhakka urter, salt og peppar. Ha kyllingen tilbake i steikepanna, og slå på fløte og eplegelé/juice. La det koke til det tjuknar. Smak til om sausen treng meir salt, peppar eller eplegelé/juice.

Fylt squash

Legg squashane i ei eldfast form. Ha fyllet i uthulinga i squashane, og sett forma i omnen på 220 grader. La dei bake i ein halvtime. Ta dei ut, dryss på ost, og la det heile steike ti minutt til. Server med ein god salat, og eventuelt brød til.

Når du lagar soppfyll går du fram på same måte, men byttar ut kyllingen med det du måtte ha av sopp.

Skal du lage dette berre til deg sjølv, så kan du også skjere skiver av squashen, legge dei i ei eldfast form, legge på stuing og bake det i omnen. Ikkje tenk at det er smart å lage ein mindre porsjon av stuingen. Denne stuingen held seg i 4-5 dagar i ein boks i kjøleskapet. Og legg du den i frysaren i små posar eller boksar kan du fort og gale lage deg ein aldeles fortreffeleg middag når du måtte ha lyst på det.

 

Jegermat – kylling cacciatore

Eg fekk tak i ein heil kylling på benken her om dagen, og hagen er full av tomatar. Kva gjer ein då? Ser til Italia!

Kylling cacciatore er ein kylling laga i jegerstil. Du kan sikkert bruke denne oppskrifta på sjølvskote vilt, men eg syns den er god med kylling, og vil gjerne sleppe å skyte den sjølv. Eg har gjort det litt komplisert i dag, eg delte opp kyllingen i porsjonsstykke, og beina ut både bryst og lår. Det gjorde eg for å behalde det gode skinnet, det sit utruleg mykje smak der.

Kylling cacciatore kan lagast i ulike variantar, men eg likar å panere kyllingstykka. Dei får den deilige sprø skorpa oppå, og mjølet på undersida er med på å jamne sausen. Viss du syns det blir for mykje styr kan du lage dette med kyllinglår frå frysedisken og. Men bruk helst kyllingbitar med skinn, dei har mest smak.

Eg brukte sjampinjong i sausen, men har du vore ein tur i skogen og funne sopp, passar både steinsopp og kantarell perfekt til denne retten.

Som med all italiensk mat vert denne retten løfta av urter. Eg brukte timian og oregano, men du kan også ha i litt basilikum eller nokre nåler finhakka rosmarin. Kapers er også ein fin smaksgjevar, har du det ikkje kan du ha i litt ansjos eller litt oliven. Det er den salte umamismaken eg vil hente fram, den framhevar dei andre smakane, særleg når det får stå lenge i omnen.

Fordelen med å byrje med ein heil kylling er at du får det fine skroget til å koke kraft på. Når du har gjort det, kan du plukke kjøtrestane av det, så har du ein middag til. Suppler med ein pose lapskausgrønsaker, krafta og litt bønner, så har du ei deilig suppe.

Når du skal dele opp kyllingen kan du byrje med å skjere langsmed brystbeinet og ned slik at du får av bryststykka, med skinnet på. Så skjer du av låra inne ved overgangen til kroppen med ein skarp kniv. Kutt laus skinnet rundt beinet nede ved den spisse enden av kyllingklubba. Då er både kjøtet og skinnet laust frå beinet. Skjer eit snitt på innsida av låret, langsmed beinet. Jobb deg ned med kniven, slik at du får beinet av. Dette er litt styrete, men resultatet blir så mykje betre. Fjern beinet heilt, men også her skal skinnet sitte på.

No er du klar til å panere og steike kyllingen, og når det er gjort er det ikkje mykje meir arbeid før maten er klar, berre ein times tid i omnen. Eg serverte kyllingen med pasta, men du kan også bruke ovnsbakte poteter, søtpoteter eller ris. Dette er også veldig fin restemat, å finne litt kylling cacciatore i matboksen til lunsj er gull.

Kylling cacciatore

Ein heil kylling, 1-1,5 kg

1 dl kveitemjøl

2 ts salt

1 ts peppar

400 g fersk sopp

Ein stor, gul løk

To-tre fedd kvitløk

Olivenolje til steiking

Ein boks tomatar eller 6-8 ferske tomatar

To paprika, gjerne ulike fargar

1 ts timian

1 ts oregano

2 ss kapers

(1-2 dl oliven utan stein – om du vil)

Sett omnen på 210 grader.

Bein ut og gjer klar kyllingen. Tørk av kyllingstykka. Bland mjøl, salt og peppar i ei låg, vid skål. Vend kyllingbitane i mjølblandinga, og sett til side. Rens og del opp sopp, løk og paprika. Rens og finhakk kvitløken. Brukar du ferske tomatar, så skåld dei i kokande vatn, ta over i kaldt vatn, og skjer eit kryss i dei før du skreller dei. Fjern stilkfestet, og del dei i bitar.

Varm opp godt med olje i ei romsleg gryte. Legg kyllingbitane med skinnsida ned, og steik dei på ganske høg varme til dei er gylne på begge sider. Legg dei til side på ein tallerken.

Behold oljen i gryta, ta i meir om det trengst. Steik soppen gyllen i oljen. Ta i løk og kvitløk, og la det surre seg blankt i gryta. Slå på tomatane, og ha i kapers og paprika. La det surre litt medan du tek fram ei eldfast form. Ha tomatblandinga i forma, og legg kyllingbitane oppå med skinnsida opp. Bak det heile på 210 grader i ein time.

Server kyllingen med  kokt pasta, ovnssteikte potetbåtar eller berre med godt brød til. Ein enkel salat kan du også servere til.

Søt og salt sommarpai

Kva er betre enn ein saftig og smakfull pai? Den kan vere søt eller salt, eller du kan lage begge to variantar. 

Eg har vore ute og plukka bær i dag, og planen var å lage ein dessertpai med sprø topping av kvit sjokolade.

Då eg hadde laga den paien sto eg med deig til overs. Kva gjer du då? Lagar pai til middag og! Eller til ein lett lunsj, om det er tidleg på dag. 

Paideig er fort gjort å lage, særleg viss du har ei matmølle. Det fine med denne varianten er at den kan brukast både søt og salt, og når du har byrja på deigen kan du ta av litt smør- og mjølblanding til den sprø toppingen. Smart, ikkje sant?

Både søt og salt pai kan varierast i det uendelege. Den søte paien kan lagast med eple, plommer, aprikosar eller rabarbra, om du har i frysaren. Du kan også lage eit karamellfyll som du har hakka nøtter i. Den salte kan lagast med berre ost og grønsaker, med røykt fisk eller med kjøttdeig. Du kan krydre kjøttdeigen med tacokrydder og lage ein tacopai, eller du kan lage den med steikt sopp. I dag laga eg den søte med det eg fann i hagen av bær, og den salte vart ein klassisk fransk quiche.  

Viss du vil lage berre ein pai, så halverer du oppskrifta. Når du lagar paideigen er det greit å vite at skal du ikkje bruke begge med ein gong, så held dei seg i kjøleskapet i fire-fem dagar. Dei kan også frysast viss dei er heilt tett pakka. Denne oppskrifta passar til to paiar i former som er 20-22 cm store. Viss forma di er større kan det hende at du bør auke mengda deig og fyll litt. 

Salt pai serverer eg gjerne med ein god salat, finsnitta issalat eller romanosalat, litt reddikstrimlar, tomat og ein god vinaigrette. Dessertpai er veldig godt med is til, eller litt piska krem. Uansett smakar paiane så forskjellig at det er null stress å servere pai både til hovudrett og dessert. 

Paideig
200 g kaldt smør

400 g mjøl

½ ts salt

2-3 ss kaldt vatn

Køyr smør, salt og mjøl i ei matmølle til det er så smulete som sand, det tek ca. 2 minutt. 

Ta ca. 80 g av mjølblandinga ut av matmølla, og ha det i ei skål. Det skal bli topping til smuldrepaien. 

Del resten av mjølblandinga i matmølla i to. Gå vidare med den delen som skal bli salt pai. 

Ha i vatnet medan du let matmølla går. Køyr den til deigen har samla seg rundt midtpinnen, ca. 3 minutt. Pakk deigen inn i plast, og legg den kaldt. 

Ha andre halvparten av mjølblandinga tilbake i matmølla. La matmølla gå medan du har i 1 ss sukker og eit egg. Køyr den til deigen samlar seg rundt midtstolpen på matmølla. Ta den ut, og pakk den i plast før du legg den i kjøleskap. 

La deigen kvile ein time før du kjevlar han ut.

Sett omnen på 200 grader.

Kjevle deigen til den er ca. 2 mm tjukk. Det er viktig at leiven ikkje vert for tjukk, då vert ikkje paien sprø og fin. 

Legg deigen over paiforma di, og press den ned i forma. Bruk kjevlet til å trille over forma slik at du kuttar av deigen. Prikk botnen med ein gaffel. Alternativt kan du ta eit bakepapir, og legge oppi forma. Fyll opp med myntar, glassteinar, tørre erter eller liknande. Då hindrar du paien i å blåse seg opp.

Forsteik botnen i 10-12 minutt på 200 grader. Ta den ut, og la den kolne.

Fransk quiche

150 g skinke eller bacon i terningar

Ein vårløkstilk

100 g fetaost

100 g gulost, eg brukte jarlsberg

3 egg

1,5 dl kremfløte eller matfløte

1/2 ts salt

¼ ts peppar

Kutt skinka i små bitar. Finsnitt vårløken. Brukar du bacon som er rå, så steik den i litt smør.

Fordel vårløk og kjøt i paiskalet. Smuldre fetaosten over. Pisk saman egg, fløte, salt og peppar og hell det over fyllet. Riv gulosten, og dryss den over. Bak paien på 200 grader i 30 minutt, til paien er fast, og gyllen.

Server paien med ein frisk salat.

Dessertpai

400 g frukt og bær

2 ss sukker

1 ss potetmjøl

1 ss sitronsaft

80 g mjølblanding

100 g kvit sjokolade

Rens bæra, og del opp viss enkelte er store. Ha potetmjøl og sukker i ei skål, og rør i det til det ikkje er klumpete lenger. Ha bæra i skåla, og vend dei rundt i potetmjølblandinga. Ha på sitronsafta til slutt. 

Ha bæra i det forsteikte paiskalet.  Finhakk sjokoladen, bland han med mjølblandinga, og fordel dette oppå bæra. Steik paien på 200 grader i 25-30 minutt. Følg med så kanten ikkje vert brend. 

Server paien med ei kule is eller litt piska krem.

Retrokos – harde vafler

Huskar du dei harde vaflene, spurte mannen min meg. Om eg gjer. Naboen vår laga alltid harde vafler, eller hardevafler, som mange kalla det.

Harde vafler var ikkje vanlege vafler som hadde lege ute for lenge. Dei vart laga for å halde seg lenge, dei kunne ligge i boksen sin lenge og vel, og vart tekne fram når det kom gjestar på besøk. Når det kom verkeleg fine gjestar, langvegsfarande, då vart det bakt mjuke, gode kaker, fleire sortar, om ein fekk vite om besøket i god tid. Dei harde vaflene var til når naboen stakk over, når ein berre skulle ha noko lite til kaffien. Ofte vart dei servert med smør og ost på, både brunost og kvitost gjekk fint. Mange laga harde vafler til jul, men i vår familie har det alltid vore kvardagskos, slik eg kan huske det.

