Siste innlegg

Julekonfekt


Dei beste gåvene er ikkje blomstervasar, vinglas og slips. Dei beste gåvene er dei du lagar sjølv, og som kan spisast opp. Og viss dei attpåtil smakar fantastisk, slik konfekten eg har laga i dag gjer, har du ein klassisk vinn-vinn-situasjon.

Eg må innrømme at det eg har laga i dag er vaksenkonfekt. Mitt utgangspunkt er ofte eit glas med rosiner eller anna tørka frukt, som eg heller ein eller annan type sprit over. Så får det stå og stå. Å la dei vere på sprit i eit år gjer ingen skade. Så siler eg av, og brukar frukta eller rosinene til morsomme ting. Spriten som blir til overs kan du legge nye rosiner på, eller du kan bruke den til å få fart på julegløggen.

Rosinene eg brukte denne gongen var dei lyse sultanarosinene. Dei er litt meir fruktige i smaken enn vanlege rosiner, men det går fint med dei vanlege brune og. Du kan også bruke korintar, aprikosar, tranebær eller dadlar. Spriten kan også varierast. Rosiner passar veldig godt med rom, men vanleg vodka fungerer også fint.

Dei fylte konfektane har eg laga i konfektformer som eg har kjøpt på IKEA. Den store fordelen er at dei er raude. Kven var det som kom på å lage brune konfektformer? Det einaste du oppnår då er at du får hol i konfekten fordi du stryk sjokoladen for tynt enkelte plassar, og det ser du ikkje viss forma er brun. Viss den er raud derimot, fungerer det veldig bra. Så skaff deg konfektformer i ein litt annleis farge viss du finn det.

Denne typen konfekt kan eigentleg fyllast med kva som helst. Eg laga ein gelé av romtrekte rosiner, og så brukte eg eit søtt aprikossyltetøy i dei andre. Du kan lage gelé av gløgg, av solbærsaft eller av hylleblomstsaft, eller du kan fylle konfektane med trøffelmasse frå oppskrifta nedanfor. Det viktigaste er at du passar på at sjokoladeskalet ikkje blir for fullt. Då vert det vanskeleg å tette med sjokolade, som du må gjere for at konfekten skal kunne handterast.

Pakk konfekten i fine posar, esker eller kva du måtte ha å legge dei i, og oppbevar dei kjøleg fram til du skal gi dei bort.

_MG_4492Romrosiner

150 g lyse rosiner

2 dl rom

Ha rosinene i eit glas, og slå på rom. La dette stå i 1-2 veker. (Dei blir gode over natta og, altså.)

Romrosin-konfekt

200 g mørk sjokolade

75 g romrosin-masse

1 snau ts gelatin eller agar-agar

_MG_4493Ha romrosin-massen i ei lita gryte. Ha eventuelt i litt av romen som rosinene låg i bløyt i. Varm det forsiktig opp, det skal ikkje koke. Ha i gelatinpulver, og rør til pulveret har smelta. La det kolne, men ikkje stivne.

Ha 2-3 dl vatn i ei gryte, og sett ei vid skål oppå. Legg halvparten av sjokoladen i skåla, og la den smelte sakte. Hell sjokoladen over konfektforma, og fordel den utover. Hold forma høgt, og klem på kvart søkk, slik at sjokoladen fordeler seg jamt og det ikkje blir for mykje sjokolade i søkka. Pass på at det ikkje vert hol i sjokoladen. Skrap av overflødig sjokolade, og set formene kaldt.

_MG_4496Når sjokoladen i forma er stiv, heller du romrosin-gelé i kvart søkk. Pass på at du ikkje får på kanten, det kan hindre at konfekten lukkar seg ordentleg. Sett kaldt i eit par timar. Når geléen er stiv, heller du resten av sjokoladen over forma, og fordeler den slik at kvart søkk er tetta av sjokolade. Sett forma kaldt igjen i nokre timar. Press konfektane forsiktig ut av formene, og oppbevar dei i tett boks mørkt og kjøleg.

_MG_4500

Suppe frå Mexico


Snart er det festmat på alle bord heile tida, men ei stund til har vi definitivt flest kvardagar. Dei kan vere mørke, våte og travle, men det som gjer dei litt lysare er om vi får til smakfull kvardagsmat i farta mellom treningar, møte og jobb.

Eg elskar supper og gryter om vinteren, det varmar og nærer, og gir masse smak. Den meksikanske suppa vi skal lage i dag er ei slik perfekt vintersuppe.

Og det skadar vel ikkje om det er billig og? Bønner er superbillig viss du kjøper dei tørre, bløyter dei og kokar dei sjølv i staden for å kjøpe dei på boks. Mindre avfall vert det og, ein klassisk vinn-vinnsituasjon. I dag brukar eg dei raude bønnene, og dei er fast tilbehør, eller eigentleg basisvara, i meksikansk mat. Når du først går i gang med bønner, så kan du like gjerne koke ein heil pakke. 75 g tørre bønner tilsvarer ein boks ferdigkokte når dei er bløytte og kokte, så kokar du ein pakke på 500 g tørre bønner har du nesten sju boksar ferdige bønner. Det er ikkje kjapt å bløyte bønner i tolv timar, men når du vel har gjort det, og bønnene er ferdig kokte kan du fryse dei i passe store porsjonar i tette boksar, og så kan du ta opp det du treng og få god mat i ei fart.

I mi meksikanske suppe puttar du stort sett vanlege, norske grønsaker. Eg har i persillerot, gulrot og løk, og så puttar eg i kvitløk, chili og krydder for å få til den ekte meksikanske smaken. Eg er forresten ikkje så sikker på om dei serverer denne suppa i Mexico, men den har iallfall den karakteristiske meksikanske smaken som du får av spisskummen, chili, malt koriander og oregano.

_MG_4488Som vi har snakka om før, kjem smaken fram når kryddera og aromatane vert surra i feitt i gryta. Prøv det, den aromaen som slår mot deg når desse smakane vert varma opp i gryta er veldig typisk for meksikansk mat. Desse kryddera bør vere å få tak i i alle butikkar. Leit gjerne i ein asiatisk butikk, dei har mykje spennande i butikkhyllene. Eg har kjøttdeig i denne gryta, men det kan droppast viss du vil at den skal vere vegetarisk.

Metoden eg beskriv i oppskrifta kan brukast på alle større, tørka belgfrukter, som kikerter, raude, svarte eller kvite bønner, eller gule erter. Dei bør bløytast i minst 12 timar før koking. Vert det endring i planane, så kan dei godt stå lenger, men då bør du bytte vatn to gongar i døgnet. Bløytinga gjer også ertene meir fordøyelege. Viss du har tendensar til luft i magen kan grundig bløyting redusere plagene.

Eg brukar å ha natron i kokevatnet. Det gjer at pH-verdien på vatnet vert litt høgare, og stivelsen i belgfruktene vert løyst opp raskare. Det har mest effekt når du vil ha ein puré, men kan også brukast til gryter og supper som her. Koketida varierer med storleiken på belgfruktene, dei største bønnene treng fort 1,5 -2 timar, mindre bønner kokar litt fortare.

Kos deg med meksikansk suppe, og inviter gjerne nokon over på middag, dette er mat til mange!

Kokte bønner

500 g tørre bønner

Vatn til bløyting

Vatn til koking

Ein buljongterning

1 ts natron

Legg bønnene i vatn kvelden før du treng dei. Bruk ein romsleg bolle, dei doblar seg i volum når dei er ferdig bløytte. Dagen etter heller du av vatnet, og har bønnene i ei gryte. Ha i natron og vatn, kokevatntet skal stå ca. 3 cm over bønnene. Kok opp, og skum av avfallsstoffa som dannar seg på overflata. La bønnene koke til dei er møre, 1-1,5 timar bør vere passe. La bønnene renne av, og frys ned dei du ikkje treng med ein gong.

Meksikansk suppe

2-3 ss olje

1 ts spisskummen

1 ts malt koriander

1 ts chiliflak

2 vanlege, ferske chili

3 fedd kvitløk

2 store, gule løk

3 gulrøtter

1 persillerot

1,2 l vatn

2 pakkar (ca. 800 g) hermetiske tomatar

500 g kjøtdeig

250 g ferdig kokte raude bønner

1-2 ts sukker eller honning

To buljongterningar viss du vil

Salt og peppar

Rømme og brød/chips til servering

Rens og finhakk løk, kvitløk, gulrøtter, persillerot og fersk chili.

Ha oljen i ei romsleg gryte, og varm den opp på middels varme. Ha i kvitløk, løk, fersk chili, og alt krydderet unntatt salt og peppar. La det frese til løken er mør. Ha i gulrot og persillerot, og slå på vatn og tomat. Ha i bujongterning om du brukar det. La dette koke i eit kvarter. I mellomtida steiker du kjøttdeigen i olje i ei steikepanne. Når den er brun og fin, har du den over i gryta saman med bønnene. Smak til med sukker, salt og peppar, og server suppa med brød eller maischips, og rømme.

 

Italiensk porchetta


Italia er mitt favorittland når det gjeld mat. Frankrike er fint, og kokkane og smakane er i verdstoppen, men italienarane gjer ting så enkelt, og får mykje ut av lite. Det likar eg.

Porchetta kan omsettast til ribberull på norsk, for ribba er jo ei flott råvare heile året, ikkje berre til jul. Har du ein slaktar i nærleiken, så gå til han eller henne, og be om å få kjøpe ei utbeina ribbeside. Det er rimeleg mat, og fantastisk godt. No er ribbene på plass både i kjøledisken og i frysedisken, så for å ikkje ta juleribba på forskot kan du jo lage denne enkle og gode kjøttrullen.

Haustprosjektet mitt, som er grunnleggande teknikkar, har i dag kome til det å steike kjøt. I følge bioantropologane var det det at menneska oppdaga at å steike kjøt og fisk betra smaken, som gjer at vi utvikla så store hjerner. Steikinga gjorde at vi tok opp næringsstoffa betre, og med tida har det gitt oss verdsherredømme.

_MG_4457Dei kjøtstykka som er musklar som i dagleg bruk som lår, bog og høgrygg har mykje bindevev, og er dermed mindre møre. Dei indre musklane som indrefilet, ytrefilet og entrecote er mørare, fordi dei har mindre bindevev. Dei møre kjøtstykka blir best viss du tillagar dei fort med høg varme, og let dei kvile etterpå. Dei mindre møre stykka bør du gi lang steike- eller koketid på lågare varme. Lågare varme over lang tid gjer at bindevevet vert brote ned, og du kan nærast dra kjøtet frå kvarandre med gaffel.

Kva kjøtstykke du skal servere avgjer også kva kjernetemperatur kjøtet bør ha når du serverer det. Storfe, lam og vilt kan serverast med lågare kjernetemperatur, spesielt dei indre musklane med lite bindevev. Alt etter kor blodig du vil ha kjøtet kan det serverast ved mellom  55 og 62 grader, alt etter smak og behag. Svin og fjørkre er meir utsette for matbårne bakteriar, og bør ha ein høgare kjernetemperatur for å unngå desse bakteriane. Der bør kjøtet ha passert 68 grader før servering.

Svineribbe har mykje feitt og bindevev, og når du brukar lang tid på å steike det smeltar feittet, bindevevet mjuknar, og det blir mørt og saftig. Dei viktigaste smaksberarane i kjøtrettar er feitt og salt, og her får du begge delar i fullt monn.