33643975-5809-41EF-97EE-3B9E790F8068Vi bestemte oss for å prøve å lage hardevafler, og sende ut ei melding for å samle inn familieoppskrifter. Det kom oppskrifter på mange ulike variantar, nokre vert kjevla, andre skal berre leggast i jernet med skei, berre litt fastare enn ei vanleg vaffelrøre. Eg brukar å styre unna oppskrifter som seier «mjøl til passe deig», då må ein nesten lage oppskrifta saman med den som kan det, for å vite kva som er «passe». Men mange av oppskriftene var velsigna tydelege.

Den oppskrifta du får i dag er med potetmjøl, det gjer at den også er naturleg glutenfri. Lagar du den med mjølkefritt smør er den også fin for mjølkeallergikarar.

I slike oppskrifter skal ein ofte smelte og avkjøle smør. Eg gjorde det enkelt, og brukte flytande smør frå flaske. Då kan du enkelt sette bollen med røra på vekta, og sprute oppi så mykje smør som du treng. Oppvask, arbeid og energi spart. Når røra er så full av smør som desse hardevaflene, så treng du ikkje smøre jernet. Smøret i røra gjer at vaflene enkelt slepper jernet. Dette er ein stor porsjon, viss du ikkje skal ha mange til bords kan du trygt halvere porsjonen.

Men kva brukar ein dei harde vaflene til? Eg har servert dei som tilbehør til fruktsalat med piska krem, og dei kan også spisast naturell, berre til ein god kopp te. Litt ordentleg smør på er godt, viss du er i det rampete hjørnet.

C34F92FC-ED1B-474B-B731-ADACE6BB40BCVi slo ut håret, og prøvde ut å ringle på smelta sjokolade og ha på litt kakedryss. Så spiste vi dei til iskrem, og det vart veldig vellukka! Eg har alltid vore glad i god iskjeks, spesielt dei nysteikte Mövenpick-kjeksa ein kan få viss ein er heldig smakar fantastisk. Her fekk eg litt den same kjensla, sprø, deilig kjeks, med mørk sjokolade som passar perfekt til den smeltande vaniljeisen. Prøv det!

Dei er også gode til ulike fruktkompottar, eller til rabarbragraut, viss du har halde rabarbraen din i sjakk slik at du framleis kan hauste av den.

Viss du vil lagre hardevaflene, så putt dei i boks utan sjokolade. Så kan du heller ta på sjokolade og anna pynt når du tek dei fram.

3CC93C6F-2CDD-478A-A588-4B68D573536E_1_201_aHarde vafler

4 eggekviter

½ ts salt

4 eggeplommer

225 g sukker

250 g flytande smør eller margarin

1 ts vaniljesukker

500 g potetmjøl

1 ss bakepulver

Skill egga, og pisk eggekvitene stive med saltet med heilt rein visp og i ein heilt rein bolle. Sett til side.

716C3B62-7393-450D-9C6C-AE3E56C4D80FHa eggeplommene i ein annan bolle saman med sukkeret, og pisk det til eggedosis. Rør inn det flytande smøret. Sikt potetmjøl, bakepulver og vaniljesukker oppi eggedosisen, og rør det jamnt. Vend inn dei stivpiska eggekvitene til slutt.

Legg to spiseskeier røre i vaffeljernet, og steik vaflene lyst brune.

 

Grilla kylling med asparges

Få ting gjer meg så lykkeleg som asparges. Dei er best på sommaren, og eg har dei til og med i hagen, så på forsommaren et vi asparges med begge hendene.

Asparges og kylling er ein perfekt match, sprø og smakfull asparges, med saftig grilla kylling passar veldig godt i lag. I dag har eg laga ein bulgursalat til kyllingen, og putta aspargesen i den. Det er ein veldig fin måte å servere asparges til mange, sjølv om du berre har ein liten neve.

Bulgur er heile kveitekorn som er dampa på førehand, slik at koketida berre er ti minutt. Eg brukte den grove typen, men det finst også finare bulgur som tek endå kortare tid å koke. Sett på bulguren, og begynn å hakke grønsaker. Så puttar du dei i gryta etter kvart, og så er maten ferdig når bulguren er kokt. Dei grønsakene som trengst lengst koketid må i først, logisk nok, og dei som berre skal bli gjennomvarme, som paprika og sukkererter, bør gå i til slutt. På den måten blir alle grønsakene passe møre. Rør inn urtene til slutt. Eg hadde persille, men her kan du bruke dei urtene du har. Løpstikke (i små mengder), timian, rosmarin eller estragon kan finhakkast og brukast i denne salaten.

IMG_1621Kyllingen kan du krydre, og så sender du nokon ut på grillen med den. Det er også mogeleg å bruke ei grillpanne, spesielt viss det regnar ute. Det viktigaste med kyllingen er å la den ligge med krydder iallfall ein times tid, slik at den trekker til seg smak.

Eg brukte berre salt og peppar i dag, det er alt som trengst. Du kan supplere med marinadar og dill og dall, men ofte er det enklaste det beste. Ein fordel med å bruke grillpanne

Eg serverer ein gul salat til, iallfall vart den gul på bildet, fordi eg brukte gule tomatar. Her kan du bruke det du finn, men er du heldig, finn du små tomatar i ulike fargar, det skaper liv i salaten. Du kan også bruke store tomatar, del dei i så fall i båtar. Avokadoen har også ein fin gulgrøn farge, som passar fint i salatbollen. Lag ein stor porsjon med vinaigrette, og så har du den i ei flaske i kjøleskapet. Då har du ein frisk salat klar på null tid!

Gul salat

IMG_1625150 g frisk salat

250 g gule tomatar

Ein stor avokado

Ein vårløkstilk

Vask og tørk salaten. Fordel den på eit fat. Del tomatane i to, og legg dei utover fatet. Del avokadoen i to, fjern steinen, og ta ut avokadokjøtet skei for skei, som du legg på salaten. Finsnitt vårløken, og dryss over. Server med ein frisk vinaigrette.

IMG_1627Grilla kylling

1 kyllingbryst per person

2 ss olivenolje

Salt og peppar

Tørk kyllingbrysta med papir, og pensle dei med olje. Dryss på salt og peppar, og la dei ligge i ein time før steiking. Steik dei ca. 3-4 minutt på kvar side, til dei er gjennomsteikte. Brukar du grillpanne, så ta vare på gugga i botnen av steikepanna. Kok det gjerne ut med ein liten skvett vatn.

IMG_1632Bulgursalat

3 dl bulgur

2 ss smør

1 dl kvitvin

5 dl vatn

Ein buljongterning eller 2 ts flytande fond

¼ ts peppar

2 ss sitronsaft

Ein stor stangselleristilk

Ein gul løk

Ein bunt asparges

Ein stor, raud paprika

100 g sukkererter

Ein neve hakka persille eller andre urter

IMG_1635Smelt smøret i ei romsleg gryte som du har lok til. Ha i gryna, og la dei frese i eit par-tre minutt. Slå på vin eller eplejuice, og la det koke inn. Ha i vatnet og buljong eller fond, peppar og sitronsaft. Legg på loket.

Strimle og hakk løk og stangselleri, ha det i gryta og rør det inn. Knekk aspargesane nederst på stilkane, og kutt dei i cm-tjukke bitar. Vend aspargesen inn i bulguren når det er ca. tre minutt igjen av koketida til bulguren. Rens og kutt opp paprikaen, og kutt sukkerertene i like bitar som aspargesen. Vend det inn til slutt, og la det stå eit siste minutt.

Legg bulgursalaten på eit fat. Legg kyllingstykka oppå, og hell over avkoket frå grillpanna.

 

Sommaren på eit fat

Viss du har urter i hagen, så er du heldig. Dei sprutar opp av jorda, og gir eit hav av sjansar til å heve smaken på maten du lagar.

Urter er ein utruleg enkel måte å utnytte hagen på, men dei kan også trivast på ein balkong i ei krukke. Eg er sjølvforsynt med oregano og persille på balkongen, og det einaste dei krev er litt vatn no og då.

Der eg har hagen min er utvalet langt større. Der dyrkar vi løpstikke, persille, timian, estragon, rosmarin, rukkola og sar, for å nemne nokre. Oreganoen er ein skikkeleg biemagnet, og myntene har fått si eiga kasse, så dei ikkje skal innføre myntenes verdsherredømme. Det gjer dei om dei får lov. Dill og koriander bør såast fleire gongar i løpet av sesongen, dei går i blomst før du får sukk for deg.

23B62420-EE88-47D3-9B4A-9C2D4E6BD1A7Når eg skal lage middag tek eg med meg ei korg og ei saks ut i hagen, og så plukkar eg det eg vil ha som passar til det eg skal lage. Thaimat og midtausten-mat får koriander, mynte og persille, den norske maten får løpstikke, timian og persille (persille går til alt, eigentleg), og den franskinspirerte maten får rosmarin, estragon og timian. Når eg kokar poteter, gulrot eller pasta har eg ein løpstikkekvist i gryta, og potetene blir også gode med litt dill.

Kunsten for å få urtene til å halde seg fine utover sommaren er sjølvsagt å bruke av dei. Klipp frå toppen, så buskar dei seg og får fleire skot, som plantar får. Her har eg brukt både dill og persille som enten har gått i blomst, eller er like før dei går i blomst, og saren toppar eg også fortløpande. Sar er ikkje så kjent, men det er ei knallfin urt å spe i urteblandingar med. Den har ein ganske skarp pepparsmak, som kontrasterer fint til aromaene i dei andre urtene. Den er som persillen, den passar til det meste. Oregano er kjent som pizzakrydderet, men den er også veldig god i ei slik blanding, og fersk har den det same pepparaktige preget som sar.

50968277-5925-4D15-93C0-8E62B35E8699Eg fekk tak i eit fint stykke torskerygg i dag, og det er så utruleg enkelt og raskt å lage ein god middag av. Bakar du den i omnen så har du middag på tjue minutt. No har nypotetene komt og, så då er middagen fort gjort. Eg oppdaga eit kålhovud som eg hadde gløymt i kjellaren, så det var ikkje så friskt og grønt som kålhovud skal vere no for tida, men dampa i ei steikepanne vart det fint tilbehør likevel. Ikkje gjer som meg, bruk dei fine nykålhovuda no når dei er på sitt finaste.

I salaten putta eg litt asparges, som eg har fortalt har vi nesten slite med å spise opp all aspargesen på førsommaren. Den får også ein kjapp runde i steikepanna, det er berre deilig å ha nokre varmebehandla ingrediensar i ein vanleg salat. Det er ein sann luksus å kunne gå ut i hagen og plukke asparges. Har du plass, så lag eller skaff deg ei kasse med plass til 50 cm djup jord, og plant ein gjeng med aspargesplantar. Dei spreier glede og matlyst kvar mai og juni i minst 30 år framover. For ei investering!

11DCEC82-4117-43AE-8DD2-DBFC61948BD2_1_201_aNoko sprøtt er godt i alle salatar, og i dag har eg rista solsikkefrø og dryssa på. Lag gjerne ein stor porsjon av dette, dei held seg i ei skål på kjøkkenbenken nokre veker (med mindre nokon snopar på dei), og er fine å strø på ulike rettar som treng eit løft. Dette kan du også gjere med graskarkjerner, pinjekjerner, sesamfrø eller med det du måtte ha av nøtter.

Eg har ikkje laga saus i dag anna enn vinaigretten, men vi spiste dette med ein god olivenolje ringla over. Noko meir treng du ikkje. Den litt pepparaktige smaken av oljen framhevar alle dei andre smakane, og gir deg kjensla av Italia, sjølv om vi ikkje kan dra dit.

5CB3CE9E-18C5-4B8A-8977-4E7FF16DF0F6Bakt torsk med urter

150 – 200 g torskerygg pr person

2 dl finhakka urter, t.d. dill, persille og sar

2 ss olivenolje

1-2 ts salt

Sett steikeomnen på 180 grader.

Legg torsken i ei form som du har smurt med olivenolje. Dryss på saltet, og la det stå i ca. 10 minutt. Ringle over litt olje, og legg dei finhakka urtene på fisken.

Bak fisken i 12-15 minutt på 180 grader. Server den med salat, dampa kål og kokte nypoteter.

Urtevinaigrette

3 dl god olivenolje

1,5 dl kvitvinseddik

½ ts sennep

½ ts honning

salt og peppar

1 dl finhakka urter

Bland saman alt til dressingen unntatt urtene i eit smalt beger, og køyr dressingen saman med ein stavmiksar. Ha i urtene til slutt, og køyr dressingen litt til med stavmiksaren.

Smak til om det trengst meir søtt, salt eller sterkt.

Frisk salat

200 g asparges, delt i bitar

1 ss smør

Salt og peppar

200 g salatblad, vaska og tørka

1 dl finhakka urter

100 g cherrytomatar, delt i to

1 dl vinaigrette

1 dl solsikkekjerner

Varm opp ei steikepanne utan å ha i feitt. Ha i solsikkekjernene med ei klype salt, og rist dei gylne. La dei kolne.

Smelt smøret i steikepanna. Knekk aspargesane der dei knekk nederst på stilken. Kutt dei i bitar, ca. 2 cm lange. Ha dei i steikepanna, og dryss på litt salt og peppar. La dei steike i 1-2 minutt. Ha dei over i ei skål, og la dei kolne. (Ikkje vask steikepanna viss du skal dampe kål!)

Fordel salaten på eit fat. Dryss over dei finhakka urtene. Ha på vinaigretten, og vend den inn i salaten. Del alle tomatane i to, og fordel dei og aspargesbitane over salaten. Dryss på solsikkekjernene til slutt.

Dampa kål

Eit kålhovud

1 dl vatn

2 ss smør

2 ss sitronsaft

1 ts salt

1/3 ts peppar

Skjer kålhovudet i båtar. Smelt litt meir smør i den steikepanna du steikte aspargesen i, og slå i vatnet og sitronsafta. Legg kålbåtane i panna, og dryss på salt og peppar. Legg på eit lok, og la kålen dampe på høg varme i 2-3 minutt. Om du vil kan du snu dei undervegs, men det er ikkje nødvendig. Server til den urtebakte torsken.

Viss du byttar ut smøret som du dampar kålen og aspargesen i, så er denne retten både mjølkefri og glutenfri.

Sylt i veg! Grunnleggande om sylting

Ta vare på gleda og smaken

Mat som er tillaga vil alltid gjennomgå ein nedbrytingsprosess, anten på grunn av oksygen, lys, bakterievekst, soppvekst (mugg og gjær) eller endra smak/utsjånad. Å konservere mat har vore ei utfordring for menneska til alle tider. Dei klassiske metodane er tørking, salting og bruk av sukker, eddik, sitronsyre og andre naturlege kjemikaliar i det ein vil konservere. 

I tillegg vil steril oppbevaring (hermetisering) alltid konservere svært godt. Mange av dei konserveringsmidla som vert brukt trengst ikkje viss ein er nøye og brukar best mogeleg hygiene og oppbevarer produkta i små porsjonar. 

Hjelpemidla våre

I dag har vi også mange tilsetjingsstoff som kan hjelpe oss med å oppbevare mat over lengre tid. Mange av desse kjem i enkle pakningar som er lette å bruke i vanleg sylting. For å vere sikker på at det du lagar ikkje vert skjemd, er det fint å vite kva dei ulike stoffa er, og kva nedbrytingsprosessar dei forhindrar. 

Det finst to seriar med syltepulver i handelen, Tørsleff og Jam. Det er ikkje store skilnader på desse, og eg brukar dei om einannan. Fordelen med desse, samanlikna med å bruke stoffa nedanfor, er at dei også er tilsett tjukningsmiddel. Når det gjeld frysepulver så er tjukningsmiddelet i Tørsleff frysepulver xantangummi. Det gir eit veldig fast og fint frysetøy, men for enkelte gir det ein liten bismak på syltetøyet. Jam frysepulver inneheld guarkjernemel, johannesbrødkjernemel og karragenan. Det frysetøyet blir ikkje så fast, men det får etter mi vurdering ein friskare smak. 

Jam produserer også pektinpulver. Det avløyser den gamle flytande pektinen, som ofte var lite samarbeidsvillig. Det er eit svært effektivt geleringsmiddel, som ein kan bruke til å lage gelé av nær sagt alt mogleg som er flytande. Tidlegare heitte dette pulveret Certo fruktpektin.

Enkelte mislikar å ha kjemikaliar i maten, anten av frykt for at det skal vere skadeleg, eller fordi ein meiner det gir ein bismak. Eg har ikkje så finstilte smaksløkar at eg kjenner desse tilsetjingsstoffa i særleg grad, men det er tvillaust at enkelte gjer det. For nokre er dei også allergiframkallande. 

Eg er ikkje redd for at desse stoffa skal vere skadelege. Dei fleste har eit heilt naturleg opphav, og finst naturleg i frukt og bær. Dessutan er det begrensa kor mykje ein får i seg av desse tilsetningsstoffa. Alle konserverings- og geleringsmiddel som er i bruk i Noreg er godkjende til matvarebruk, så eg har ingen motførestillingar mot dei. 

Dei aller fleste syltetøy kan lagast utan tilsetjingsstoff, sjølv om det står tilsetjingsstoff i ingredienslista. I så fall er frysing ein god måte å oppbevare på. Utan tilsetjingsstoff bør produktet oppbevarast i små boksar og glas. Nedbrytinga byrjar med ein gong glaset eller boksen vert tint eller opna, så små porsjonar er best. Elles kan du fort oppleve mygla eller gjæra syltetøy og saft.

Nedanfor har eg lista opp dei vanlegaste tilsetjingsstoffa, og i tillegg ført opp e-stoffkoden for kvart tilsetjingsstoff. Eg har berre lista opp tilsetjingsstoff som finst i handelen i Noreg, anten åleine eller iblanda andre produkt, som til dømes Tørsleff eller Jam. Der produkta er å få kjøpt, har eg oppgitt normal dosering. Elles bør ein følgje doseringa på pakken for å få effekt av tilsetjingsstoffet. 

Til konservering

Sorbinsyre: Sorbinsyre hindrar gjæring og mugg. Finst naturleg i rognebær. Er tilsett i  Jam syltepulver. (E200)

Kaliumsorbat: Kaliumsorbat hindrar gjæring og mugg når den vert tilsett sure produkt. Kaliumsorbat er eit salt av sorbinsyre. Det trengst ca. 1 g kaliumsorbat per kg/liter ferdig produkt. (E202)

Benzoesyre: Benzoesyre hindrar gjæring og mugg når den vert tilsett sure produkt. Finst naturleg i tyttebær, blåbær og mange andre frukter. Er tilsett i Atamon og i Tørsleffs Gul melatin. Dosering: ½ ts Atamon per kg ferdig produkt (E210)

Natriumbenzoat: Vert også kalla benzoesurt natron eller berre benzoat. Natriumbenzoat hindrar gjæring og mugg. Er tilsett i Atamon og i Tørsleffs Gul melatin, men kan også kjøpast åleine. Dosering: ½ ts per kg ferdig produkt. (E211)

Askorbinsyre: Er det same som c-vitamin. Askorbinsyre hindrar misfarging (oksydering), hindrar nedbryting av vitaminar og gir ein frisk smak. Kan også bytast ut med sitronsyre. Kan kjøpast på apotek. Dosering: 1 g (eit kryddermål) per kg/liter ferdig produkt. (E300)

Sitronsyre: Finst naturleg i mange frukt- og bærslag. Den fungerer på same måte som askorbinsyre, slik at frukta held på fargen, beheld fleire vitaminar og får ein frisk smak. Den gjer dessutan at pektinet, som også er naturleg i bær og frukt, får betre effekt, ved at syltetøyet vert stivare. Dosering: 1 ts per kg/liter ferdig produkt. (E330)

Vinsyre: Er eit biprodukt frå vinproduksjon. Verkar regulerande på syrenivået. Vil normalt kunne erstattast med sitronsyre, med same dosering. (E334)

Tjuknings-/geleringsmiddel

Pektin: Pektin reagerer med syre og sukker ved ca. 104 grader celsius, og blir til gelé.

Gjer syltetøy og gelé stivt. Har ingen konserverande effekt i seg sjølv, men pektinpulver frå Jam inneheld konserveringsmiddel (sorbinsyre, E200 og sitronsyre E330). Er tilsett i Tørsleff Gul melatin og Jam syltepulver. (E440)

Xantangummi: Eit polysakkarid som er framstilt ved gjæring av glukose. Xantangummi har ei sterk evne til å absorbere væske og dermed svelle opp. Er tilsett i Tørsleff frysepulver. (E415)

Guarkjernemel: Eit polysakkarid som er framstilt av frøa til guarplanten. Har som xantangummi ei sterk evne til å absorbere væske og dermed svelle opp. Er tilsett i Jam frysepulver. (E412)

Johannesbrødkjernemel: Kjem frå frøa til johannesbrødtreet, og absorberer væske og sveller opp slik at det tjuknar frysetøy. Er tilsett i Jam frysepulver. (E410)

Karragenan: Eit polysakkarid laga av finmalte raudalgar, og som vert brukt til å tjukne ulike væsker. Er tilsett i Jam frysepulver. (E407)

Bruk ferske råvarer og arbeid reinsleg

Uansett kva kjemikalier ein tilset saft og syltetøy, er det viktig å jobbe på ein reinsleg og  god måte når ein konserverer. Her er nokre hugsereglar:

Konserver berre grønsaker, frukt og bær av god kvalitet, gjerne så ferske som mogleg. Skjer rundeleg bort om ein del av frukta/bæret er skjemt. Å bruke bær og frukt som akkurat er blitt modne er særleg viktig om du vil utnytte den naturlege pektineffekten. Dess lenger frukta modnar, dess meir fell pektinnivået.

Ha reint arbeidsbord, reine reiskapar og bruk heller papir til å tørke med enn klut. Steriliser glas, lok og eventuelle strikkar ved å vaske dei grundig i såpe, og så koke dei i reint vatn i to-tre minutt. Du kan også sterilisere dei i steikeomnen ved å ha vatn i ei langpanne, og så legge alle glasa på ei rist over langpanna. La glasa stå i 20 minutt på 150 grader. 

All safting og sylting bør gjerast i stålgryter. Saft og syltetøy har stort sett låg pH-verdi, dei er ”sure”. Syre løyser opp belegg som måtte vere i aluminiumsgryter og jerngryter, og dette belegget vil gå over i det du lagar. Dermed kan produktet bli både misfarga og få ein metallisk bismak. Så du får det beste resultatet med nyskrubba stålgryter.

Lagring på flasker og glas

Fyll glas og flasker heilt opp viss dei skal stå i kjellar eller på andre kalde lager. Når varme produkt vert fylde på glas og loket skrudd tett, dannar det seg vakuum ved at det varme produktet minskar i volum når det kolnar. Minst mogeleg oksygen må kome til, det gjer at mugg og bakteriar får mindre gunstige leveforhold. 