Eg brukar eit triks som gir endå betre og saftigare resultat, og det er ein steikepose. Dei er laga av eit materiale som toler høg varme, og dei held på safta og smakane, og du får eit utruleg godt resultat. I dag pakkar eg faktisk heile forma inn i steikeposen. Det er fordi eg steiker kjøtet oppå grønsakene. Då får eg bakte grønsaker med smak frå kjøtet, i tillegg til at kjøtet vert saftig og mørt. Og på toppen av det heile dannar det seg ei deilig kraft, som eg lagar ein enkel saus av. Ein såkalla vinn-vinn-vinn-stuasjon! Og så må eg innrømme at det mest var fordi eg ikkje kom på å bruke steikepose før eg allereie hadde alt på plass i forma. Du kan også stappe alt i steikeposen, og så legge den i forma, viss du er litt betre til å planlegge enn eg er.

_MG_3202Grav igjennom grønsaksskuffa, og bruk opp ting som har blitt liggande, og som bør spisast opp. Her kan du bruke det meste eigentleg, eg har til og med hatt kålskalkar i forma, og det smakar også godt. Eg hadde ein liten krydderbunt som eg slang oppi, det er slikt eg kjøper med meg når eg er på reise eller når eg finn det i litt finare matbutikkar med stort utval.

Porchetta tek litt tid å lage, men når du først har gjort klart kjøtet, og skrella og delt opp grønsakene, er det meste gjort. Då kan du finne på andre ting medan steikeomnen gjer jobben for deg.

_MG_4460Urtefylt porchetta

Ei tynnribbe, 1,5-2 kg

Salt og peppar

100 g blanda ferske urter eller eit glas grøn pesto

3 dl kvitvin eller eplejuice

3 dl vatn

Bomullstråd til binding

Steikepose, romsleg storleik.

Sett steikeomnen på 180 grader.

Skjer av svora, og bein ut ribba viss den har bein. Legg den med den svorsida ned, og dryss kjøtsida godt med salt og peppar. Finhakk urtene. Dryss dei på kjøtsida, og rull den saman. Viss du brukar pesto, så smør pestoen på ribbesida. Surr ribbesida med bomullstråd til ein fast rull. Har du noko att av urter eller pesto, så smører du det på utsida. Legg til side.

_MG_4458Rotgrønsaker:

Gulrøtter

Persillerot

Søtpotet

Pastinakk

Raud  eller gul løk

Purre

Ein krydderbunt viss du har

Rens og kutt rotgrønsakene i passe store bitar. Ha dei i ei form som har plass til kjøtet, og som går inn i steikeposen din. Slå på vatn og vin, og dryss på salt og peppar. Legg kjøtet oppå, og putt forma inni steikeposen. Lukk den, og set den i steikeomnen på 180 grader. La den stå i 2 timar. Ta kjøtet av, og la det kvile medan du lagar sausen.

_MG_4463Saus:

Kraft, 3-4 dl

2 ss raud pesto frå glas

Maisenna-jamning (”brun jevning”)

Sil krafta av grønsakene. Ha den i ei lita gryte, og rør inn raud pesto. La det koke opp. Ha i maisenna-jamning til sausen vert passe tjukk.

Server porchettaen skoren i skiver, med bakte grønsaker, kokte poteter og sjysaus.

Tips til heimelaga julegåver


IMG_4376Kva skal ein gi til den som har alt? Noko å ha det i, sa ein veskebutikk, men eg går heller for den meir framtidsretta varianten: Noko som er nyttig, godt og som blir brukt opp. Her er nokre tips:

Her finn du oppskrift på mine kjempegode rom-rosin-trøflar, og det praktiske urtesaltet. No får du kjøpt urter i butikken heile året, så det kan du også lage til jul. Kvart år lagar eg gløggekstrakt og whiskyappelsinmarmelade, dei oppskriftene finn du her. Ei anna gåve som ofte vert sett pris på er urteeddik og plommeeddik. Har du plommer (kjøp gjerne i butikken!) så kan du også lage denne krydra plommechutneyen.

Å lage ein frisk limoncello med italiensk inspirasjon er mindre krevjande enn ein trur, og eg har også oppskrift på fleire andre typar gode likørar som passar fint å gi bort.

Julemat til fuglane er ei fin gåve viss dei du skal gi til bur slik til at dei har hage eller balkong.

Til dei som har peis eller kamin kan opptenningsrullar vere ei smart gåve, og så er det så og seie heilt gratis å lage dei.

Vi må ikkje gløyme dei saltsylta sitronane! Det er ei fin gåve, gå i gang no, så er dei klare til jul. Til eit glas vin smakar det godt med salte ostesnacks, dei er enkle å lage, og smakar fortreffeleg.

Eg har også lagd trøflar som er smaksett med skogsbær, dei vart kjempegode. Trøflar med nougat er også deilig til ein god kopp kaffe eller te. Du finn oppskrift på ein frisk, kvit gløgg i same lenke. Lag ein stor porsjon av ekstraktet, og gi bort i pene flasker med ein lapp med gløggoppskrift festa til halsen. Denne blodappelsinmarmeladen smakar utruleg godt, pass på å lage ein stor batch når blodappelsinene er i sesong. Av blodappelsin kan du også lage ein deilig fruktgelé, som er ein søt og frisk liten oppkvikkar på godtefatet. I same lenke finn du oppskrift på salte mandlar. Limemarmelade er greitt å lage, fordi ein finn lime i butikkane året rundt. Desse peanøttkakene  er også veldig gode, lag dobbelt porsjon, og gi bort i pene boksar, ei lita korg eller i ein brun papirpose med eit julemotiv på.

Det er nemleg lurt å byrje no, skal ein kome i mål! Har du forslag til gåver ein kan gje bort? Pøs på i kommentarfeltet!

Haustlasagne


Enkelte ting høyrer tydeleg hausten til. For meg er rotgrønsaker og graskar det eg får lyst på når det mørknar ute.

IMG_4147Graskar kan syltast, bakast eller lagast til supper og gryter. Smaken er nøytral, så du kan leike deg med krydder og andre smakstilsettingar for å få fram haustkjensla. I USA får du til og med eit eige ”pumpkin spice”-krydder, som er ei blanding av ingefær, kanel, allehånde, nellik og muskat. Danskane puttar i malt pomerans og kardemomme i tillegg, og kallar det honningkagekrydderi.

Men i dag skal vi ikkje krydre graskaret så veldig, vi skal derimot ha det i ein haustvariant av klassisk italiensk lasagne. Denne hausten snakkar vi om grunnleggande teknikkar her i Sunnmørsposten, og denne veka skal eg lære deg å lage ein god bechamelsaus. Og ein ting som er endå viktigare: Eg skal lære deg å lage nok bechamelsaus! Det er nemleg stort sett alltid for små porsjonar med bechamelsaus (eller ostesaus, som er varianten ein stort sett brukar i lasagne) i vanlege lasagne-oppskrifter, syns eg.

Bechamelsaus, eller kvit saus, som mor mi ville kalt det, er ein av dei klassiske franske sausane. Men den har vore ein del av det norske kostholdet lenge, gjerne til fisk, som base for gratengar og til spekemat midt på sommaren. Sausen lagar du ved å smelte smør i ei tjukkbotna gryte, ha i mjøl, røre det glatt, og så spe med mjølk. Mange seier du skal spe med varm mjølk, men eg har aldri heilt sett poenget med det. Det viktigaste er å ta det med ro og ikkje bruke for sterk varme når du lagar sausen.

Det er to ting du må inngå: Smøret må ikkje bli brent, då er du på veg mot brun saus, og det skal vi ikkje i dag. Og sausen må ikkje brenne seg i botnen på gryta. For å unngå begge tinga må du bruke relativt roleg varme, og vere flink til å røre. Eg brukar ein såkalla ”halv ballongvisp” når eg lagar slik saus. Med den kjem eg godt inntil kanten i gryta, og unngår at sausen legg seg i botnen. Når du lagar bechamel kan du heilt enkelt ikkje gå frå gryta. Til gjengjeld går det ganske raskt, så på ti minutt har du ein raus porsjon med saus. Ingen grunn til å ty til Toro, altså. Dette er så enkelt at å bruke posesaus er pengar ut av vindauget, spør du meg.

Graskaret til lasagnen bakar eg i omnen, og det kan godt gjerast dagen før. Denne lasagnen er veldig grei å førebu dagen før du skal servere den. Du kan legge den saman heilt ferdig, sette den kaldt usteikt, og steike den dagen etter. Då kan du ha middagen klar 45 minutt etter at du kjem heim. Du kan bruke dei fleste typar graskar, eg har laga denne med både flaskegraskar og det klassiske store, oransje, og begge delar vart veldig godt. Du kan også lage lasagne med restane du skrapar ut av halloween-graskaret ditt. God halloween, og god helg!

_MG_4480Haustlasagne

8-10 lasagneplater

1 kg graskar

Olivenolje og salt til baking

Sett steikeomnen på 200 grader.

Skjer graskaret i centimetertjukke skiver, og pensle dei med olivenolje. Dryss på salt, og bak graskarskivene på 200 grader i 45-50 minutt til dei er møre. La dei kolne, og fjern skalet.

Bechamelsaus/ostesaus

6 ss/80 g smør

6 ss/70 g mjøl

1,2 liter mjølk

1 ts salt

1/3 ts malt peppar

Ei klype malt muskatnøtt

200 g riven ost

Smelt smøret i ei tjukkbotna gryte. Rør i mjølet slik at du endar opp med ein klumpfri smet. Spe med mjølka litt og litt medan du rører, og lar sausen koke opp mellom kvar speing. Når sausen er passe tjukk og har fått kokt eit par-tre minutt, smakar du til med salt, peppar og muskat. Rør i osten til slutt, og ta gryta til side når den har smelta.

Kjøttsaus

Ein stor, gul løk

500 g sopp, finhakka

400 g kyllingkjøttdeig eller hakka kyllinglårfilet

Salt og peppar

Ein bunt bladpersille

Smør til steiking

Finhakk løk og sopp. Smelt smøret i ei vid steikepanne, og steik løk og sopp gyllent og fint. Dra grønsakene til side, og ha litt meir smør og kyllingkjøtet i den andre delen av panna. Steik den gyllen. Smak til med salt og peppar. Finhakk persillen, og dryss den over til slutt.

Legg opp lasagnen ved å dekke botnen av ei romsleg form med ostesaus. Legg lasagneplatene i sausen, og dekk dei med skiver av graskar. Legg på kjøttsaus, og smør over ein ny porsjon med ostesaus. Legg på eit nytt lag med lasagneplater, og fortsett til du har brukt opp ingrediensane. Avslutt med eit lag med ostesaus.

Server lasagnen med ein frisk salat og godt brød til.

 

Pæresyltetøy med kardemomme og kanel


Det er faktisk ganske sjeldan at eg lagar akkurat det same to gongar. Eg prøver alltid å vri på oppskriftene, bytte ut ingrediensar eller prøve ut nye teknikkar.

Dette syltetøyet kom til ved at eg kom i ein frukt- og grøntbutikk som hadde flotte pærer som kosta nesten ingen pengar. Eg hadde eigentleg verken tid eller ork, men gode råvarer inspirerer meg alltid. Så då kjøpte eg med meg to kilo, og lagde dette pæresyltetøyet. Og så vart det knallgodt! Pærer kan jo vere litt kjedelege, men dette vart altså ein umiddelbar suksess.

Det smaker spesielt godt på ost av typen port salut, og du kan sikkert også bruke det i dessertar av tilslørte bondepiker-typen. Prøv det, det gjekk fort å lage, og det er alltid gøy med eit syltetøy til. Har du litt eple å bruke opp kan du godt blande i det og.

IMG_5314Pæresyltetøy med kardemomme og kanel

 2 kg pærer

½ liter vatn

2 kanelstenger

½ ts malt kardemomme

1 pakke syltepulver eller fruktpektin

2-3 ss sitronsaft, eller 1-2 ts sitronsyre

Ca. 1 kg sukker

Del pærene i to, fjern kjernehuset og stilkfestet, og skrell dei. Kutt dei i terningar, og ha dei i ei tjukkbotna stålgryte saman med vatnet og krydderet. Kok pærene til dei er møre og mjuke.