Bruk gjerne ei vid trakt til å fylle syltetøy eller gelé i glaset med. Det hindrar søl på kanten av glaset, og gjer det enklare å sikte. Dersom du søler på kanten ved påfylling, er det særleg viktig å tørke av med eit papir dyppa i kokande vatn. Elles kan bakteriar få ein enkel veg ned i godsakene.

Om du skal fryse ned må ikkje glaset fyllast heilt opp. Produktet vil utvide seg i frysaren, og glaset kan sprekke. La det vere att eit godt rom øvst i glaset som gir rom for utviding.

Eg brukar dei fleste typar glas når eg syltar. Pastasausglas, sennepsglas og salsaglas fungerer heilt strålande. Så lenge dei er tette og heilt reine kan dei gjenbrukast. Mange av desse glasa har også vakuumknapp, det gjer det enkelt å sjekke at dei er heilt tette. Når syltetøyet kolnar vil du høyre eit lite knepp når vakuumknappen syg seg inn fordi syltetøyet har kolna. 

Eg har sett folk bruke kaffiglas, men det hadde eg kanskje ikkje teke sjansen på. Dei har relativt svake lok, og eg trur ikkje dei er tette nok. Elles kan det meste brukast. 

Kok alle glas, flasker, korkar og lok rett før bruk. Ta dei ut av gryta med (kokt) klype, matpinsett eller sleiv, og kvelv dei over på eit heilt reint handklede slik at vatnet får renne av. Brukar du norgesglas eller andre glas med gummiring, må denne takast av før koking, og gummien kokast. 

Ver forsiktig! Når ein saftar og syltar handterer ein varme ting, og ein kan lett brenne eller skålde seg. Bruk sko på kjøkkenet når du held på, og ha på forkle. På hendene brukar eg bomullshanskar med gummihanskar utanpå når eg kokar glas og lok. Då brenn eg meg ikkje så lett.

 Eit gamalt husmortriks er å alltid ha glasa ferdige, reine og kokte opp-ned på eit kjøkkenhandkle før du byrjar å sylte. Når du først har byrja å koke syltetøyet blir det eit styr å leite etter glas, for sylta skal fyllast på glasa medan ho framleis er varm. 

Merk alt du har laga med kva det er og når det vart lagd. Mange gjer seg føre med lappar, men har eg det travelt, brukar eg gjerne maskeringsteip. Det viktigaste er å hugse når det er frå, slik at det eldste vert brukt først. Dette gjeld ikkje minst frosne produkt, – det kan vere ekstra vanskeleg å sjå kva det er når ein står der med ein isklump i handa.

Nokre fallgruver

Unngå gelatin. Det er lite robust, lagrast dårleg og toler ikkje låge temperaturar. 

Kunstige sukkertypar reagerer ikkje med pektin slik vanleg sukker gjer. Prøver du til dømes å sylte med pektin og fruktose så blir det suppe, så dropp det. Vil du ha mindre sukker i kokt syltetøy, så spis mindre syltetøy. Har du for lite sukker i syltetøy som skal kokast har pektinet for lite å reagere med, og det blir også suppe. Vil du lage syltetøy med lite sukker er frysetøy å anbefale. Det kan du søte med det du måtte ønske. Unngå for all del sukralose. Det er ei katastrofe miljømessig, og bør ikkje brukast i mat i det heile. 

Følg oppskrifta på syltepulverpakken du brukar. Du kan redusere litt på sukkermengda viss bæra du brukar er veldig søte, men normalt er sylting med homeopatiske mengder sukker, som enkelte ynskjer, urealistisk å få til med pektin. Vil du ha veldig lite sukker, så lag heller frysetøy. Er bæra for faste for det som dei er kan du blende dei med matmølle eller stavmiksar. 

17. mai-buffé

Det blir ein annleis 17. mai, men den kan bli like fin, berre på ein annan måte.

Kanskje blir det mindre stress, kanskje slepp vi å stå så tidleg opp, og vi kan ta vare på kvarandre og samlast for å feire nasjonaldagen likevel.

Unngå buffé, står det i alle smitteråd. Når ein skal servere 17. maimat er det vanskeleg å unngå buffé, iallfall viss ein skal ha litt forskjellig å smake på, og og alle skal finne noko dei likar. Utgangspunktet må vere at viss du er sjuk, snufsar, hostar og ikkje er allergisk, så kan du ikkje vere med på festen. Det er synd, men slik er det. Å møtast og spise saman så lenge ein held ein meters avstand når alle er friske og har nyvaska hender er uproblematisk.

Viss du vil vere ekstra forsiktig, og har mykje servise, kan du porsjonere ut maten. Legg hummus med grilla grønsaker og litt spekemat på tallerknar som folk kan forsyne seg med. Bak 17. maikaka som muffins, slik eg har gjort. Det blir hendige porsjonskaker, som ein kan forsyne seg av utan å smitte andre.

Vil du servere ein dessert, så kan du lage den til i porsjonsglas. Då reduserer du smitterisikoen, ved at folk ikkje brukar same reiskap. Eg brukar ofte dei små lysehaldarane frå IKEA, du ser til dømes korleis eg har brukt dei til porsjonsdessertar her. Slike glas kan ein også servere andre rettar i, som til dømes ein liten salat. Ein annan måte å servere porsjonar på er å bruke dei faste muffinsformene. Eller kva med gamle sandkakeformer, viss du har slike i skapet?  Så lenge ein ikkje er for mange, held avstand, har reine hender og ikkje hostar og nys over matbordet så er det låg risiko for smitte viss folk forsyner seg av fat og.

Eg set nokre klassikarar og nokre nyvinningar på menyen. Mykje av det eg lagar kan førebuast i god tid, og berre blandast rett før servering. Å planlegge er nøkkelen til ein vellukka fest, gjer på førehand det du kan gjere på førehand. Nokre ting bør gjerast same dagen, som til dømes å bake muffinsa, lage melonsalaten og å steike ostepaien. Tomatane til melonsalaten kan stå i omnen både saman med muffins og ostepai, då utnyttar du energien og tida betre.

Å dekke på, sette ut bestikk, glas og serveringsskåler og fat er også veldig greit å ha gjort dagen før, då blir det mindre stress på sjølve dagen. Skal du ha gjestar, går det an å spørje dei fint om dei kan ta med nokre blomar til bordet. Den kalde maimånaden vi har hatt gjer at eg har iallfall lite blomar å ta inn frå hagen. Suppler gjerne med ein frisk salat, litt eggerøre og kanskje nokre pølser til barna.

Ha ein strålande 17. mai!

IMG_1472

Løkpaien har sødme frå den karamelliserte løken, og salt frå osten. Ein perfekt kombinasjon!


Ostepai med karamellisert løk

200 g kveitemjøl

100 g smør, kjøleskapskaldt

1 ts salt

1-2 ss kaldt vatn

Fyll til paien

300 g smakssterk ost, eg brukte Västerbottenost

4 egg

3 dl mjølk

½ ts salt

½ ts nymalt svart peppar

Tre raudløkar

1 dl tørr kvitvin (kan byttast ut med eplejuice)

Ha mjøl og salt i ei matmølle. Kutt smøret i terningar, og legg dei oppå mjølet. Køyr dette til ein grynete masse. Ha i vatn, og køyr matmølla litt til, slik at det samlar seg om kniven. Pakk deigen inn i plast, og legg den i kjøleskapet. Eg brukar å forme den som ein flat klump før eg legg deigen på kjøl, då går det fortare å gå i gang med kjevlinga.

Sett steikeomnen på 200 grader.

Kjevle paiskalet tynt ut til ein sirkel. Dytt det ned i ei form, mi hadde 24 cm diameter. Rull kjevlet over forma, slik at du kuttar deigen på toppen. Viss du vil kan du forsteike paiskalet litt, i så fall bør du dytte paideigen litt opp over kanten med ein mjuk finger. Skalet krympar litt når det vert forsteikt. Prikk botnen lett, og steik berre skalet i 10 minutt. Du kan godt legge nokre erter eller heilt reine steinar i botnen på paiskalet, så det ikkje bles seg opp.

Skrell løkane, og del kvar løk i seks båtar. Prøv å få til at dei heng saman i rotfestet. Steik dei i smør på middels varme til dei er gylne og fine. Slå på litt kvitvin eller eplejuice, og la det koke inn. Sett til side. (Vask for all del ikkje steikepanna!)

Riv osten og legg den i paiskalet. Visp saman egg, mjølk, salt og peppar, og hell det over osten. Legg løken utover paien. Steik paien i 30 minutt på 200 grader på nederste rille i omnen. Har du ikkje forsteikt skalet, så bruk ekstra undervarme viss du har.

IMG_1474

Aspargesen er i sesong no, sjå om du finn dei norske i butikken.


Asparges i spekeskinke

1-2 buntar asparges

150 g skinke, gjerne i lange, tynne skiver

Knekk aspargesane der dei gir etter nederst på stilken. Ha litt ekstra smør i steikepanna som løken var i, og steik aspargesane i panna på middels varme medan du snur dei rundt til dei er møre, 4-5 minutt. La dei kolne litt. Hold av nokre asparges viss du skal lage hummus og servere dei til. I så fall kan du også steike paprikastrimlar i den same panna.

Legg kvar asparges på ei skinkeskive, og surr skinka rundt aspargesen. Legg aspargesane på eit fat, og hell steikegugga frå steikepanna over dei. Det ser ikkje så pent ut, men det løftar smaken.

5964C1C7-0E55-45CE-85DA-1A562D0817B2_1_201_a

Melonsalaten balanserer perfekt søtt, salt og syrleg, med litt sprøtt på toppen.

Melonsalat med feta og bakt tomat

Ein liten vassmelon

250 g små tomatar av ulik farge

150 g fetaost eller chevre

2 ss olivenolje

Salt og peppar

50 g nøtter, eg brukte peanøtter

Kutt ei side av melonen. Eg opna den på langsida, for å få mest mogeleg plass til salat. Skjer med ein skarp kniv nedi melonen slik at du får ut fruktkjøtet i terningar.

Legg tomatane i ei eldfast skål, og ringle over olivenolje. Dryss på salt og peppar, og bak dei på 200 grader i 30 minutt.

Kutt osten i terningar. Vend saman melonterningar, ost og dei bakte tomatane i ei skål, og lirk det over i melonskåla. Dryss på litt salt og peppar, og ringle over litt ekstra olivenolje. Hell gjerne også det søet som er att i forma du bakte tomatane i over salaten.

Du kan også fordele denne salaten i porsjonsskåler. Dryss på hakka peanøtter til slutt, husk berre å sjekke om nokon av gjestane er allergiske.

IMG_1478

Hummus med steikte grønsaker er ei smaksbombe!

Hummus med steikte/grilla grønsaker

400 g kokte kikerter

1 dl tahini

3 ss sitronsaft

1 ts salt

1 ts spisskummen, malt

½ ts koriander, malt

Ei klype røykt paprika viss du har

1 ts honning

1 dl olivenolje

2-3 ts sesamfrø

Ha alt i matmølla, og køyr det glatt. Spe med litt vatn til den er passe tjukk. Legg den opp på eit fat eller i porsjonsskåler, og ringle over litt olivenolje. Dryss på sesamfrø om du har. Server med steikt asparges og paprika.

5669AF17-9422-4CB9-9164-F515023E124A_1_201_a

Bagett med skagenrøre er knallgodt, og ein fin måte å få med sjømat på bordet på.

Bagett med skagenrøre

Skiver av bagett eller annan loff

Dill og salat til pynt

Skagenrøre

1 dl majones

2 ss finklipt fersk dill

2 ts sitronsaft

1 ts riven pepparrot, gjerne frå tube

50 g raud lodderogn/løyrom (Hold av litt til pynt)

200 g krepsehalar, avrent

Salt og peppar

Ha majonesen i ei romsleg skål, og vend inn dill, sitronsaft, pepparrot og lodderogn. Rør i krepsehalane. Får du ikkje tak i krepsehalar, kan du bruke rensa reker i staden. Smak til med salt og peppar. Legg salatblad på loffskivene, og legg skagenrøra opppå. Pynt med litt lodderogn og dill.

CDF38FA8-FFB3-4C63-9BBA-089D845F5591

Saftige rabarbramuffis som du enkelt kan lage glutenfrie. Server med vaniljeis eller krem.

Kokosmuffins med rabarbra

2 egg

100 g brunt strøsukker (kan byttast ut med vanleg sukker)

80 g smør

1 ts kardemomme

100 g mandelmjøl

100 g kveitemjøl

60 g kokosmasse

½ ts bakepulver

150 g rabarbrasyltetøy

Sett omnen på 175 grader

Visp egg og sukker til eggedosis. Smelt smøret. Rør smør og kardemomme inn i eggedosisen. Bland alt det tørre, og vend det inn i eggedosisen. Fordel røra i porsjonsformer, og lag ei lita dump i kvar muffins som du legg syltetøy i. Bak dei på 175 grader i 25 minutt. Server med piska krem eller vaniljeis. Desse kan enkelt lagast glutenfrie, med glutenfritt mjøl i staden for kveitemjøl.

IMG_1489

Tre salatar og ein kebab

Kva er ein salat? Vi som vaks opp på syttitalet fekk servert hakka kinakål med tomat og agurk, utpå åttitalet vart den friska opp med litt mais frå boks.

Men ein salat kan vere så mykje meir enn det. Bestemødrene våre laga råkost til fisken, waldorfsalat og potetsalat, for ikkje å snakke om italiensk salat, som mest vart brukt som pålegg. I ettertid har vi forstått at den liknar ganske mykje på amerikansk coleslaw. Svenskane har sin fantastisk gode kålsalat til pizza, og sildesalat, som eg må innrømme at eg kan styre meg for.

Etter som vi har blitt meir verdsvande har vi reist, og fått servert cæsarsalat, salat nicoise, italiensk caprese og gresk salat med fetaost og tomatar. Sidan eg byrja å lære meg meir om kjøkenet i midt-austen, har eg blitt meir og meir glad i tabouleh. Tabouleh er ein finhakka salat med tomat, agurk, bladpersille og bulgur eller couscous. Den finst i like mange variantar som det finst kokkar, og diskusjonen går ofte på kor mykje urter og kor mykje gryn ein skal ha i retten.

1FD1854A-C85A-4686-B3E9-A47A1C415F69_1_201_aFor meg er det enkelt, vil eg at folk skal bli gode og mette av tabouleh så har eg mykje gryn i. Viss taboulehen berre er eit smakstilbehør har eg mindre gryn i. Då må du servere noko anna som mettar i tillegg.

Viss du studerer bilda mine nøye vil du sjå at eg også har paprika, fetaost og avokado i taboulehen. Det er fullstendig uortodokst, og fordi eg hadde desse greiene i kjøleskapet som måtte spisast opp.

796A3CBD-3B32-454A-BE83-0DDE76CE15DCDen mest magiske ingrediensen for meg er aubergin. Den smakar berre bittert og rart åleine, men saman med feitt, salt og syre blir det så godt! Og no trur eg dei er i sesong, for eg finn dei til ein fornuftig pris og med topp kvalitet overalt. Då klarer eg ikkje la vere å kjøpe dei. Aubergin held seg også ganske fint i kjøleskapet nokre dagar viss dei er faste og fine.

Det beste eg veit med aubergin er baba ganoush eller muttabal. Det er aubergin som er grilla eller bakt så lenge at dei har fått ein litt røykt smak, og det er den smaken som er heilt himmelsk.

Ein annan salat som finst i den austlege delen av middelhavet er tzatziki, viss du er i Hellas, cacik viss du er i Tyrkia og raita i India. Mi syriske venninne kallar det laban bikhiar, som ganske enkelt betyr agurk i yoghurt på arabisk. Eg brukar gjerne den tyrkiske eller greske yoghurten. Den er mykje fastare, og du treng ikkje la den renne av, slik du må med den vanlege norske. For det viktigaste er at denne salaten ikkje blir for blaut. Spesielt viss den må stå litt før servering kan den bli litt vassen. Difor er det også viktig å få mest mogeleg av vatnet ut av agurken før du blandar salaten saman.

Til dei tre salatane mine ville eg servere grilla kebab. Denne måten å servere lammekjøt på er typisk nordafrikansk, og det vil du og sjå på kryddera eg brukar. Det er krydder som er vanleg å bruke i søt eller sterk mat, og i det nordafrikanske kjøkenet er det mykje meir vanleg enn hos oss å bruke same krydder i saltmat som i søtmat. Gå i ein butikk driven av våre nye landsmenn, så finn du nye og gamle krydder, i rimelege og spennande krydderboksar.

Der finn du også tahini, den deilige sesampuréen som gir den karakteristiske smaken til baba ganoush.

C3652CB0-72C8-4472-8D76-1BABD19884E0Tabouleh

2 dl bulghur eller couscous

Vatn til koking

2-3 dl hakka persille

2 ss hakka mynte

½ dl hakka vårløk, gressløk eller purre, gjerne blanda

3-4 modne tomatar

Salt og peppar

3 ss olje

2 ss sitronsaft

Finhakk urter, løk og tomatar. Kok gryna med så mykje vatn som det står på pakken, 1 ts salt og ei klype peppar samt 1 ss sitronsaft. Rør gryna lause, og smak om dei er møre, og om det trengst meir sitronsaft, salt og peppar.

Rett før servering blandar du saman det som er att av sitronsaft og olje, og slår det over gryna. Vend inn urtene, løken og tomatane. Du kan også vende inn eit par nevar vaska ruccola.

E5BA0D24-0FE6-450F-824F-A0C70174B94ACacik/tzatziki/laban bikhiar

3 dl yoghurt, gresk, tyrkisk eller vanleg «naturell»

1 slangeagurk

Hakka mynte eller dill

Salt og peppar

Ei klype sukker

Hell yoghurten i eit stort kaffifilter, sett det oppi ei trakt eller liknande og la yoghurten renne av slik at den vert tjukk. La det gjerne stå over natta. Viss du får tak i tyrkisk eller gresk yoghurt slepp du denne prosessen.

Riv agurken på den grove sida av rivjernet. Ha den rivne agurken i eit heilt reint klede, og press ut så mykje vatn som mogeleg av den. Bland agurken oppi yoghurten, og smak til med salt, peppar og bittelitt sukker. Hakk urtene, og bland inn.

D2E9FF68-CC3B-4D23-BCBC-0F96858EB94DBaba Ganoush

2 store auberginar

1 fedd kvitløk, knust

1-2 ss sitronsaft

1 ts malt spisskummen

Salt og peppar

1 dl tahini

1 ts honning (kan sløyfast)

489D8553-5092-41C3-A866-AB4402B3B3ADSett omnen på 250 grader med varmluft. Stikk auberginane med ein gaffel rundt om i skalet. Legg dei på eit bakepapir, og bak dei i omnen på 250 grader i 40 minutt.

Ta ut auberginane, og la dei kolne litt under eit klede. Fjern skalet med fingrane, det går lett viss du får ein finger på innsida og let den gli mellom skinnet og kjøtet.

Ha auberginekjøtet i ein bolle saman med alle ingrediensane, men hald tilbake litt sitron og salt for å justere smaken. Bland saman med ein gaffel, mosen skal vere mjuk, men ikkje heilt glatt. smak til om det trengst meir salt og sitron.

21DF20DC-6047-4D9E-805E-57B0C698E77BShish kebab

300 g oksekjøtdeig

300 g lammedeig

1 ss potetmel

1 ts salt

1/2 ts malt kanel

1 ss paprikapulver

1 ts malt spisskummen

1/2 ts chilipulver

2 finhakka kvitløkskløfter

1 dl vatn

2 ss olje til pensling

8 grillspyd.

Brukar du trespyd, så legg dei i vatn ein halvtime før du brukar dei, så slepp du at dei tek fyr!

Rør kjøtdeigen smidig med saltet. Ha i mjøl og krydder, og bland godt. Hakk kvitløken fint og bland den i deigen. Rør inn vatnet til slutt, litt etter litt. Har du kjøt billeg kjøtdeig er det ikkje sikkert du treng alt vatnet, den inneheld vatn i seg sjølv i motsetning til kjøtdeig slaktaren lagar i butikken.

Gni hendene inn med litt matolje, ta i god klype deig i handa, og legg den rundt grillspydet som ei pølse. Pensle kvar kebab med olje, og legg dei på grillen. Snu dei ofte, slik at dei ikkje svir seg. Snør det? Det gjorde det her på mandag. Kjøp deg ei grillpanne med striper i botnen, og lat som om det er sommar…

268BAC53-F3C0-4613-91CB-15FAFABC2815_1_201_a

Pai med varmrøykt laks og asparges

Når du som meg har for mykje egg i hus, så er det å lage ein saftig og god pai den beste måten å få brukt dei opp på. Denne paien er perfekt å servere til lunsj, eller til ein fancy laurdagskveldsmat.

Mange syns det med paiskal er litt skummelt, og vegrar seg for å prøve. Etter at eg lærte å lage det i kjøkkenmaskin eller matmølle, så har vegringa mi blitt borte. Du køyrer mjøl og smør til ein grynete masse, og når du så har i vatn (og i nokre oppskrifter, særleg dei søte, skal du også ha egg) så klumplar deigen seg enkelt rundt kniven. Ikkje la matmølla køyre for lenge. Vi vil ikkje at deigen skal bli seig, altså at glutenbindingane i mjølet byrjar å jobbe. Paibotnen skal vere sprø og lett. Skulle botnen sprekke når du legg den over i forma, så kan du berre lappe den med deig som har blitt til overs.

55E33FE2-910B-4073-8738-D2EC6DBEBD52Eg har alltid brukt å forsteike paideigen, men sist eg laga pai droppa det, og det gjekk veldig bra. Eg auka steiketida litt, og det fungerte veldig fint. Når du gjer det bør du steike paien nederst i omnen.

Grønsakene i ein pai som denne kan varierast med kva du har i hus. Paprika, ulike typar løk, spinat eller ferske eller frosne erter og bønner kan til dømes brukast. Dette kan vere ein fin måte å bruke opp restar på.

Fisken kan også byttast ut med skinke, steikt kjøttdeig eller kylling. Alt av kjøt som du vil bruke i ein pai bør vere varmebehandla før du puttar det i paien.

Pai med varmrøykt laks og asparges (4 personar)

Paiskal:

100 g smør, kaldt og i terningar

200 g kveitemjøl

3 ss kaldt vatn

Fyll:

Ein gul løk

200 g sjampinjong

Ein liten purre

Smør til steiking

10 asparges

200 g røykt laks

150 g riven/smuldra ost

4 egg

½ dl matfløte

1 ts salt

Ei klype peppar

Sett steikeomnen på 200 grader.