Ha i syltepulveret, og la det heile koke friskt i to-tre minutt. Ha i sitronsaft, sitronsyre og sukker, og smak til undervegs. Litt ekstra syre og litt ekstra sukker kan høyrest ekstravagant ut, men det framhevar pæresmaken mykje meir enn viss du lagar denne med låg sukkermengde.

Fyll syltetøyet på reine, nykokte glas med skrukork. Oppbevar dei mørkt og kjøleg.

Ta vare på gledene


Det å konservere er ein veldig viktig grunnleggande teknikk å meistre. Matvarene kjem til oss i sesongar, og sjølv om matvareprodusentane og butikkane er flinke til å styre logistikken for oss, så er det å kunne ta vare på sine eigne råvarer ei veldig tilfredsstillande kjensle. Det er mange måtar å konservere på, tørking, salting, hermetisering, fermentering, søtsylting og sursylting er teknikkar som er utvikla for å sikre at ein har mat sjølv på mørkaste vinteren.

Alt må ikkje hentast i eigen hage. Eg syltar frukt og bær eg får, som eg kjøper i butikken og som eg plukkar i skogen. Hos min lokale tyrker plukkar eg opp ferske aprikosar, og dei har ein ganske kort sesong. I juli, august og september kan du få tak i dei, og då gjeld det å nytte høvet. Finn du dei ikkje ferske kan du sylte dei tørka og. Det tek litt lengre tid, for du må bløyte dei over natta først, men det blir deilig syltetøy uansett. Har du eple i hagen kan du godt putte nokre eple i aprikossyltetøyet. Dei gir ein frisk og god smak.

Grunnprinsippet når ein syltar er å koke frukta mør, gjerne med ekstra vatn i gryta, og så tilset ein pektin i ein eller annan variant. Det kan vere Certo fruktpektin, eller Jam eller Certo syltepulver. Når dette får koke med frukta, vert pektinet aktivert, og når sukkeret kjem til vert syltetøyet stivt. Det skjer altså ein kjemisk reaksjon mellom pektin og sukker slik at du får eit fast og fint syltetøy. Dette er grunnen til at syltetøy ikkje blir stivt med fruktose, sukralose og andre stoff som ein brukar for å redusere sukkermengda i maten. Spis heller mindre porsjonar med søt mat, er mi devise.

I tillegg til pektin inneheld desse produkta ulike konserveringsmiddel, som hindrar at syltetøyet mugnar eller gjærer. Mugg og gjær er luftbårne soppar som øydelegg syltetøyet viss dei får utvikle seg fritt. Sorbinsyre, som er det vanlegaste konserveringsmiddelet, er utvunne av rogn. Viss du lagar rognebærgelé treng du ikkje tilsette konserveringsmiddel, det har rogna naturleg i seg. Tyttebær og molter er også rike på sorbinsyre. Mange er redde for konserveringsmiddel, men tenk for ein revolusjon det var for våre bestemødre når desse midla vart lett tilgjengelege. Dei hindrar svinn, og gjer at ein kan sylte større glas utan å vere redde for at dei skal mugne i kjøleskapet.

IMG_5320Aprikossyltetøy med korintar og stjerneanis

2 kg rensa, ferske aprikosar

2 dl korintar

Fire eple

½ liter vatn

2-3 stjerneanis

1 pakke syltepulver eller fruktpektin

2-3 ss sitronsaft, eller 1-2 ts sitronsyre

Ca. 1 kg sukker

Legg korintane i bløyt i ei skål vatn. Del aprikosane i fire båtar med kniv, og fjern steinen. Ha dei i ei tjukkbotna stålgryte saman med vatnet. Del epla i to, fjern kjernehus og stilkfeste, og skrell dei. Kutt dei i terningar, og ha dei i gryta saman med stjerneanisen. Kok frukta til den er mør og mjuk. Vil du ha syltetøyet heilt glatt, så fisk ut stjerneanisen, og køyr det med ein stavmiksar når frukta er mør. Ha i syltepulveret, og la det heile koke friskt i to-tre minutt. Ha i sitronsaft, sitronsyre og sukker. Smak undervegs, slik at du finn den rette balansen. Fyll syltetøyet på reine, nykokte glas med skrukork. Merk dei, og oppbevar dei mørkt og kjøleg.

IMG_5311Aprikossyltetøy med vanilje

1 kg tørre aprikosar

2 liter vatn

To vaniljestenger

1 pakke syltepulver eller fruktpektin

2-3 ss sitronsaft, eller 1-2 ts sitronsyre

Ca. 1 kg sukker

Del aprikosane i to, og legg dei i bløyt i vatnet over natta. Fisk aprikosane ut, og ha dei i ei tjukkbotna stålgryte saman med ca. halvparten av vatnet. Snitt vaniljestengene i to, og skrap ut frøa. Ha frø og stenger i gryta. Kok aprikosane til dei er møre og mjuke. Tilsett meir av bløytevatnet undervegs viss det ser ut til å bli for tørt.

Vil du ha syltetøyet heilt glatt, så fisk ut vaniljestengene, og køyr det med ein stavmiksar når frukta er mør. Ha i syltepulveret, og la det heile koke friskt i to-tre minutt. Ha i sitronsaft, sitronsyre og sukker, og smak til undervegs. Fyll syltetøyet på reine, nykokte glas med skrukork. Merk dei, og oppbevar dei mørkt og kjøleg.

IMG_5317

Det grunnleggande


I skulen høyrer vi om grunnleggande dugleik, dei tinga som alle skal lære, som lesing, skriving og rekning. Men det finst grunnleggande teknikkar som ein må meistre på kjøkenet og, så i dag skal du få lære, eller repetere, nokre av dei.

Eg må berre innrømme det, eg elskar saus av alle variantar. Frå barndommen av har eg eit særleg kjærleiksforhold til brun saus, denne utskjelte, kjedelege, stive og alderdommelege massen som mange avskyr. Eg elskar den, like fullt. Difor har eg også eksperimentert mykje med den, og eg huskar enno som om det var i går då eg fekk vere med ei erfaren kokke då ho laga ein bryllupsmiddag tidleg på nittitalet. Då braut ho eit stort stykke norzola opp i gryta, og eg sto med store auge og såg på. Eg treng kanskje ikkje nemne det, men sausen vart utruleg god. I dag skal du lære å lage brun saus, og viss du har laga det mykje gjennom åra, så kanskje du kan få litt inspirasjon til å justere smaken slik at den vert endå betre.

I tillegg til den gode sausen er det å kunne lage ein god farse viktig. Når ein lagar farse byrjar ein med deig, i dette tilfellet brukar eg vanleg kjøtdeig, for eg vil lage tradisjonelle kjøtkaker. Blant hipsterane byrjar faktisk ”den brune maten” å bli populær igjen, så når dette snart blir kul mat så høyrde du det først her hos meg.

Det beste tilbehøret til kjøtkaker, bortsett frå poteter og saus, er sjølvsagt ertestuing. Den kan ein kjøpe på pose, men eg kan love deg at den heimelaga blir utruleg mykje betre. Eg veit ikkje kvifor, den blir berre det. Den krev litt tid, både til bløyting og koking, men medan det pågår kan du gjere andre ting, den berre står og godgjer seg.

Den måten du behandlar ertene på i denne oppskrifta kan brukast på alle større, tørka belgfrukter, som kikerter, raude, svarte eller kvite bønner, eller gule erter. Dei bør bløytast i minst 12 timar før koking. Vert det endring i planane, så kan dei godt stå lenger, men då bør du bytte vatn to gongar i døgnet. Bløytinga gjer også ertene meir fordøyelege. Viss du har tendensar til luft i magen kan grundig bløyting redusere plagene.

Eg brukar å ha natron i kokevatnet. Det gjer at pH-verdien på vatnet vert litt høgare, og stivelsen i belgfruktene vert løyst opp raskare. Det har mest effekt når du vil ha ein puré, men kan også brukast til stuingar som her. Koketida varierer med storleiken på belgfruktene, dei største bønnene treng fort 1,5 -2 timar, mindre bønner kokar litt fortare. I dette tilfellet vil vi ha ein stuing, og då let eg den koke lenge for å få den mjuke konsistensen.

Jamninga eg brukar, med å kna saman smør og mjøl, kallast beurre manie på fransk, knadd smør, heilt enkelt.

_MG_4433Ertestuing

3 dl grøne, tørre erter

1 liter vatn

1 ts natron

2 ss smør

1 ss kveitemjøl

Salt, peppar og sukker

Legg ertene i bløyt kvelden før. Hell av bløytevatnet, og ha ertene i ei gryte. Slå på ein liter vatn, ha i natron og la det koke til ertene er møre, ca. 1,5 timar. Sjekk undervegs om det vert for lite vatn. Aus ut ei ause med kokevatn, og ha det i ein bolle. La det kolne litt. Ha smør og mjøl i ei skål, og kna det i hop med ein gaffel. Rør det inn i kokevatnet i bollen du har teke til side, og rør godt. Kokevatnet skal vere lunka. Ha det heile opp i ertegryta, og rør godt medan stuingen kokar i fem minutt til slik at den tjuknar. Lag gjerne ein stor porsjon ertesstuing når du først er i gang, den toler godt å frysast.

_MG_4426Kjøtkaker

700 g kjøtdeig

2 ts salt

Peppar frå kvern

1 egg

5 ss strøkavring

2 dl mjølk

Ein liten, hakka løk

7-8 dl vatn og ein buljongterning til trekkevatn

Rør kjøtdeigen seig med to teskeier salt og nykverna pepar. Ha i egget og den finhakka løken, og rør inn strøkavring og mjølk vekselvis. Du kan bytte ut strøkavring med 2 ss potetmjøl. Blir kjøtfarsa for fast, så spe i litt meir mjølk. Farsen skal vere lausare enn du trur, er mi erfaring.

Form ti-tolv kjøtkaker av farsen, og steik dei i smør i steikepanne. Ha klar ei gryte med 7-8 dl buljong som er rett under kokepunktet. Når kjøtkakene har fått god skorpe, legg du dei oppi gryta, og let dei trekke til dei er ferdige. Når du har steikt alle kjøtkakene, kokar du ut steikepanna med litt buljong, og skrapar alt som ikkje er brent over i gryta.

Brun saus

3 ss smør

3 ss mjøl

8 dl buljong

Salt og peppar

Smelt 3 ss smør og la det bli lett bruna, og rør inn 3 ss kveitemjøl. Ha på relativt sterk varme, og rør flittig. Brun blandinga til den er passe nøttebrun, og ta det heile av plata. La det kolne litt. Dette er det franskmennene kallar ein roux, og den er i ulike variantar grunnlaget for mange gode sausar.

Bruk ei holsleiv eller ein gaffel, fisk kjøtkakene ut av buljonggryta og legg dei på eit fat. Om du vil kan du sile buljongen gjennom ei sikt, men du må ikkje. Ha buljongen oppi bruninga di.  Så kokar du det heile opp på nytt, og lar det syde i ca. 5 minutt medan du rører no og då før du byrjar å smake.

_MG_4430No byrjar moroa; no skal du smake til sausen. Eg brukar alltid peppar, litt meir salt og litt allehånde. Så kjem dei søte smakane, i form av honning, rognebærgelé eller brunost. Det fine med rognebærgelé er at den er søt, syrleg og litt bitter på same tid. Litt bittert må alltid med, så har du ikkje rognebærgelé, er litt sennep eller eit lite stykke blåmuggost fint å smake til med. Ei teskei tomatpuré tilfører og syre, men det skal lite til. Ein skal ikkje smake tomatsmaken, berre kjenne at noko er litt annleis, men veldig godt. Noko anna eg har eksperimentert med er laken til sylteagurk, ei teskei gir god syre, og hevar verkeleg sausen. Andre triks er worchestershiresaus og soyasaus, begge vil i små mengder gi eit smaksmessig løft. Har du soppsoya er det også veldig godt som smakshevar. Har du vore for ivrig, og syns sausen blir for skarp, kan den alltid rundast av med litt fløte.

Vil du ha i løk, tek du det i når du kokar sausen opp. Å surre løken i smøret slik ein gjer med vanleg løksaus fungerer ikkje her, då vert alt svidd og øydelagt. Juster fargen til slutt med sukkerkulør, om det trengst. Når du syns du har fått til ein god, balansert smak, så har du kjøtkakene oppi, og serverer dei med nykokte poteter og ertestuing.

Dine eigne kjeks


Har du tenkt på at du kan lage dine eigne kjeks? Det er veldig enkelt, og kjeksa blir veldig gode.

Det finst masse gode kjeks i butikkane, men av og til er det kjekt å slå til med heimebakte. Desse kjeksa held seg i to-tre veker i tett boks, og smaken på dei kan varierast i det uendelege. Du kan også drysse ting på kjeksa, til dømes flaksalt, paprikapulver eller urter. Då blir det smak både av det du har tilsett i deigen, og av det du drysser oppå. Vinn-vinn!

Kjeksa er bakte med litt grovt mjøl, det gjer at dei mettar, og dei har ein god konsistens i munnen. Eg brukar dei når eg skal servere fingermat eller kanapéar, då får du heilt perfekt storleik, og dei toler litt meir av væte enn ”kjøpekjeks”. Eg legg likevel eit salatblad mellom pålegget og kjeksen, då er du sikker på at den ikkje går i oppløysing, og du kan gjere dei klare litt før gjestane kjem.

I dag serverte eg kanapéane med rømme, lodderogn og vårløk, og ein rekesalat der eg har rørt inn litt ekstra lodderogn og finhakka urter. Merk deg at viss du har ferske urter i deigen, så må du bruke meir i volum, for å få nok smak. Det kan virke ulogisk, men tørka urter gir meir smak enn ferske. Brukar du tørr rosmarin syns eg det er viktig å knuse den ekstra godt. Rosmarinbitar kan vere litt store å møte på når du et kjeksen.

_MG_4418Grove urtekjeks

3 dl kveitemjøl
1 dl grovt mjøl, grovt sammalt eller liknande
1-2 ss ferske krydderurter, eller 1-2 ts tørre urtekrydder,
t.d. rosmarin, timian, basilikum, oregano
1 ts bakepulver
1 snau ts salt
1 ts honning
1,2 dl kaldt vatn
0,8 dl olivenolje

Sett omnen på 230 grader.

Knus urtekrydderet i ein mortar. Viss du brukar ferske urter, så finhakk dei med kniv.

Bruk ein låg og vid bolle, og rør i hop alle dei turre ingrediensane og krydderet. Lag ei hole midt i, og ha i honning, vatn og olje. Rør med ei sleiv til deigen har samla seg. Kna deigen med mild hand i to-tre minutt til du har ein mjuk og glatt deig. Du treng ikkje ekstra mjøl, oljen gjer at deigen vert smidig og fin.

Del deigen i to delar, og kjevle kvar av delane ut på eit silikonpapir så jamnt tjukt som du klarer. Dess jamnare kjeksa er, dess lettare er dei å steike likt.

Rull over med eit pizzahjul eller liknande, slik at deigen vert delt opp i passe store kjeks. Steik kjeksa midt i omnen i 7-8 minutt, til dei har fått ein gyllen farge. Følg godt med. Viss enkelte kjeks har blitt tynnare enn dei andre, og er ferdige før, kan du ta ut brettet, og ta av dei som er ferdige, før du lar dei andre steike vidare.

Ha kjeksa over på ei rist, og la dei kolne. Server kjeksa til ost, med rømme og lodderogn, skagenrøre eller til tapenade.

Perfekt til bufféen


Når gjestane kjem er det fint å kunne fylle ein lekker buffé med forskjellige rettar. Då finn alle noko dei likar, og ikkje minst kan ein prøve litt av kvart, og få smakt det meste.

I dag får du to oppskrifter av meg, som er perfekte til ein buffé. Og lagar du den eine har du langt på veg laga den andre! Superpraktisk, altså. Eg lagar små pizzaer med kvit topping, potet, asparges og bacon. Dei er så gode at det er vanskeleg å halde seg i skinnet. Til og med når dei er kalde er desse pizzabitane knallgode.

Det praktiske trikset er å lage dobbel deig, og så lagar eg ostepinnar av deigen som er igjen. Då får du to ulike rettar, med mykje mindre arbeid enn om du skulle byrja på nytt. Ostepinnane smakar perfekt til eit godt glas vin, og er fine å servere til ei suppe, eller som tilbehør til ein salat.

Begge delar er laga med ein klassisk gjærdeig. Eg brukar fersk gjær, eg syns den har meir sprut i seg, og deigen blir laus og fin. Berre la emna heve godt før du steiker dei, så får du saftig og smakfull bakst. Begge rettane bør steikast rett før gjestane kjem, men vil du spare tid kan du sette deigen kvelden før, og kaldheve den i kjøleskapet. Du kan også lage klar rømmetoppingen til pizzaen, og rive ost til ostepinnane i god tid. Eg lagar pizzaene av ein deigklump som er som ein kveitebolle, ca. 60-70 gram. Då får du ein pizza med litt under 20 cm diameter, og du kan dele kvar pizza i fire snippar.

Gjærdeig

5 dl lunka vatn (kaldt viss du skal kaldheve)

1 pakke gjær

1 ts salt

2 ts honning

12-13 dl kveitemjøl

Ha vatn, honning og salt i bakebollen, og smuldre i gjæra. Eg brukar kjøkkenmaskin, då får eg ein seig og fin deig som får elte lenge.

Elt inn mjølet litt og litt. Hald tilbake litt til kjevling. Elt til du får ein passe fast deig. Når du har elta inn det siste mjølet skal du akkurat kunne ta på den utan at den klistrar seg. Hev deigen i 30-40 minutt.

Når deigen har heva ferdig lar du kjøkkenmaskinen gå litt, slik at den vert ”slått ned”. Du vil ha ut mest mogeleg luft av den før du byrjar å jobbe med den.

_MG_4064Minipizza med potet, asparges og bacon

Ein halv porsjon deig

Rømmetopping:

2 dl creme fraiche

2 ts tørka urter, basilikum, timian og persille

½ ts salt

Ei klype peppar

1 ts honning

Fyll:

Ein potet

Ein løk

12 skiver bacon

Seks asparges

100 g riven ost

Sett steikeomnen på 240 grader utan varmluft.

Rør saman creme fraiche, urter, salt, peppar og honning i ei skål. Sett til side.

Ta halvparten av deigen ut av bakebollen, og dryss den og bakebordet med mjøl. Del deigen i 6-8 emne, så store som ein kveitebolle. Kjevle dei til små pizzabotnar. Pass heile tida på at dei ikkje set seg fast i benken.

Dryss eit tynt lag mjøl på eit steikebrett. Du kan bruke steikepapir, men mjøldryss gjer at du får den ekte steinovnssmaken.

Legg pizzaene på brettet, og smør ei raus skei rømmetopping på kvar av dei. Skjer poteten i tynne, tynne skiver, og legg dei over pizzaen. Dryss på litt salt. Legg på ein aspargesstengel som er snitta i to på langs, og båtar eller skiver av gul løk. Fordel osten på pizzaene, og legg baconet øverst.

Steik pizzaene på 240 grader midt i omnen i 12-14 minutt.

_MG_4069Ostepinnar

Ein halv porsjon deig

2 ts tørka urter

150 g riven ost

Eit egg til pensling

Sett omnen på 220 grader.

Ha 100 g ost og urtene i bakebollen saman med deigen som ligg att, og elt det godt saman. Ha deigen på godt mjølstrødd bakebord, og kjevle den til leiven er ca. 20×20 cm. Bruk eit pizzahjul eller ein skarp kniv, og skjer leiven i 2 cm breie strimlar.

Snurr kvar strimmel nokre gongar, og legg dei på eit bakepapir på bakebrettet. Pisk saman egget i ei skål, og pensle strimlane med egget. Dryss på det som er att av osten.

La ostepinnane heve i 20-30 minutt. Steik dei på 220 grader i 12-14 minutt, til dei er gylne og fine, og osten har smelta.

God helg!

Limemarmelade


Sitrusmarmeladar er som oftast veldig gode, og det siste eg har prøvd meg på er limemarmelade. Det byrja med at eg fekk ei eske lime i fanget, og måtte gjere det beste ut av det. Det er grenser for kor mykje mohito eit menneske kan drikke, så eg slo meg raskt på syltinga.

Her har eg ganske enkelt brukt heile limen med skal og saft. Skalet er rikt på pektin, og har mykje mindre av det bitre, kvite som appelsinen har. Når skalet får koke over litt tid med sukker utløyser det det naturlege pektinet i skalet. Dette reagerer med sukkeret, og gjer at syltetøyet vert stivt og fint. Eg brukte ein pakke grønn Certo likevel, men det er ikkje sikkert det er nødvendig.

Lime er supersurt, så bruk gjerne hanskar når du held på, det beskyttar hendene. Det gjer og at det må ganske mykje sukker i marmeladen for at den skal bli passe søt. Prøv denne marmeladen på ein smakfull  kvit ost, som ridder eller gruyére. Fantastisk godt!

IMG_3963Limemarmelade

Ca. 2 kg lime

1,4 kg sukker

Ein pakke fruktpektin (grøn pose)

Kutt topp og botn av halvparten av limane. Del kvar lime i to frå topp til botn, og snitt dei så sidelengs så fint som du klarer med ein veldig skarp kniv. Ha alt du snittar i ein bolle.

Press resten av limane oppi same bolle. Til saman skal du ha 1,5 kg limeskiver og saft. Ha dette i ein kjele saman med 900 g sukker og 5 dl vatn. Kok opp. La dette koke til limeskalet er mørt, og lett å tygge. Det tek ca. ein time.

Ha i ein pakke grønn certo fruktpektin, og la det koke friskt i eit minutt. Dra kjelen av plata, og rør i resten av sukkeret. Fyll marmeladen på nykokte glas, og skru på loket med ein gong.

Sunn vårsnacks – ferske vårrullar


No er butikkane fulle av friske, fine vårgrønsaker, og kva lagar vi då? Ferske vårrullar, sjølvsagt!

Ferske vårrullar er passe eksotisk, passe sunt og med deilig frisk, sprø smak. Du kan fylle det med det du har i huset, eller gå bananas i grønsaksbutikken, og finne masse spennande som kan puttast i rispapiret.

Utgangspunktet er nemleg asiatisk rispapir. Det er ein enkel deig av rismjøl og vatn, som er tørka til stive flak. Dei skal fort fuktast, og så er dei klare til å bli fylt med gode greier. Dei klassiske vårrullane er friterte, men desse skal spisast usteikte, med tynt snitta fine grønsaker inni.

Det som verkeleg løftar dei ferske vårrullane er sausen du dyppar dei i. Eg har laga to ulike, ein som er basert på søt chilisaus, og ein som er basert på hoisinsaus. Enkle greier, altså, men du må ein tur i den eksotiske hylla i butikken, eller innom din næraste eksotiske matbutikk. Der finn du eit enormt utval av sausar, dippar og krydder, og ikkje minst fersk koriander, som er heilt vesentleg for å få til den rette smaken på vårrullane.

Skal du ha gjestar, så kan du gjere ”preppinga”, altså klargjeringa av alle grønsakene og anna fyll, på førehand. Så kan gjestane få vere med å rulle sine eigne vårrullar. Då går det veldig fort, og folk kan putte i det dei vil ha.