Ha mjøl og smør i ei matmølle, og køyr det til det er ein grynete masse. Ha i vatn, og la mølla gå til deigen samlar seg om kniven som ein ball. Pakk deigen inn i plast, og legg den på kjøl ein halvtime. Dette kan du også gjere kvelden før.

Rens og kutt opp løk, sopp og purre. Varm opp smøret i ei steikepanne, og steik desse grønsakene mjuke og gylne.

Knekk aspargesane nederst, og snitt dei i ca. 2-3 cm lange bitar. Smuldre laksen i passe store bitar, og sett til side.

Knekk egga i ein bolle, og ha i fløte og krydder. Pisk det godt saman.

Kjevle ut deigen, og legg den over forma. Dytt den nedi forma, og så rullar du kjevlet over forma, slik at du kuttar kantane på deigen.

Fordel grønsakene, både dei som er steikte og aspargesen, i paiskalet. Ha ost og laks oppå, og hell på eggemassen. Bak paien i omnen på 200 grader i ca. 30 minutt.

Server paien med ein god salat.

1B9161F9-74CD-4C6E-92B3-9280EC442FF6

 

 

Påskerestar

Det slår ikkje feil, når høgtida er over er kjøleskapet framleis ganske fullt. Dels av restar, dels av ting vi berre handla for mykje av, eller ikkje fekk brukt opp.

6F1E5B33-4EE9-4684-9A4C-CB12EF235719Hos meg kom det alt for mykje egg i hus denne påska. Både eg og han eg bur saman med handla egg, så då hopa det seg opp. Men det er jo ei smal sak å få brukt opp egg! Då lagar eg ein god omelett. Det blir alltid suksess.

Noko anna eg hadde liggande att var varmrøykt laks. Det er ei utruleg fin råvare, full av smak, og så held den seg godt i kjøleskapet. Der eg brukar varmrøykt laks kan du like gjerne bruke varmrøykt makrell viss du har det, eller du kan bruke vanleg røykt laks. Finstrimla blir den varmebehandla i omeletten eller i paien, og gir den same, fyldige smaken.

Saman med laksen er det alltid godt med litt grønsaker. Eg brukar det eg har, ulike typar løk, spinat, sukkererter, vanlege erter eller bønner, alt passar i ein omelett eller ein pai. I omeletten brukte eg også finsnitta soltørka tomatar, den smaken passar veldig godt med laksesmaken. Litt ost er også godt, pass på at den er nedi eggestanden, ikkje berre på toppen.

Når eg lagar omelett er det viktig at den ikkje vert så hardt varmebehandla. Eg er ikkje noko glad i hardsteikt egg. Eg let omeletten stå og godgjere seg på ganske låg varme, gjerne med eit lok på. Då stivnar den utan at den vert svidd, og du får den luftige konsistensen. Løft gjerne litt på eggemassen slik at det på toppen som ikkje har stivna renn ned i panna.

Med ein frisk salat til er denne omeletten perfekt laurdagskos, og dei passar også fint til ein mettande kvardagslunsj. Ha ei fin helg!

Omelett med varmrøykt laks (4 personar)

2 sjalottløk

Smør til steiking

5-6 filetar soltørka tomat

100 g sukkererter

2 vårløkstilkar

200 g laks eller makrell

8 egg

1 dl mjølk

1 ts salt

Ei klype kvit peppar

½ ts dill

½ ts basilikum

50 g riven ost, jarlsberg eller norvegia

Rens og finsnitt sjalottløk, vårløk og sukkererter. Skjer tomatane i tynne strimlar.

Rens fisken, og fordel den i ganske små bitar.

Knekk egga i ein bolle, og pisk inn mjølk, salt, peppar og krydder.

Varm opp smøret i ei steikepanne på middels varme, og fres den finhakka sjalottløken blank. Ha i sukkererter, vårløk og soltørka tomatar, og la det frese i ca. eit minutt. Sukkerertene skal framleis vere sprø. Slå på eggeblandinga. Dryss osten over omeletten, og fordel fisken i panna. Rist litt på den, før du skrur ned varmen og legg loket på. La panna stå på låg varme i ca. 10 minutt, til eggeblandinga har stivna. Vend på eggemassen no og då, for å sikre at alt stivnar.

Server omeletten med godt brød og ein frisk salat til.

391C738B-8BC1-4B47-8438-66830740E733

Omelett med varmrøykt laks, sukkererter og soltørka tomatar

Paprikasuppe

Neida, vi er ikkje ferdige enno, men dette er den siste oppskrifta med dei berømmelege oransje paprikaene. Det siste eg hadde igjen brukte eg i ei suppe. Og kjære vene, den vart god!

9820305E-06EF-4261-9212-4D967D0D332FDet fine med å lage suppe med bakte grønsaker er at når du køyrer suppa glatt med stavmiksar, så vert suppa jamna heilt av seg sjølv. Du treng ikkje tjukne den på noko vis, den vert fløyelsmjuk og fyldig av seg sjølv. Eg har laga saus på den måten og, når eg har langtidssteikt kjøt, så lar eg kjøtet ligge på ein haug med grønsaker, og når kjøtet er ferdig, og grønsakene er møre, heller eg grønsaker og sjy i ei gryte, og køyrer det glatt til saus. Så enkelt, og så godt.

Og den same teknikken brukte eg med denne suppa. Dette er ein fin lunsjrett, og viss du serverer den med godt brød til så vert alle mette og fornøgde. Den passar også godt på ein buffé, då kan du servere den i små glas, og toppe med mandlar. Og kanskje med ein grissini-pinne ved sidan av?

Eg hadde også litt bønner oppi, eg hadde bønner att etter at eg laga ein god salat dagen før. I staden for dei bønnene kan du bruke linser, eller du kan t.d. heller drysse på litt riven ost, eller fetaost i terningar. Eg hadde nokre rista mandlar som eg hakka og dryssa over, det ga ein herleg krønsj, og ein ekstra smak.  Har du ikkje mandlar, kan du bruke peanøtter, kashewnøtter eller rista solsikkefrø.

Det står ei skei ketchup i oppskrifta. Det ser litt corny ut, men eg brukte det, og det ga ein veldig fin sursøt smak. Grunnen var at eg hadde ei ketchupflaske som var nesten tom, og så tok eg litt av vatnet i flaska, og skylte ut det siste, som fekk vere med i suppa. Ein må bruke opp alt, syns du ikkje?

Paprikasuppe med bønner

1 stor gul løk

1-2 ss smør

1 ts tørka timian

1 liter vatn

1 dl kremfløte (kan sløyfast)

2 buljongterningar

1/2 kg grilla paprika, ta med det som måtte ha danna seg av kraft

1 ss ketchup

Peppar, salt og litt honning

2 dl kokte bønner

Ein neve hakka, rista mandlar

Rens og kutt løken i strimlar. Smelt smøret i ei gryte på middels varme. Ha i løken og timian, og la løken surre til den er mjuk og gyllen. Slå på  vatnet, fløte og evnt ketchup. Ha i buljongterningane, og så har du i paprikafiletane. La det koke opp, og trekke nokre minutt før du køyrer suppa glatt med stavmiksar. Smak til med peppar, salt og honning om det trengst, før du har i bønnene.

Server suppa med godt brød, og eit dryss av hakka mandlar, nøtter eller frø.

3679B088-5E90-4236-9511-7F0BAD6409AE

Salat med skinke og grilla paprika

There is no rest for the wicked, og vi har meir grilla paprika å bruke opp. Det blir overraskande mykje ut av to kilo rensa og grilla paprika, det kan eg seie. Her er ein kjempegod salat, som passar perfekt til lunsj ein fin påskedag. Oppskrifta er til tre personar, omtrent.

Har du ikkje fersk asparges, kan du bruke hermetisk, i så fall treng du ikkje å varmebehandle den. Om du manglar vårløk, kan du bytte den ut med gul løk, raudløk eller purre, som du finsnittar. Gul løk og raudløk passar best i salat når dei har fått seg eit lite bad i eddik først. Det kan du løyse på den måten at du snittar løken og lagar vinaigretten tidleg på dag, og så lar du løken ligge i vinaigretten til salaten skal leggast opp. Og som eg har sagt før: Når du først går i gang med å lage vinaigrette, så lag ein stor porsjon. Då har du det klart til neste salat.

Bønnene kan du variere med det du måtte ha av belgfrukter, linser er til dømes godt i denne salaten. Kjøtet kan t.d. vere kylling frå denne pastaretten, om du lagde litt ekstra. Du kan også lage den utan kjøt, då kan det vere godt å ha i osteterningar, til dømes steikte terningar av haloumi.

6F6C903E-F4E5-476F-847F-C3AFED534675Salat med skinke og grilla paprika

Tre stilkar vårløk

4-5 asparges

Smør til steiking

Salt og peppar

150 g skinke i bitar

200 g kokte bønner, eg brukte svarte

4 paprikafiletar

100 g sukkererter

15 cm agurk

150 g tomatar

Det du har av salat, issalat, romanosalat eller liknande

Solsikkefrø eller graskarfrø

Klassisk vinaigrette

3 dl god olivenolje

1,5 dl kvitvinseddik

½ ts sennep

½ ts honning

salt og peppar

Bland saman alt til dressingen i eit smalt beger, og køyr dressingen saman med ein stavmiksar. Smak til om det trengst meir søtt, salt eller sterkt.

Varm opp 2 ts smør i ei steikepanne. Knekk av nederste delen av aspargesane. Kutt aspargesen i 2 cm lange bitar. Finsnitt vårløken. Ha asparges og vårløk i steikepanna, og la dei frese på middels varme i 2-3 minutt. Krydre med salt og peppar, og sett til side.

Kutt skinka i bitar, og ha i ein bolle. Bland saman bønner, finsnitta sukkererter, agurk i terningar og tomatar delt i bitar. Vend inn asparges og vårløk. Kutt paprikafiletane i strimlar, og ha dei i saman med ca. 1 dl vinaigrette. Vend alt saman med ein gaffel og ei skei.

Kutt opp salaten, og sprei den utover eit vidt fat. Legg på vinaigretteblandinga. Dryss gjerne på litt rista solsikkefrø eller graskarfrø om du har. Server salaten med godt brød til.

A6E303E4-5905-4257-AC64-01BDB3D6CC31

 

 

Krema pasta med paprika

Måtte du leve i interessante tider, skal visstnok vere eit kinesisk ordtak. Vi lever i sanning i interessante tider akkurat no, og ting som var fornuftig for to veker sidan er gått ut på dato.

For to veker sidan tenkte eg at vi kjem til å leve mest på tørrmat, alt det vi hadde hamstra. Det kan vi jo gjere, men er det smart? Eg har tenkt mykje på korleis eg brukar pengane mine for tida. Eg er blant dei heldige som kan ha heimekontor, som får mi faste lønn og som klarer meg godt. I det siste har eg bestilt blomar til folk eg syns fortener det, eg har sendt «kosepakkar» til barna mine og vennar som eg ikkje får møtt i påska, og eg har handla to kilo oransje paprika.

55C37353-6033-4A72-B6CF-0B864D7C813FMen kva i alle dagar, tenker du kanskje. Kva har coronatidene vi lever i med oransje paprika? Jau, her er greia: I vår lokale butikk hadde dei tydelegvis bomma, og teke inn for mykje oransje paprika. Den var dessutan litt dyrare enn dei andre paprikatypane. Det er ikkje utan grunn, den er søtare, kvar paprika var stor og flott, og såg heilt fantastisk ut. Men folk kjøpte den ikkje. Dermed byrja dei oransje paprikaene å bli litt slappe og rynkete, og plutseleg kosta dei 15 kr per kilo.

Det kan jo ikkje ein sunnmøring seie nei til, så difor har eg no to kilo. Det vi skal leve av no, folkens, iallfall vi som har normal inntekt, er faktisk ferskvarer. Grunnen til det er at vi vil unngå matsvinn, og vi vil sikre at butikkane har noko å leve av. Vi må forhindre at butikkane må kaste masse ferskvarer fordi vi handlar sjeldan, og når vi handlar kjøper vi berre pasta og dopapir. Dei som har det trangt økonomisk har det kanskje endå trangare no enn før. Butikkane blir utselde for enkelte varer. Når du går i butikken: Kan du la vere å velge dei billigaste produkta? Kan du la First Price, Coop Xtra og andre rimelege produkt ligge igjen til dei som verkeleg treng dei? Kanskje du bør kjøpe dei økologiske, slik at dei bøndene som leverer slikt faktisk overlever?

Kan du velge ein ost eller ein type kvalitetspølser frå ein småprodusent, noko frå spesialsortimentet, der det finst, og la den rimelege norvegiaen og grillpølsene ligge? Kanskje du skal grave litt nedi sortimentet i butikkane, framfor å velge frå topp tjue?

Og viss du er i ein fysisk butikk, og det er noko du uansett skal bruke i dag eller i morgon: Kanskje du kan hjelpe butikken med å unngå matsvinn ved å velge ei vare som er satt ned til halv pris pga datoen?Så viss du får spørsmålet om kva du har gjort for samfunnet i dag, kan du svare: Eg har kjøpt ei ferskvare som butikken elles ikkje hadde fått selt. Og så er det berre å vere kreativ, og finne på noko godt med den ferske råvara du har redda.

D64701E8-33FB-4157-A639-0EDEBED8C9A3Det var iallfall slik eg enda opp med desse oransje paprikaene. No har eg hatt dei under grillen i steikeomnen, og fått masse deilig bakt paprikafilet ut av det heile.

Bakt paprika som du har flådd skinnet av kan brukast på mange måtar. Du kan lage din eigen ajvar, det tyrkiske paprikapålegget, du kan lage suppe på det, det passar perfekt i salatar, og til pastarettar. I dag skal du få oppskrift på ein krema pastarett, der eg har brukt desse smakfulle oransje paprikaene.

Du kan grille og bake alle fargar paprika på same måte, metoden er den same.

 

Grilla paprika

Sett steikeomnen på 230 grader.

049B2F62-D971-4232-91CE-6E10CC2BF36DDel paprikaen du vil grille i to. Fjern stilk og frø. Legg kvar halvdel på bakepapiret med snittflata ned. Bak paprikaen i 30-35 minutt, til den har blitt brun. Ta brettet ut av omnen, og dekk det med aluminiumsfolie. Legg gjerne ein kopphandduk oppå og.

Målet er å få fukta inne i paprikaen til å kondensere, slik at skalet lett løsnar frå fruktkjøtet.

Når paprikaene har kolna, kan du fjerne skalet av paprikaene, og kaste det. Legg filetane på eit fat, og gi dei eit lett dryss med salt.

Krema pasta med kylling og paprika

300 g kyllingkjøt, filet eller lårfilet

Smør til steiking

250 g fersk pasta

1 eske kremost

3-4 ss fløte eller mjølk

3-4 ss kokevatn frå pastaen

Safta av ein halv blodappelsin (om du finn)

4 filetar av paprika

Salt og peppar

Det du måtte ha av urter

Kutt kyllingkjøtet i bitar, og steik bitane gyllenbrune i smør. Krydre med salt og peppar. Sett til side.

Kok opp rikeleg med vatn til pastaen. Ha i salt, og kok pastaen mør. Brukar du fersk pasta tek det berre 3 minutt. Snitt paprikafiletane i strimlar. Sett til side.

Ta vare på litt av kokevatnet før du heller vatnet av pastaen. La pastaen renne av i eit såld. Ha kokevatnet, kremost og fløte i gryta, og rør godt. Smak til med safta av ein halv blodappelsin om du har. Du kan også bruke ein vanleg appelsin. Rør pastaen i sausen i gryta, og smak til med salt og peppar. Dryss på kyllingbitane og paprikafiletane. Har du noko urter eller anna kryddergrønt i hus, så finhakk det, og dryss på. Server pastaen med godt brød til.

424CE132-A193-419D-8B38-79E6C87B2AA7

Har du sådd karse?

Det har eg! Og få ting gjer meg så lukkeleg som litt pepparfrisk karse å drysse på brødskiva med skinke, eller på salaten.

Sjekk frølageret ditt, og elles i skuffer og skap der frøposar brukar å hamne. Plutseleg finn du ein pakke karsefrø. Du treng berre karsefrø, ein tett, flat boks og litt bomull, gjerne frå ein slik gamaldags pakke med tråd i, der bomulla er eit langt flak. Du kan også bruke handklepapir i nokre lag.

Legg det du vil så i oppi boksen, og hell på vatn slik at det du skal dyrke på blir godt fuktig. Dryss frøa på bomulla eller papiret. Plasser boksen lyst, og hald den jamnt fuktig. Om nokre dagar har du masse karse å bruke. Lykke til!

AEB753A5-8C0B-4A5A-8E65-273825BB6BAA

Vafler i kveld?

For eksempel? Vafler er alltid godt, og når lukta breier seg i huset breier lykka seg i lag med, iallfall her hos oss. Og dessutan er det vaffeldagen i dag, så då er det ikkje noko å lure på. Slik gjer du det:

img_4522Vafler

3 egg

0,75 dl sukker

1/2 liter mjølk

110 g smør

350 g mjøl (litt meir enn ein halv liter)

1/2 ts salt

1 ts vaniljesukker

1 ts bakepulver

1/2 ts kardemomme om du vil

Smelt smøret, og la det kolne. Pisk eggedosis av egg og sukker. Bland saman mjøl, bakepulver, vaniljesukker, kardemomme og salt i ein bolle eller eit litermål. Rør vekselsvis smør, mjølk og mjølblanding inn i eggedosisen til du får ei fin røre. Viss du vil kan du bytte ut litt av mjølet med sammalt mjøl, byggmjøl eller havremjøl. Då blir vaflene litt sunnare, fordi dei mjøltypane er grovare, og inneheld meir mineralar og vitaminar.

Denne oppskrifta gir ca. 12 vafler med mitt jern.

img_4520Etter at røra er rørt glatt, fyller eg den på ei tom og rein brusflaske med trakt. Då er det lett å dosere oppi jernet utan søl. Sett flaska på ein asjett mellom steikingane. Til masseproduksjon (som f.eks. på loppemarknad) er formfeitt på sprayflaske det mest effektive. Eg har ikkje det heime, så eg smører jernet med litt smør viss det trengst.

Server vaflene med syltetøy, eller sukker og rømme viss du har.

Coronamat – bruk-opp-alt-suppe

Denne suppa er ein klassikar hos oss, og det handlar heilt enkelt om å rydde opp i grønsaksskuffa. Eg veit ikkje korleis det er med deg, men eg blir alltid overraska når eg tek ut skuffa, og ser kva som faktisk er der. Denne gongen fann eg til dømes ein neve sukkererter i ein pose som låg aller nederst, og eg vart overraska over kor friske og fine dei var. Det er sikkert to veker sidan eg kjøpte dei, men dei var sprø og faste i fisken. Då fekk dei vere med i suppa.

Gulrøtter er alltid med, og det skal ikkje så mykje til. Dette vart suppe til tre, og det holdt med ei stor gulrot. Eg fann ei persillerot og, det er ein av mine rotfruktfavorittar. Den kan byttast ut med pastinakk eller med rotselleri om du har det. Stilksellerien kjem i tillegg, den smakar heilt annleis enn rota. img_8691

Eg hadde ein pose grønkål og. Det er ei fantastisk grønsak, og ei av dei som kan haustast av heile året. Den er toårig, og held seg fint gjennom vinteren. No på våren er den heilt eksplosiv i veksten, så viss du klarer å vare den for rådyr og andre som måtte like den så har du ei heilårsgrønsak i eigen hage. Den må såast i varm jord, så det er for tidleg å tenke på å få den i jorda no. Har du svartkål, kan du også bruke det.

Av løkgrønsaker tok eg med eit stykke av ein tjukk, fin purre. Dei er også på sitt beste no, og ein purre blir fleire supper og gryter viss ein ikkje er mange til bords. Du kan like gjerne bruke sjalottløk, gul løk eller raud løk.

Her har eg laga suppa med tomatbase, men den kan også lagast grøn, til dømes viss du har frosne erter og litt pesto på lager. Då kan du frese løk, kvitløk og persillerot, slå på væske, og så har du i ertene. Når det har kokt opp køyrer du det glatt, før du har i resten av grønsakene og kokar det mørt. Suppa kan også lagast på fløte, om du har fløte eller creme fraiche som må brukast opp.

Når det gjeld proteinar, så brukte eg her restane frå då vi hadde syrisk taco i helga. Det var ca. 100 g kjøtdeig som var steikt med masse krydder. Det heiv eg oppi suppa, og det passa heilt fint. Her kan du bruke det du måtte ha av kjøt, restar av ei svinesteik, ein biff som har blitt teke vare på i fine strimlar eller ein skinkeskalk. Suppa er flott og mettande utan kjøt og, men du kan t.d. tilsette litt linser eller bønner om du har. Då er denne suppa også vegansk/vegetarisk.

Merk deg ein ting: skal du servere denne til mjølkeallergikarar, så ikkje bruk den brune jamninga frå Maizena. Den inneheld nemleg laktose. Du kan i staden jamne suppa med 2 ss vanleg maisennamjøl, rørt ut i litt vatn.

Bruk-opp-alt-suppe

50 g løk av det du har

250 g gulrot

100 g «kvit rot», persille, selleri eller pastinakk

1 stilk selleri

1 ts timian

1 dl kvitvin eller eplejuice

8-10 dl vatn

2 dl passata eller knuste tomatar

2 buljongterningar

100 g bladkål, t.d. grønkål

50 g sukkererter

2 ss brun maisenajevner

2 ss smør til steiking

Sukker, salt og peppar

100 g kjøt om du har

Rens og kutt opp alle grønsakene. Fjern midtstilken på grønkålen, og kutt den i tynne strimlar. Finsnitt sukkerertene.

Smelt smøret i ei vid gryte. Ha løk og rotgrønsaker i gryta, og dryss på timian og litt peppar. Fres grønsakene i 3-4 minutt på ganske høg varme. Slå på vin, og rør opp viss noko brunt har festa seg i botnen på gryta. Ha i vatnet, passata og buljongterningane. La det heile koke til rotgrønsakene er møre, ca. 10 minutt. Ha i grønkålen og jamning viss du vil, og la det heile koke to-tre minutt til. Dryss i sukkerertene til slutt, og tilsett evnt det du måtte ha av kjøt. Smak til med sukker, salt og peppar. Server suppa med godt brød eller heimelaga knekkebrød til.

1106C77B-662F-46CF-965B-DE8C235FFD15

Coronamat – hirsesalat med bacon

Jepp, eg fann ein ny type gryn i skapet mitt. I dag var det hirse! Eg trur den er kjøpt i Tyskland, for på emballasjen sto det Goldhirse. Som eg tidlegare har sagt, eg har ein tendens til å ta med meg mat som suvenirar når eg reiser. Så denne er nok kjøpt i fjor sommar i Tyskland.