Vårrullfyllet kan varierast nesten i det uendelege. Det viktigaste er at alt blir snitta fint, slik at dei blir lette å bite over. Eg brukar ofte eit julienne-jern, iallfall til rotgrønsakene, som gulrot, nepe, reddik og persillerot.  Vil du gjere måltidet meir mettande, så server vårrullane med kokt ris i tillegg til sausane. Du kan også bløyte glasnudlar og ha i. Utan reker, kylling og biff er desse vårrullane og sausane både vegetariske og veganske.

_MG_4049Ferske vårrullar

Tre-fire ark rispapir per person

To gulrøtter

Spinat

Ein raud paprika

Tre vårløkar

Fire-fem asparges

Ein mango

Ei nepe

Ein bunt fersk koriander

250 g reker, finhakka

250 g kylling, steikt og finhakka

Strimle alle grønsakene, og legg dei klare. Fyll ei låg, vid form med høge kantar med kaldt vatn. Eg brukar ei paiform. Legg eit ark rispapir i vatnet, og la det ligge der i ca. 15 sekund. Det skal ikkje vere mjukt når du tek det opp av forma. La det dryppe av litt, og legg det på ei fukta trefjøl.

Legg det fyllet du vil ha på rispapiret frå toppen og i ein strimmel til litt nedanfor midten av rispapiret. Ikkje bli frista til å fylle i for mykje, då blir rullen tjukk og uhandterleg. Jobb raskt, og løsne papiret nederst, nærmast deg. Brett det opp over fyllet, og rull rullen saman før du legg den på eit lett fukta porselensfat. Gå vidare med eit nytt ark, og hald på til du har fylt alle rullane. Server med hoisin-dipp eller søt chilidipp.

Hoisin-dipp

1,5 dl hoisin-saus

1 ss peanøttsmør

1-2 ts sesamolje (kan sløyfast viss du ikkje har det)

2-3 ss soyasaus

2 ss hakka peanøtter til pynt

Ha alt unntatt dei hakka peanøttene i ei skål, og rør det saman. Ha dippen i ei skål, og dryss på hakka peanøtter.

Søt chili-dipp

1 dl søt chilisaus

2 ss lys soyasaus

2 ss limesaft

3 ss hakka koriander

Rør alt saman, og ha i ei skål.

Her er ei liste over forslag til ting du kan ha i vårrullane:

_MG_4047Vårløk

Purre

Nykål

Asparges

Spirar av ulike slag

Paprika

Mango

Gulrot

Persillerot

Fersk koriander

Papaya

Spinat

Reddik

Nepe

Sukkererter

Fenikkel

Glasnudlar

Reker

Kyllingkjøt, ferdig steikt og rensa

Biffkjøtt, ferdig steikt medium/rått i strimlar

 

Saftig burger


Middag ute? Tja, det er kanskje ikkje heilt tida for det. Men ein klassisk, saftig hamburger kan ein jo lage inne, og så kan du spare oppskrifta til den varmande sola dukkar opp att.

Og når du først er i gang, så kan du like gjerne lage tilbehøret og, ikkje sant? Eg serverer mine hamburgerar med ein syrleg coleslaw, og ferske, luftige hamburgerbrød. For å få dei gode og ikkje alt for harde har eg litt smør og eit egg i deigvæska. Det gjer at dei får perfekt konsistens og smak. Eg likar frø på hamburgerbrøda, og sesamfrø er det klassiske strøet. Denne gongen prøvde eg med valmuefrø, og det vart også veldig godt. Vil du ha frø på bør du pensle bollane med egg for at frøa skal sitte fast.

Sjølve burgeren er det veldig lite styr med. Du treng ikkje spe eller kna deigen spesielt mykje, berre krydre den forsiktig, slik at kjøttsmaken vert framheva. Når eg skal verkeleg slå ut håret finhakkar eg oppbløytte, soltørka tomatar og rører inn i kjøttdeigen. Det gjev ein spennande smak, og gir burgeren fin farge.

Mange grillar hamburgerane sine, eg syns det går greiare å steike dei på plate eller på steikepanne. Når dei ikkje er så veldig elta kan dei lett falle frå kvarandre på grillrista. Det slepp du viss du har dei på ei steikeplate på grillen i staden.

_MG_4021Coleslaw

300 g nykål

Litt sitronsaft

Ein liten bunt grasløk

3 ss majones

3 ss kesam

1 ts sennep

2 ts kvitvinseddik

1 ts honning

Salt og peppar

Snitt kålen fint, ostehøvel er fint å bruke, eller ein sylskarp kniv. Legg kålen i ein bolle, kryst litt sitronsaft over og dryss salt på før du vender litt på den. Dette kan du gjerne gjere nokre timar før servering.

Bland alt til dressingen, men vent med å salte. Bland saman dressing, finhakka grasløk og snitta kål, og rør godt. Smak til med salt og peppar.

Hamburgerbrød

2 ss smør

2 dl vatn

½ pk fersk gjær

1 ss sukker

1 ts salt

7-8 dl mjøl

Eit egg

Smør eller egg til pensling

Smelt smøret i ei lita gryte. Ta det av varmen, og slå i vatnet. Sjekk at blandinga er fingervarm. Ha væska i bakebollen, og smuldre i gjæra. Ha i sukkeret, og rør godt. Ha i salt, og mjølet litt etter litt. Når du har hatt i ca. halve mjølmengda, knekker du i egget. Elt vidare, og ha i mjøl til du har fått ein passe fast deig. Den skal så vidt sleppe bakebollen.

La deigen heve i bakebollen i ein halvtime. Elt den saman, og ha den på eit mjølstrødd bakebord. Kjevle ut deigen til ein stor leiv som er ca. 1 cm tjukk, og la den kvile i fem minutt.

Sett steikeomnen på 190 grader. Stikk ut brød med noko rundt med ca- 12-14 cm diameter. Eg brukar ofte ringen til eit stort norgesglas. Legg brøda på eit bakepapir, og pensle dei med egg eller smør. Vil du ha frø på, så dryss på frøa no. La brøda heve i 40-50 minutt. Steik dei på 190 grader i 12-15 minutt. Har du hatt smør på bollane, så kan du godt gi dei ein ekstra runde med smør når dei kjem ut av omnen, berre fordi det er så deilig. La dei kolne, før du delar dei i to, og legg hamburgerane inni.

_MG_4026Hamburger

1 kg kjøttdeig

2 ts salt

½ ts peppar

(Evnt 4-5 soltørka tomatar, bløytte og finhakka)

Smør til steiking

Ha kjøttdeigen i ein bolle. Elt inn salt og peppar. Form ein bolle av kjøttdeig som du kontrollveg til 100 g. Lag ti slike. Press dei heilt flate med noko tungt og flatt, til dømes ein kjele. Bruk bakepapir så hamburgeren ikkje set seg fast i kjelen.

Sett steikepanna på høgaste varme, og smelt litt smør i den. Jobb raskt, og steik hamburgerane på begge sider til kjøttsafta byrjar å piple ut. Legg dei til varming til alt er klart. Server burgerane i brød, med ketchup, god sennep og coleslaw oppå eller ved sidan av.

Appelsinknyte


Her om dagen lagde eg desse enkle appelsinknyta, og dei vart så gode at eg klarte nesten ikkje å slutte å spise dei. Prøv du og, eg trur du vil like dei. Eg lagar dei med vanleg bolledeig, som eg kjevlar ut og fyller med appelsinmarmelade og smør rørt saman. Det høyrest heilt uskuldig ut, men fyttikatta kor gode dei vart! Det salte smøret og den søte marmeladen er ein perfekt smakskombinasjon.

Det er viktig at du lar deigen heve lenge og godt. Det står ”hev i 30 minutter” i mange oppskrifter, og det trur eg er grunnen til at mange meiner dei ikkje får til gjærbakst, iallfall viss du brukar tørrgjær. Eg lar slike feite deigar som denne er heve iallfall i 45 minutt både før og etter utrulling. Då blir bollane luftige og saftige, og fulle av smak.

Spis appelsinknyta ferske, det er då dei er best.

Appelsinknyta lagar eg med vanleg bolledeig, som eg kjevlar ut og fyller med appelsinmarmelade og smør rørt saman. Det høyrest heilt uskuldig ut, men fyttikatta kor gode dei vart! Det salte smøret og den søte marmeladen er ein perfekt smakskombinasjon.

 

Det er viktig at du lar deigen heve lenge og godt. Det står ”hev i 30 minutter” i mange oppskrifter, og det trur eg er grunnen til at mange meiner dei ikkje får til gjærbakst, iallfall viss du brukar tørrgjær. Eg lar slike feite deigar som denne er heve iallfall i 45 minutt både før og etter utrulling. Då blir bollane luftige og saftige, og fulle av smak.

Spis appelsinknyta ferske, det er då dei er best.

IMG_4991Appelsinknyte

100 g smør

3 dl mjølk

1/2 pk gjær, fersk eller tørr

1 egg

½ ts salt

1 dl sukker

8-10 dl kveitemjøl

Fyll:

50 g smør

50 g appelsinmarmelade

Pynt:

1 egg

Mandelspon

Perlesukker eller melisglasur

Smelt smøret. Ha i mjølk, og varm det forsiktig opp til 37 grader. Ha litt av væska i bakebollen, og smuldre gjæra i. Ha i egg, sukker, salt og mesteparten av mjølet. Elt deigen til den er smidig og fin. Elt inn nok mjøl til at deigen så vidt slepper bollen. La den heve i 45 minutt.

IMG_4985Kjevl deigen ut til ca. 1 cm tjukn over det heile. Skjer deigen i ruter som er ca. 8×8 cm med eit pizzahjul. Rør saman smør og appelsinmarmelade, og legg ei teskei på kvar rute. Knip rutene saman til eit lite knyte, og sett dei i muffinsformer. Pensle dei med samanpiska egg, og dryss på mandelspon og perlesukker viss du vil bruke det. La knyta heve i 45 minutt.

Sett omnen på 220 grader. Bak knyta midt i omnen i 10-12 minutt, til dei har fått fin farge. La dei kolne på rist. Vil du ha melisglasur på, så rør ut 1 dl melis med litt sitronsaft, og ringle det over.

Frøsnippar til frukost


Å få fersk bakst til frukost er utruleg godt, men eg orkar ikkje å vere den som står opp grytidleg for å sette ein deig, så mykje veit eg.

Med denne oppskrifta treng du ikkje det! Desse frøsnippane hevar over natta i kjøleskapet, og treng ikkje etterheve om morgonen, dei skal steikast fort og gale. Eg set på omnen når eg står opp, og så går eg på badet. Når eg er ferdigdusja er omnen varm, og då set eg snippane i omnen. Før alle har stått opp og bordet er dekt, så står det nysteikte snippar på bordet. Det er populært, kan eg fortelje.

_MG_3898-kopiKaldheving er ein grei måte å bruke når du vil ha lang hevetid. Ein annan måte er å bruke veldig lite gjær, ein klump så stor som ei ert er nok viss du vil heve dette brødet i romtemperatur over natta. Men så lenge eg har plass i kjøleskapet syns eg har meir kontroll når deigen hevar der. Ukontrollert heving over all mark er eit styr å rydde opp i.

For å få til akkurat denne fasongen brukar eg ein vid bakebolle, då får emnet rett fasong. Hevinga som har skjedd over natta må takast vare på, så kunsten er å handtere emnet litt forsiktig. Eg veltar emnet ut av bollen og i handa mi, før eg vippar den med nedsida ned på bakebordet, som eg har strødd med frø og grovt mjøl. Då kan eg lett skjere emnet i snippar, og forsiktig lirke kniven under kvar snipp før eg vippar den opp på bakepapiret. Det virkar litt komplisert, men når du har gjort det nokre gongar går dette veldig greit.

Server snippane med godt smør, og til dømes brunost og appelsinmarmelade, då er iallfall eg i frukosthimmelen. Ha ei fin helg!

_MG_3904-kopiFrøsnippar

4 dl kaldt vatn

¼ pakke fersk gjær, eller 1 ts tørrgjær

50 g havregryn

200 g grovt sammalt mjøl

1 ts salt

2 ts honning

400-500 g kveitemjøl

Olivenolje til bakebollen

2 ss graskarfrø

2 ss linfrø

2 ss sesamfrø

Ha vatnet i bakebollen, eg brukar min trufaste Kenwood. Løys opp gjæra i vatnet, og ha i havregryn, grovt mjøl, salt og honning. Rør det saman i eit par minutt, før du har i finmjølet litt og litt til du har ein passe fast og passe laus deig. Den skal ikkje vere veldig fast, men den må henge saman. Elt gjerne 10-15 minutt, det skaper gode glutenbindingar.

Smør ein låg, vid bolle godt med olje, det gjer at deigen slepp taket om morgonen. Pass på å smøre litt oppover kantane. Ha i deigen, og la den stå kaldt i kjøleskapet over natta.

_MG_3896-kopiSett steikeomnen på 220 grader, og sett inn ei bakeplate. Dryss frøa på bakebenken din saman med litt grovt mjøl. Vend bollen forsiktig slik at emnet legg seg i handa di. Vipp emnet ned på bakebenken. Del deigen forsiktig i åtte snippar med ein skarp kniv du har dyppa i mjøl. Snu snippane slik at frøa vender opp, og legg dei på eit bakepapir. Ta ut den varme plata, og dra bakepapiret forsiktig over på det.

Steik snippane på 220 grader i 25 minutt. La dei kolne på rist.

 

Ei saftig tekake


Eg elskar ein god kopp te, og med ei saftig tekake til er det den perfekte trøysta når dagane er mørke og våte.

Dette med te og kaffe har vore ei stor greie for meg opp igjennom åra. Kaffe har eg aldri klart å lære meg, eg klarer det ikkje ein gong i kaker. Får eg ein kaffetrukken tiramisu får eg migrene med ein gong, kaffesmaken overveldar meg fullstendig. Eg må alltid sjekke konfektesker nøye, for plutseleg har nokon kome på den geniale idéen å lage ein cappucino-bit, og håra reiser seg på hovudet mitt.

Så dei beste selskapa eg inviterer til er teselskap. Då er det liksom ikkje tvil om kva som vert servert, og eg har enno ikkje funne nokon som ikkje orkar å drikke ein kopp te. Til eit teselskap passar det med salt og søt mat, og denne tekaka er perfekt i tillegg til nokre lette smørbrød og lekre sjokoladebitar. Oppskrifta er ein bearbeidd (og forbetra, vil eg seie) versjon av ei eg fann i boka «Afternoon tea» som er utgjeve av den fantastiske tebutikken Perchs i København. Er du der, så stikk innom, den er ei reise verd. No har dei også opna butikk i Oslo, i kjellaren på Steen & Strøm.

Tekaka er deilig akkurat slik ho er, i skiver servert til ein kopp earl grey eller Assam, men den blir ekstra godt med eit raust lag smør på. Den søte og krydra kaka får ein djupare, meir aromatisk smak av smøret. Mange meiner at det er berre å kutte ut feitt, det gjer ingen skilnad. Men det stemmer ikkje, feitt er ein utruleg viktig smaksberar, det framhevar dei smakane du allereie har i maten, akkurat som syre, salt og sukker kan vere det.

_mg_3879Kanel og tørka frukter gjev god smak til tekaka mi, men denne kaka har faktisk også ekte tesmak. Væska den er laga med er te! Her kan du bruke den typen te du likar, men fruktte trur eg ikkje blir så bra. Bruk ein klassisk svart te, det du måtte ha i huset. Eg bløyter frukta i teen først, det gjer at den vert mjuk og fin, og gjev lite tyggemotstand. Varier frukta utfrå kva du har i huset, har du korintar kan du til dømes prøve å ha det i. Utan smør er denne kaka laktosefri.

_mg_3887Tekake med frukt

1 ts av din favoritte, svart type

3 dl vatn

1 ss sitronsaft

125 g tørka aprikosar

125 g lyse rosiner

50 g tranebær

280 g kveitemjøl

150 g sukker

1 ss bakepulver

½ ts natron

1 ts kanel

½ ts kardemomme

1 ts salt

Eit egg

Kok opp vatnet, og la teen trekke i vatnet i 6-8 minutt til den er så sterk du vil ha den. Sil frå teblada, og ha teen og sitronsafta i ein bolle. Kutt aprikosane i små terningar. Ha aprikosterningane, rosinene og tranebæra i bollen, og la det trekke nokre timar. Dette kan du gjerne gjere dagen før.

Bland saman mjøl, sukker, bakepulver, natron, krydder og salt i ein bolle. Vend inn dei oppbløytte fruktene og teen, før du rører i egget. Rør røra jamn.

_mg_3883Smør ei brødform, og legg ein strimmel bakepapir i botnen. Hell i røra, og steik kaka på 170 grader i 55-60 minutt. Sjekk om den er gjennomsteikt ved å stikke inn ein spagettipinne etter 55 minutt.

Server kaka fersk med godt smør og din favoritte.

 

Mine favorittsnurrar


”Det e so snerte”, brukte ei tante av meg å seie når ho hadde funne ein ny og praktisk måte å gjere ting på. Eg syns det er eit svært treffande uttrykk, og elskar alt som er ”snerte”, altså enkelt og lettvint.

No når  jula snart står for døra og det tetnar til med julebord, avslutningar, marknader og andre samanstøt av ulikt slag må ein gjere det litt snerte. Då tek eg meg god tid ein søndag, og bakar nokre posar fulle med desse knallgode snurrane. Dei er så enkle å ta i handa når ein spring ut døra, dei går i matpakken, og dei kan til og med vere familiens bidrag til ein klassefest som kom litt brått på.

Eg lagar ein slags pizzadeig, og her kan du variere kor grovt mjøl du brukar. Eg brukar ofte ei blanding av kveitemjøl og fint sammale mjøl, det gjer snurrane meir mettande, og gjev litt meir fiber i kosten. På den utkjevla leiven smører eg ein oliventapenade eller ein raud pesto, og snurrar saman til fine, passe små porsjonar. Tapenade kan brukast til mange fleire ting enn snurrar, den er også god på toast, i ostesmørbrød og utspedd som salatdressing.

Eg legg snurrane i slike kanelbolleformer, då er eg trygg på at dei ikkje grisar til omnen min. Server snurrane som dei er, eller med ein god salat til, viss du har tid.

_mg_3524Raud pesto

200 g tørre soltørka tomatar

100 g parmesan

100 g pinjekjerner

Olivenolje

Legg tomatane i bløyt i ei gryte i nokre timar. La dei få eit kjapt oppkok i bløytevatnet. Sil frå tomatane, og bruk tomatkrafta i ein bolognese eller i ei suppe.

Ha dei bløytte tomatane i ei matmølle saman med riven parmesan. Eg riv parmesanen fordi viss eg har den i i bitar vert det så fort osteklumpar i pestoen. Rist pinjekjernene på tørr steikepanne til dei er pent brune, og ha dei i matmølla. Køyr alt glatt. Spe med olivenolje til massen får ein fin konsistens.

Tapenade

Ein gul paprika

300 g avrente grønne oliven utan stein, gjerne med paprika i midten

2 ts provence-krydder

3 fedd kvitløk

6-8 ansjonsfiletar pluss laken

1 dl olivenolje

1 ss kapers

Sett steikeomnen på 220 grader. Del ein gul paprika i to, og legg den på bakepapir i ei eldfast form. Bak den på 220 grader i 20-25 minutt til den er svartbrent. Ta den ut, og legg eit klede over. La den kolne. Bruk fingrane, og fjern stilkfestet, frø og hinner og skalet. Kutt paprikakjøtet i små terningar. Finhakk oliven, kvitløk, kapers og ansjos, og rør inn krydder. Vend inn den hakka paprikaen til slutt. Du kan også køyre dette i matmølle, det går fortare, og gir ein glattare konsistens.

_mg_3533Deig til snurrar

5 dl lunka vatn

1 ts salt

2 ss olivenolje

2 ts tørrgjær

2 ts honning

Mjøl, gjerne halvparten fint og halvparten sammale,  til passe deig

Egg til pensling

Ha alle ingrediensane unntatt mjølet i ein kjøkkenmaskin. Ha i mjølet litt og litt, og elt godt til du får ein smidig deig. La deigen heve i 40 minutt.

Kjevle deigen ut i eit stort kvadrat. Smør på pesto eller tapenade på leiven, og dryss på finhakka urter om du har. Rull leiven saman  til ei pølse. Bruk ein skarp, sagtanna kniv, og skjer ca. 2 cm tjukke skiver av den som du legg i litt vide former. Pensle dei med eit samanpiska egg. La snurrane heve i 30-40 minutt.

Steik snurrane på 220 grader i 15-20 minutt til dei er gylne.

Graskarsuppe


No gjeld det å nytte høvet, det er graskar over alt!

Og ikkje er dei spesielt dyre heller, så det er berre å kaste seg utpå, og lage masse morosamt med graskar. Du kan til dømes kutte dei i terningar, vende dei i olje og krydder saman med selleri, gulrøtter og løk, og bake det heile i omnen ein times tid. Det blir eit utruleg godt tilbehør. Har du ein hang til det avanserte kan du sylte graskarterningar i eddiklake, og krydre med stjerneanis, nellik og peppar.

I dag er mitt graskartips ei deilig suppe, som varmar, mettar og lyser opp med den vakre, gule fargen. Graskar vert fort mørt når du kuttar det i ganske små terningar, så suppa er ferdig på ein snau halvtime.

Om ei veke er det halloween, og då er det mange som skjer ut graskar med morosame eller skumle fjes, alt etter humør. Husk at det du skjer ut av graskaret også kan bli med i suppa. Eg fjernar frø og trådar med eit melonkulejern, og så går eg laus på graskaret innvendig, og skraper ut alt eg kan få ut. Grunnen til det er at slike graskar som oftast er ganske tjukke, og tunge å jobbe med når ein skal skjere ut mønster. Når du har fjerna ein del av graskarkjøtet blir det mykje lettare å få til fine ansikt, og presise kutt. Så ta vare på det du får ut av graskarkjøt, og ha det i ein bolle til du lagar suppa.

Dersom du skal ha svoltne folk til middag, kan du også hive ein neve linser eller to i gryta. Det gjer den endå meir mettande, og dei kokar nesten like fort som graskarterningane. Du kan også ha i andre grønsaker du måtte ha liggande, gulrot, persillerøtter, stangselleri eller purre passar perfekt, rens og kutt i små bitar, og la det koke mørt saman med graskarkjøtet.

_mg_3365Graskarsuppe

1 kg graskarkjøt

1 stor, gul løk

2-3 fedd kvitløk

2 ss smør

½ ts peppar

1 ts malt spisskummen

2 dl kvitvin

8 dl vatn

2 buljongterningar eller 2 ss fond

2 dl kremfløte

Rens graskaret, og fjern hinner og trådar. Kutt det i cm-tjukke terningar, og sett til side.

Rens og finhakk løk og kvitløk. Smelt smøret i ei romsleg gryte, og ha i løk og kvitløk. La det frese til det byrjar å bli gyllent. Ha i peppar og spisskummen, og la det frese litt før du har i graskarkjøtet. Slå på vin og la det frese litt før du slår på vatn, fond/buljong og fløte. La suppa koke til graskaret er mørt. Køyr den glatt med stavmiksar, og server med hakka urter, brødkrutongar eller berre skiver med ferskt, godt brød.

Lapskaus på gamlemåten


Det finst mange måtar å lage lapskaus på, og då tenker eg ikkje på å opne ein boks.