Pakken var uopna, og hadde god dato, så det er null stress med tanke på harskning og slikt. Denne typen gryn kan jo fort harskne viss pakken vert opna, og så vert den ståande der med fri lufting. Harskning er ein kjemisk reaksjon mellom feittet i gryna og oksygen i lufta, dette er det sikkert nokon som kan forklare nøyare enn meg. Men uansett: Luktar det funky av gryna dine, så kast dei, ingenting å lure på.

Hirsen har ein nøtteaktig, god smak, og ein annan fordel med den er at den er glutenfri. Så finn du hirse, så kjøp det, det er verd å prøve. Har du ikkje tysk goldhirse i skapet, og det gjeld vel dei fleste, vil eg tru, så kan du lage denne salaten med bulgur eller couscous. Du kan også bruke quinoa, eg blanda litt quinoa saman med hirsen, berre for å få litt variasjon i smaken, og i fargen. Når du først er i gang, så kan du godt koke litt ekstra gryn, så har du til ein rett ein annan dag. Ferdig dampa hirse kan t.d. brukast som tilbehør til kjøt eller fisk.

Saman med hirsen hadde eg litt agurk, stangselleri, purre, eit halvt eple og tomatar og mozarella. På toppen dryssa eg solsikkefrø. Det kan sjå ut som lite av kvar ingrediens, men dette vart altså ein raus lunsj til fire når det heile var ferdig. Kunsten er å ha ingrediensar som bidreg med mykje smak (bacon og vinaigrette) og ingrediensar som bidreg med konsistens og munnkjensle (stangselleri, elpe og frø).

Manglar du eple kan du ta pære viss du har det, målet var å finne noko søtt for å balansere smaken. Solsikkefrøa kan byttast ut med graskarfrø eller hakka nøtter, om du likar det. Bacon kan byttast ut med røykt fisk, med hamburgerrygg i strimlar eller med finstrimla biffkjøt. Har du ikkje mozarella kan du bruke fetaost eller halloumi i terningar som du steiker først. Du kan også bruke ein vanleg ost i terningar. Oppskrift på vinaigrette finn du her.

DBFC3DD0-5683-4875-B488-15E010887192

Hirsesalat med bacon

300 g bacon i terningar

2 dl hirse, couscous eller bulgur

1 buljongterning

5 dl vatn

3 ss quinoa viss du har

1/2 grønt eple

10 cm purre

20 cm agurk

1 stor selleristilk (Altså ein pinne, ikkje ein heil stangselleri.)

4-5 tomatar

2 ballar mozarella (evnt. 100 g feta eller halloumi)

2 ss solsikkefrø, gjerne rista

1 dl vinaigrette

Ha baconet i ei steikepanne, og sett den på middels høg varme. Steik baconet til det er sprøtt og gyllent.

Kok opp vatnet med ein buljongterning, og ha i hirsen eller det du har av gryn. La det dampe i ca. 20 minutt. Brukar du quinoa, så la det dampe med dei siste ti minutta.

Kutt eple, stangselleri, agurk og purre i terningar. Skjer tomatane i båtar, og kutt osten i terningar.

Hell gryna i ein vid bolle. Rør lett i det. slik at temperaturen går litt ned og gryna løsnar frå kvarandre. Vend inn grønsakene saman med 2-3 ss av vinaigretten. Fordel det heile på eit vidt fat, og dryss på mozarella, bacon og solsikkefrø. Legg tomatbåtane oppå, og server med ekstra dressing og evnt litt brød ved sidan av viss nokon er veldig svoltne. Har du veganarar eller vegetarianarar rundt bordet, så server bacon og ost ved sidan av.

DC37929F-3FD5-4C3A-BE47-B0A3B2C58C20

Korleis brukar du pengane dine?

Ein kan grovt sett dele folk i to kategoriar no; dei som har det nokolunde som før inntektsmessig, fordi ein har fast jobb, ein kan ha heimekontor og inntekta er stabil med eller utan corona, og dei som ikkje har det slik. Frilansarar og permitterte har det tøft, sjølv om regjeringa har lova alt alt skal dekkast så tek det tid før alt er på plass. Denne artikkelen er til den første kategorien, altså vi som mottek inntekta vår som før.

Akkurat no er vi i ein veldig spesiell situasjon, vi skal vere mest mogeleg inne, restaurantar og  utestader er stengt, vi drar ikkje ut anna enn for å handle nødvendige ting. Kanskje bur du slik til at du kan bruke kolonial.no, ulike matkasser eller liknande. Med andre ord: forbruket vårt går ned. Og korleis er det då smart å bruke pengane sine?

Dei som har det trangt økonomisk har det kanskje endå trangare no enn før. Butikkane blir utselde for enkelte varer. Når du går i butikken: Kan du la vere å velge dei billigaste produkta? Kan du la First Price, Coop Xtra og andre rimelege produkt ligge igjen til dei som verkeleg treng dei? Kanskje du bør kjøpe dei økologiske, slik at dei bøndene som leverer slikt faktisk overlever?

Skjermbilde 2020-03-22 kl. 13.48.13

Kan du velge ein ost eller ein type kvalitetspølser frå ein småprodusent, noko frå spesialsortimentet, der det finst, og la den rimelege norvegiaen og grillpølsene ligge? Kanskje du skal grave litt nedi sortimentet i butikkane, framfor å velge frå topp tjue? Og viss du er i ein fysisk butikk, og det er noko du uansett skal bruke i dag eller i morgon: Kanskje du kan hjelpe butikken med å unngå matsvinn ved å velge ei vare som er satt ned til halv pris pga datoen?

Skjermbilde 2020-03-22 kl. 13.55.36

Og når det gjeld nettbutikkar: Sjekk ut dei mindre, dei norske og dei som har spesialisert seg på si nisje. Dei har det tøft no, men viss du støttar dei så er det von for dei. Viss nokon i din krins treng ei gåve så kan du finne den i ein slik butikk, og få det levert på døra til mottakaren. Blomar kan du også få levert, ingenting lyser dagen opp meir enn det, når livet er litt tungt.

Eg trur at viss vi som kan styrer vår etterspørsel mot dei varene som kostar litt ekstra, og mot dei butikkane som verkeleg treng det, så fordelar etterspørselen seg betre, og det blir varer att for dei som verkeleg må snu på kvar krone, og endå meir no enn før. Tenk litt på det, og sjå om du kan vere med på å påvirke etterspørselen i butikken med kva du kjøper og kvar du legg att pengane dine.

Coronamat – ein god vinaigrette

Når eg står og lagar mat så har eg lært meg nokre triks for at det skal gå raskt og effektivt. Eit av dei er å «preppe», altså gjere enkeltelementa i maten klare, enten ved å rense og kutte opp, eller ved å lage enkeltting heilt ferdig på førehand.

Ein slik ting som det lønner seg å ha laga ferdig på førehand er ein god vinaigrette. Eg brukar å lage ein halvliter i slengen, gjerne to ulike variantar, og så fyller eg dei på desse smarte flaskene. Dei har eg kjøpt på Culina, men sist eg var på IKEA såg eg dei i topakning der. Du kan også bruke andre typer flasker, viss du har. Pass på å merke godt, det kan by på skuffelse viss du har fylt vinaigrette i ketsjupflaska.

99F3B613-80EF-4C70-A377-7A6F00F3BBE9

Då går det veldig kjapt å gi salatane mine eit skikkeleg smaksløft. Når eg lagar ein salat med ulike typar gryn, blir vinaigretten spesielt viktig. Gryn og belgfrukter tek lett til seg smak, og då må ein supplere med noko som verkeleg gir smak.

Basen i ein vinaigrette er olje og eddik. Ein kan kome langt med det, men eg likar å ha i noko søtt og noko sterkt, som t.d. honning og sennep. Salt og peppar må også alltid med. Viss du har i honning og/eller sennep kan vinaigretten relativt lett bli emulgert, viss du brukar ein stavmiksar. Då blir den tjukk og fin i konsistensen. Viss den ikkje emulgerer må du riste den saman kvar gong du tek fram flaska. Vil du at vinaigretten skal emulgere utan sennep og honning, så kan du jukse med litt eggekvite eller ei skei vanleg majones.

Eddikar finst det uendeleg mange variantar av. Dei vanlegaste er kvitvinseddik, raudvinseddik og eplesidereddik. Alle tre passar perfekt til vinaigrette. Sjekk kva du har i skap og hyller, ofte står det ei flaske eddik der og gøymer seg. Dei har tilnærma ubegrensa levetid, så ikkje tenk på utløpsdatoar. Finn du andre sortar, så kjøp dei, og prøv deg fram. Du kan også lage eddikar sjølv, eg lagar ofte bringebæreddik og plommeeddik når sesongen er der. Dessutan kjøper eg alltid eddikar når eg er i Tyskland. Der har dei eit genialt konsept med store flakongar på veggen med eddikar av ulik karakter som du kan tappe frå, over i ei flaske du enten kjøper der, eller har med deg. Så betalar du pr desiliter du får med deg. Supersmart!

Sennepen kan du også variere, både pølsesennep, søt sennep og den skarpe franske går fint, alt etter kva smak du vil ha. Brukar du grov sennep, så pass på at flasketuten er vid nok, og så bør du røre den i til slutt, så du beheld konsistensen frå frøa. Sist eg sjekka hadde eg frykteleg mange sennepsvariantar i kjøleskapet, og slik er det kanskje med deg og?

Har du urter kan dei finhakkast og blandast i. Køyrer du vinaigretten glatt etter at du har hatt urtene i, blir den vakkert grøn. Då slepp du også urtefløs som tettar flaska, eller filteret i oppvaskmaskinen. Du kan også bruke eit godt urtesalt om du har.

_MG_3161

Klassisk vinaigrette

3 dl god olivenolje

1,5 dl kvitvinseddik

½ ts sennep

½ ts honning

salt og peppar

Bland saman alt til dressingen i eit smalt beger, og køyr dressingen saman med ein stavmiksar. Smak til om det trengst meir søtt, salt eller sterkt.

Denne nøttevinaigretten brukte eg i ein lekker squashsalat. Får du mykje squash i sommar, eller du finn squash på tilbod, så bør du prøve å lage den. Finn du ikkje mynte, kan du bruke andre urter. Har du ikkje ein søt eddik, så bruk ein vanleg eddik, og suppler med honning.  Dressingen kan også brukast t.d. i ein salat med grønnkål eller med finsnitta raudkål.

Vinaigrette med eple, valnøtter og fikeneddik

3 dl olivenolje

1 dl fikeneddik eller ein annan søt eddik

0,5 dl nøytral eddik

1 ts salt

2 krm peppar

4 ss hakka valnøtter

Eit  skrelt grønt eple, kutta i små terningar

Bland saman olje, eddik, salt og peppar, og køyr det glatt med ein stavmiksar. Rør inn fin hakka eple og nøtter, og smak til.

Har du latt deg inspirere til å lage saltsylta sitronar, og har eit glas ståande framleis, då bør du definitivt lage denne vinaigretten. I den spelar sitronane ei viktig rolle, og den smakar aldeles himmelsk.

Vinaigrette med saltsylta sitronar

IMG_1399To båtar saltsylta sitronar

2 dl olivenolje

1 dl sherryeddik

½ ts urtesalt

1 ts honning

Ha alt i ein bolle, og køyr det glatt med stavmiksar.