 Min lettvinte metode er med bacon, kanskje til og med ferdig kutta i terning, som eg fresar i gryta, før eg heller på buljong og lapskausgrønsaker, og lar det koke i tjue minutt. Det er ein kjapp og enkel kvardagsmiddag, som ein som tidleg som råd er bør lære ungane å lage, slik at ein kan delegere middagen nokre dagar i veka.

 _mg_3317Når ein brukar gamlemåten, som eg har gjort i dag, så byrjar ein med svineknokar. Finn eg salta svineknokar, eller kanskje aller helst salta og røykte, så kjøper eg dei på flekken, og byrjar allereie å gle meg over lapskausgryta som ventar.

 Gamlemåten medfører og at ting tek tid. Ikkje nødvendigvis tid brukt framfor kjøkkenbenken eller komfyren, men du kan ikkje byrje tjue minutt før maten skal stå på bordet. Knokane er den første utfordringa. Slikt kjøt er ikkje spesielt mørt, så det må koke lenge. Eg set knokane på kok kvelden før lapskausen skal serverast. Kok gjerne tre-fire knokar (avhengig av kor store dei var, mine var rundt 1,3 kg) på same tid, det tek like lang tid, krev like mykje energi, og då har du middagar i beredskap.

 Du treng ikkje gjere mykje med knokane, berre legg dei i ei romsleg gryte, slå på vatn slik at dei så vidt er dekte, og la det koke opp. Skru ned varmen, og la dei trekke i to timar. Eg skrur av varmen, og så går eg til sengs. Morgonen etter er dei kalde, og klare til å bli rensa. Det er mykje bein, feitt og hud i svineknokar, men det er lett å få bort når dei er møre og kalde. Bruk hendene, legg knokane i eit vidt fat, og rens slik at du sit att med reint kjøt.

 Ta vare på krafta, eg heller den i ei stor mugge medan eg vaskar gryta, så eg kan bruke den om att.

 _mg_3329Det neste du må gå laus på er grønsakene. Eg brukar poteter, kålrot, gulrot, sellerrirot, purre og persillerot, og eg supplerer også med ein raus skalk kål. Dette er det som tek lengst tid, å skrelle og kutte alle desse grønsakene. Her er det berre å bringe inn heile familien i rensinga og kuttinga, så går alt mykje fortare.

 Lapskaus skal vere tjukk, ifølge mi bestemor skulle sleiva stå i gryta. Difor egnar mjølne poteter seg best, dei går i oppløysing, og jamnar lapskausen fint. Har du berre kokefaste poteter, så kan du jamne lapskausen med litt potetmospulver, viss den er laus i fisken. Eg har fått mykje kjeft for det, men eg syns det er enkelt og genialt, så eg brukar den teknikken uansett kva folk måtte meine.

 _mg_3336Når du får ein godt salta knoke så treng du ikkje å tilsette så mykje salt. I denne porsjonen trengte eg ikkje ha i salt i det heile tatt, krafta frå knokane var salt nok. Det einaste eg krydra med var peppar og timian. Slik får du ein enkel, billig og utruleg god middag, eller fleire middagsporsjonar til å putte i frysaren. Dette er ein stor porsjon, som mettar 8-10 personar. Server lapskausen med flatbrød, knekkebrød og godt smør.

Lys lapskaus

 3 kg svineknokar, salta

Vatn til koking

 Legg knokane i ei gryte, og hell på vatn til dei så vidt er dekt. Kok opp, og la det heile koke i 1,5-2 timar. La knokane kolne i gryta, før du rensar dei for kjøt. Hell krafta tilbake i gryta.

 _mg_3339½ lite kålhovud (ca. 600 g)

2 små kålrøtter

6 gulrøtter

12 poteter

3 persillerøtter

Ei halv sellerirot

Ein stor purre

½-1 ts malt peppar

1 ts tørka timian

 Rens alle grønsakene, og kutt gulrøtter, kålrøttene, potetene og persillerøttene i terningstorleik. Splitt purren, og vask den fri for jord mellom blada. Snitt den i tynne skiver. Kutt kålhovudet i små bitar. Ha alle grønsakene i gryta med krafta, dryss på timian og pepapr, og la det koke til alt er mørt. Det tek rundt 25-30 minutt, alt etter kor harde grønsakene dine er. Ha i kjøtet til slutt, og la det bli gjennomvarmt.

 Er lapskausen framleis laus når alt er mørt, så rør inn ein pakke potetmospulver litt og litt, til den er passe tjukk.

_mg_3340Dette er ein diger porsjon, så når alle er mette kan du fryse ned restane i porsjonspakkar til hastemiddagar på travle kvardagar, eller ganske enkelt til ein god venn som er veldig glad i lapskaus. Fyll lapskausen i boksar som du set i kaldt vatn for at dei skal kolne fort før frysing.

Brett ut og bøy heilt tilbake


Brett ut og bøy heilt tilbake. Ja, det sto på dei gamle mjølkekartongane, men i dag skal vi gjere det med ein heil kylling.

Heil kylling er både god og billig mat, og ikkje minst er det bittelitt imponerande når gjestane kjem. Det ser flott ut, og det smakar veldig godt. Ein stor kylling er nok mat til fire, viss du har forrett og dessert. Får du gjestar, kan du fint brette ut to kyllingar i ei stor langpanne, og ha mat til åtte.

_mg_3263-kopiDet fine med ein flat kylling er at den er lett å handtere, den veltar ikkje i panna, og den blir jamnt og fint steikt. Du slepp at brysta blir brunsvidde og tørre, medan låra framleis treng ein halvtime til. Kyllingen er raust krydra med chili og røykt paprika, du kan sjølv justere kor ”hot” du vil ha det med å justere chilimengda.

I dag har eg lagt løk i langpanna, og så brukar eg øl som steikekraft. Eg er ikkje glad i øl åleine, men til kraft passar ein lys pilsnertype heilt perfekt. Den gir litt sødme og litt bitterheit, og matchar godt løken. Alkoholen vil fordampe når forma står så lenge i omnen, men vil du ha det heilt alkoholfritt kan du bruke halvparten eplejuice og halvparten vatn i staden. Reduser i så fall litt på honningen.

Har du fleire grønsaker du vil bruke opp, passar det fint å ha persillerot, gulrøtter, paprika eller pastinakk i denne forma. Skrell dei og del dei i cm-tjukke skiver, og dytt dei godt ned i krafta.

_mg_3266-kopiTil kyllingen serverer eg ein marokkanskinspirert couscoussalat, og har du tidlegare blitt lokka utpå av meg til å lage saltsylta sitronar, så er dette plassen å bruke dei. (Har du ikkje, så kan du sløyfe dei i salaten.) Det er ein perfekt match med den litt sterke kyllingen, den milde salaten og dei små bitane med salt og syrleg sitron som plutseleg dukkar opp i munnen.

I couscoussalaten har eg brukt bladpersille og mynte, for det var det eg hadde for handa. Du kan bruke dei urtene du har, det meste smakar godt i ei slik blanding. Eg har brukt sar (pepparurt) tidlegare, timian og merian er veldig godt, og basilikum er også deilig i ein slik salat. Couscoussalat er så enkelt å lage at ein burde ha det mykje oftare. Det tek omtrent like mykje tid å lage som ein pose potetmos, og det smakar utruleg mykje betre.

_mg_3272Flat kylling steikt i øl

Ein kylling

Tre gule løk

Eit knippe bladpersille

1 ts chiliflak

1 ts røykt paprikapulver

Safta av ein halv sitron

Salt og peppar

Ei flaske (0,33) lyst øl, gjerne pils eller IPA

2 ts flytande honning

Sett steikeomnen på 200 grader.

Skrell løken, og del den i grove skiver. Ha dei i ei eldfast form. Grovhakk nokre kvistar bladpersille, og legg dei mellom løken.

Legg kyllingen med brystet ned på ei fjøl. Klipp ut ryggbeinet på kyllingen (motsett side av brysta), og legg det i forma. Fjern evnt anna feitt og slintrer på kyllingen, legg det og i forma, det gir kraft. Brett kyllingen ut, og press han flat. Legg han på løken, og press sitronsafta over og rundt kyllingen. Dryss på paprika, chiliflak, salt og peppar. Hell på ei flaske øl, og ha honningen i det våte.

Bak kyllingen på 200 grader i 60-70 minutt, til han er mør og fin, og løken er mjuk.

Couscousssalat

3 dl couscous

3 dl kokande vatn

1 ts salt

Safta av ein halv sitron

Skalet av to saltsylta sitronbåtar

Ein halv raud paprika, finhakka

Ein bunt bladpersille

Eit par stilkar mynte

Rens paprikaen for frø og stilkfeste, og finhakk den. Fjern dei grovaste stilkane av mynte og persille, og finhakk urteblada.

Ha couscousen i ein bolle saman med saltet. Press sitronsafta over, og slå på 3 dl kokande vatn. Dekk med ein tallerken, og la stå nokre minutt. Rør couscousen laus, og vend inn paprika og bladpersille. Fjern fruktkjøtet frå dei saltsylta sitronbåtane, og ha i ein bolle som du skal lage vinaigretten i. Finhakk skalet, og vend det inn i couscousen.

Grønn salat

Eit lite salathovud

Eit syrleg eple

Ein avokado

Ein stor tomat

Vinaigrette:

Innmaten av to båtar saltsylta sitronar

½ dl olivenolje

½ dl sherryeddik

½ ts urtesalt

1 ts honning

Ha alt i ein bolle, og køyr det glatt med stavmiksar.

Del opp salatblada slik du vil ha dei, og vend inn litt vinaigrette. Del avokadoen, fjern steinen og skrap ut kjøtet med ei skei og ha det rett i bollen. Del opp tomaten og eplet, eplet bør kuttast i små terningar. Fordel opp i salaten, og hell på litt meir vinaigrette til slutt.

Og hver morgen våkner jeg


maritaMen kvar kveld, iallfall dei to siste, har eg grått meg igjennom Marita Hansen si ettertenksomme, ærlege og hjartevarme bok om korleis ho opplevde det å miste kjæresten sin brått og heilt meiningslaust.

Du må kanskje leite etter den, bokhandlarane har plassert dei litt forskjellig rundt omkring i butikken, ikkje alltid heilt logisk, men spør etter den. Den er definitivt verd å leite etter.

Det du sit att med er håp, ei strime av lys, ei lyst til å leve og til å gå heim og elske din kvardag. Husk å leve, seier Marita, det har ho heilt rett i. Og hver morgen våkner jeg minner deg om det.

Andebryst med betechips og plommesaus


Vi fekk ho som ikkje lenger er tenåring på hyggeleg besøk frå Trondheim i helga, det er alltid like stas. Dessverre hadde vi ingen gjøkalv å slakte, derimot hadde vi nokre aldeles nydelege andebryst som vi tok fram i høve besøket. Det er vel så nær gjestens favorittmat som vi kan kome, så det vart sett stor pris på.

_mg_3284Eg hadde handla polkabeter, for å vere med på Green Bonanza si store beteutfordring, og gjesten fastslo med ein gong at ho ville vi skulle lage betechips. Så ho og broren vart sett til å kutte betane i tynne, fine skiver, og så vart dei rista med olje til dei var gylne og sprø.

Til andebrysta laga eg ein klassisk plommesaus, den blir alltid suksess. Prøv den, den er veldig god til heilsteikt svinefilet og.

_mg_3283Polkabetechips

Fire polkabeter

Olivenolje

Nokre klyper salt

Kutt polkabetene tynt, bruk gjerne mandolin om du har. Eg hadde ungdommar i huset, som kutta i veg. Legg chipsa utover bakepapir på eit brett, og pensle dei med olivenolje. La dei bake på 160 grader i 20-30 minutt til dei er gylne og sprø.

Salat med avokado og cherrytomatar

To hjartesalathovud

Ein neve sukkererter

Eit beger cherrytomatar

Ein avokado

Skyll og tørk salaten, og snitt den så fint som du likar. Ha den i ein bolle. Kutt sukkerertene i cm-breie stykke. Del tomatane i fire. Del avokadoen i to, fjern steinen og grav ut fruktkjøtet med ei skei. Lag vinaigrette, og hell ca. ein tredjedel over salaten. Vend salatblada rundt med dressingen. Fordel over sukkererter, cherrytomatar og avokadobitane, og ringle over ca. ein tredjedel til. Server resten av vinaigretten ved sidan av.

Vinaigrette

2 dl god olivenolje

1 dl kvitvinseddik

1 ts sennep

1 ts honning

Salt og peppar

Bland saman alt til dressingen i eit glas med lok, og rist dressingen saman. Du kan også blande alt i eit høgt beger, og køyre vinaigretten glatt med ein stavmiksar.

_mg_3288Andebryst

Ca. 150 g andebryst per person

2 ss olje

 Salt og peppar

Snitt skinnsida på andebrysta på skrå ned til (men ikkje i gjennom) kjøtet med ein sylkvass kniv. Den enkle måten å gjere dette på er å legge dei oppå ein asjett, då kjem du til med kniven samtidig som du har betre kontroll på kor djupt du kuttar. Salte og pepre andebrysta godt. La dei ligge litt.

Varm opp oljen i ei romsleg steikepanne på høg varme. Legg i andebrysta, og la dei steike på høg varme til skinnet er sprøtt og lysebrunt. Ta ut brysta og legg dei til side, gjerne over i eit eldfast fat. La dei gjerne kvile i steikeovnen på 80-100 grader medan du lagar sausen.

La all den deilige gugga som er i panna bli der, det treng du når du skal lage saus.

Plommesaus til and

2-3 ss sukker

3 dl raudvin

3 dl kraft eller utspedd fond

Ein finhakka sjalottlauk

Fire-fem utsteina plommer, skorne i terningar

Salt og peppar

Smelt sukkeret i andefeittet i steikepanna som du steikte andebrysta i. Når det er blitt lysebrunt dreg du steikepanna til side og slår ned temperaturen på plata. Vent eit par minutt før du slår på vinen, og la den løyse opp sukkeret medan du rører godt slik at sukkeret har smelta heilt i vinen. Viss du er for kjapp med å slå på vinen og steikepanna er for varm, kan den nærast eksplodere, og sprute ned kjøkkenet. Ver sikker, eg har testa det ut.

Ha steikepanna på plata igjen, og slå på kraft. Ha i løken og plommene, og la det heile koke i ti-femten minutt. Smak på sausen, og tilsett salt og peppar til den er balansert og god. Ha sausen over i ei lita gryte, og køyr den glatt med stavmiksar. Smak til på nytt med salt og peppar viss det trengst.

Den tapte salaten


Du veit den kjensla, når du får noko som smakar fantastisk, og alt du vil er å smake det igjen?

Slik hadde eg det med denne salaten. Eg laga den i sommar, og den vart snyta god, som far min ville sagt det. Då veit ein jo som rutinert matskribent at det er berre å gå og skrive ned oppskrifta med ein gong, men feriekjensla må ha teke meg, for på datamaskinen fann eg ingen spor av oppskrifta. Eg fann eit bilde, men det var det heile.

Kva gjer ein då? Ein må berre prøve seg fram, eksperimentere og smake seg fram. Eg har gjort det før, og det blir alltid litt prøving og feiling før ein treff. Men no har eg oppskrifta på plass, og septembersalaten er like god som julisalaten.

Så no er det din tur, og eg trur du kjem til å like den like godt som eg gjer. Du kan servere den åleine med godt brød til, eller som tilbehør til fisk eller kylling. Droppar du osten er den til og med vegansk, og med eller utan ost er den eit mettande og smakfullt vegetarisk alternativ på ein buffé.

Salatbasen er grønkål, og den vert vanlegvis varmebehandla, sidan den kan vere litt treen i seg sjølv. Men når den vert elta rundt med dressingen mjuknar den, og vert mør og god å spise sjølv om den er rå. Når den møter smaken av dei rista sesamfrøa i tahinedressingen blir det ein perfekt kombinasjon.

Tahinedressing

2 ss tahine
2 ss sitronsaft
1 dl olivenolje
Salt og peppar

Ha tahine, olje og sitronsaft i ein smal beholdar, og køyr det glatt med stavmiksar. Smak til med salt og peppar. Smak om det trengst meir sitronsaft.

Rista kikerter

Ein boks kikerter, avrente
2 ss olivenolje
2 ts paprika
1 ts røykt paprika
½ ts svart peppar
½ ts salt

Sett steikeomnen på 200 grader. Ha olje og krydder i ein bolle, og rør godt. Hell dei avrente kikertene i eit reint kjøkkenhandkle, og tørk dei lett. Ha dei i bollen, og rør rundt. Hell dei utover eit bakebrett med bakepapir på, og pass på at dei ikkje ligg oppå kvarandre. Rist kikertene på 200 grader i 20-25 minutt. Følg med, og pass på så dei ikkje vert brent. La dei kolne på brettet.

_mg_3192Salat med grønnkål og kikerter

500 g grønnkål
1 beger cherrytomatar
To vårløk
50 g pinjekjerner
Eit granateple
100 g chevre utan skorpe

Del granateplet i to ved å skjere ca. ½ cm inn i skalet rundt ”ekvator”, og vri dei to halvdelane frå kvarandre. Hold den eine halvdelen med snittflata ned i handa di, og hald handa og granateplet over ein romsleg bolle. Slå på granateplet med ei tresleiv, slik at kjernene løsnar og ramlar ned i bollen. Sett granateplefrøa til side.

Varm ei tørr steikepanne godt opp på plata. Ha i pinjekjernene, og gi dei eit lett dryss av fint salt. Rist på steikepanna til pinjekjernene er gylne, og hell dei på ein tallerken så dei kolnar. Sett til side.

Skyll og tørk grønkålen viss det trengst. Fjern grove stilkar, og snitt den i strimlar med ein skarp kniv. Ha den i ein bolle. Hell over tahine-dressingen, og rør rundt til grønkålen har falt litt saman, og blitt mjuk. Ha i vårløk og cherrytomatar, og rør litt til. Hell alt i eit vidt serveringsfat, og dryss på kikerter, pinjekjerner og granateplefrø. Smuldre chevre over med fingrane, og server med eit godt brød til.

Italiensk potetmos


I dag får du oppskrift på ein meir avansert italiensk variant av potetmos, med urter, parmesan, kvitlauk og olivenolje. Den gir ei heilt anna oppleving, men er minst like god. Server den til godt krydra kyllinglår og ein frisk salat, eller til tynne skiver av svinefilet. Den passar også utruleg godt til eit raust stykke smørsteikt torsk og ein grønn salat.

Får du restar av potetmos så er det veldig lett å varme dei oppatt. Eg brukar å varme litt mjølk i ei gryte, og så ha i stappa og røre den glatt.

_MG_3236Italiensk potetmos

1 kg mjølne poteter

2-3 dl heilmjølk

1 dl olivenolje

1-2 fedd kvitløk

2 dl riven parmesan

2 ss hakka urter, t.d. timian eller oregano, gjerne blanding

Salt og peppar

Skrell potetene og damp dei møre på rist i vatn utan salt. Hell av kokevatnet, og ta ut rista. Ha i to dl mjølk, finhakka kvitløk, 1 ts salt og nesten all olivenoljen. Mos potetene med ein stappar. Vend inn urter og parmesan, og la den stå litt på avslått plate før du rører rundt igjen og smakar til med peppar og meir salt viss det trengst.

Ringle olivenolje over, og eventuelt dryss på litt meir friske urter før servering.

Dei dummaste bøndene


Dei dummaste bøndene får dei største potetane, seiest det. Vel, utan noko som helst forkunnskap eller erfaring har vi hausta flotte poteter i år, så då er det vel sant.

Det heile byrja med eit blomebed som i all hovudsak besto av bergenia og skvallerkål. Bergenia er ikkje min favoritt, og dette var på finaste plassen i hagen, så eg ville gjerne plante noko anna der, noko som kunne bløme lenger og glede oss gjennom heile sommaren. Så i april grov vi opp bedet, røska bort bergeniaen og sålda ut skvallerkålrøttene, og så sto vi der og glodde. Kva gjer vi no? Jau, vi set poteter, var den lyse idéen vi fekk.

Jakta på settepoteter var kortvarig, dei spira og var klare til å bli lagt i jorda, så første mai hadde vi fem flotte rader med mandelpotet klar. Å sette poteter ein plass du vil forbetre jorda er faktisk ein god måte å gjere den lausare og lettare å jobbe med på. Ugras trivest ikkje der potetene er, og når du har teke dei opp ligg bedet klart og fint til å plantast i.

_MG_3212Blomebedet ligg i Sverige, så vi var innom omtrent kvar fjortande dag, vatna og hyppa, og gledde oss over dei friske grøne spirane. Tidleg i august hadde risa lagt seg, og då tok eg greipa fatt. Det er heilt fascinerande, ein føler seg beint ut rik når ein kan stå der og riste forsiktig på potetrisa, og så kjem dei vakre, lyse, avlange mandelpotetane til syne. Ei stor kasse, sikkert femten liter vart det av ca. tjue settepoteter. Det må ein seie er bra avling.

Så kva gjer ein då, når ein står der med begrensa lagringsrom og femten liter poteter? Då er det poteter til alle måltid, bortimot. Har du kalde poteter kan du mose dei og lage potetkaker, du kan presse dei og elte dei inn i brøddeig, og du kan spise dei kalde med spekemat, flatbrød og rømme. Eg har laga potetmos av ulike slag, og ikkje minst omnsbakar eg dei med gode krydder og olivenolje. Til dette brukar eg dei minste potetene, då går det fort, og dei smakar fortreffeleg.

Mandelpoteter er mjølne poteter, og det betyr at dei veldig fort eksploderer viss du kokar dei i vatn. Eg skrellar dei på førehand, og dampar dei til dei er akkurat møre. Då unngår eg at dei blir til stappe før eg vil at dei skal bli det. Bruk ei klassisk pinnekjøtrist som du legg i kjelen, og fyller opp med poteter. Hell på kokande vatn frå vasskokaren, slik at det står nesten opp til rista. I min kjele er det ca. ein halv liter. La potetene stå og dampe i 12-15 minutt, før du slår av varmen og heller av vatnet. Sett gryta tilbake på plata igjen med loket halvt på, slik at potetene ikkje er for våte. Så kan du lirke ut rista, og lage stappa i gryta. Det blir færre kjørel i sving, og mindre oppvask. Brukar du kokefaste poteter er det lettare å lage mos med ei potetpresse, stapparane egnar seg best for mjølne poteter.

Den klassiske potetmosen som eg lærte av Malene på ungdomsskulen i Stokksund er min favoritt. Ho brukte heilmjølk, og var raus med smøret, det vil seie, det var nok helst margarin. Men uansett, den smakte himmelsk for holsvoltne sjuandeklassingar.

Får du restar av potetmos så er det veldig lett å varme dei oppatt. Eg brukar å varme litt mjølk i ei gryte, og så ha i stappa og røre den glatt.

Klassisk potetstappe

1 kg mjølne poteter

50 g smør

2-3 dl heilmjølk

Salt og peppar

Skrell potetene, og damp dei møre på rist i vatn utan salt. Hell av kokevatnet, og ta ut rista. Ha smør, 1 ts salt og ein dl av mjølka i gryta, og legg på loket. La det stå eit par minutt på avslått plate. Mos potetene med ein stappar. Spe mosen med meir mjølk viss den vert for fast, og smak til med peppar og meir salt viss det trengst. Server med ein gong.