Siste innlegg

Deilig gulrotsuppe – og litt sjølvskryt


Gulrotsuppe har blitt ein moderne klassikar, og kven skulle tru at denne grønsaka som vi som regel kokar i hel og serverer til kvit fisk kan gi ei så nydeleg suppe? Her kan du også nytte høvet til å få rydda i grønsaksskuffen.

fullsizeoutput_2bEg fann to persillerøtter og eit par sjalottlaukar, men du kan like gjerne bruke selleri, og vanleg gul lauk eller purre. Trikset for å få fram dei gode smakane er uansett å frese kvitløk, ingefær, løk og chili i smør eller olje først, då kjem aromaene ut i full blomst.

Suppa treng ikkje jamnast, eg berre koker grønsakene møre, og køyrer suppa glatt med den geniale reiskapen stavmiksar. Eg har min hengande ved sidan av komfyren, for eg brukar den nesten kvar dag. Før eg fekk ein ordentleg ein dreiv eg og styra med å køyre supper og sausar i matmølla, men det er så utruleg mykje greiare med ein stavmiksar som eg set rett i gryta.

Det er alltid fint med litt garnityr på supper. Ein klatt rømme, finklipte urter, nokre rista frø eller kjerner, eller sprøsteikt bacon. I dag hadde eg ein kyllingfilet som vart til overs frå middagen i går. Den skar eg i tynne skiver, og steikte sprø i smør. Det var ein fin og salt kontrast til den søtlege, aromatiske suppa.

Er det lov med litt sjølvskryt? I svenskehuset vårt har vi handverkarar for tida, dei driv og legg stein i hagen. Når eg er her brukar eg å by dei på lunsj, og i dag serverte eg denne suppa. Steinleggaren hadde med seg ein seksten år gamal handlangar, og vi sat og spiste og snakka om laust og fast. Vi kom inn på mat, og eg spurte: Kva er det aller beste du veit å spise? Den här soppan, sa han. Då vart eg glad! Så har du ein sekstenåring i huset, så prøv å lage denne suppa, og sjå om den slår an hos ungdommen.

 

fullsizeoutput_29Gulrotsuppe med ingefær

Olje eller smør til steiking

2 fedd kvitløk

2 cm fersk ingefær

1 liten chili, raud

Ein halv purre

Ein sjalottlauk

Fem-seks gulrøtter

To persillerøtter

1 liter vatn

2-3 buljongterningar

2 dl kremfløte

Salt og peppar

Finhakk kvitløk, ingefær, chili, løk og purre. Varm opp smør eller olje i ei vid gryte, og ha alt du har hakka i gryta. Fres det i tre-fire minutt, til løken er blank og all smaken har komt fram.

Skrell gulrøttene og persillerøttene, og hakk dei i cm-store bitar. Ha dei i gryta, og slå på vatn. Ha i buljongterningane, og la suppa koke i ti minutt, til gulrøttene er møre. Køyr suppa glatt med stavmiksar. Ha i kremfløte, og smak til med salt og peppar. Server suppa med godt brød til, og det garnityret du har lyst på.

No blømer hylla!


No blømer hylla over alt, og det er eit vakkert og velduftande syn. 

Mange spør om det er svarthyll dei har funne, og kjenner seg usikre på om dei har funne rett tre. Det er eigentleg veldig enkelt: Rundt jonsok er det berre hylla som blømer. Dei andre blømande, ville trea er avblomstra for lenge sidan, spesielt no når det har vore så varmt i veret. Blada er også eit kjennemerke, dei er som på ei rogn, men større.

IMG_7084Det andre kjennemerket er at bukettane er flate. Forestill deg at du skal steike ei pannekake med hyllesmak, og heller røre ut i steikepanna. (Dette er faktisk ein dessert du kan få servert i Sverige.) så legg du blomebuketten ned i steikepanna. Viss alle blomane hamnar flatt ned, så er det hyll du har funne. 

Svarthyll har medisinske verknader seiest det, den skal verke vassdrivande og mildt bakteriedrepande. Bæra kan du safte til hausten, på same måte som du saftar rips og solbær. Det blir ei vakker, mørkeraud saft som mange meiner vernar mot haustforkjølingar. Blomane er rike på flavonider og mineral, mellom anna kalium.

IMG_7083Hylleblomstsaft skal vere syrleg og ganske søt, safta skal tole å bli utspedd. Som med all saft er det slik at dess søtare den er, dess betre held den seg. Syra frå sitronane og sitronsyra er med på å balansere søtsmaken og blomesmaken, elles kan smaken bli emmen. Eg har nærast rana samvirkelaget på Leikong for sitronar for å lage hyllesaft, då var det ein enorm porsjon i ein diger stamp.

Her i Oslo er det ikkje så mange svarthylletre, og då eg kom for å plukke «mitt faste tre» i Thorvald Meyers gate så var det så å seie reinplukka! Det er tydeleg fleire enn eg som har oppdaga at det å ha hyllesaft i kjellaren er ei stor glede som får sommaren til å vare langt utover vinteren.

Det viktigaste for å få saft til å halde seg er at den er oppkokt, at den er søt og god og at den vert fylt på sterile flasker. Køyr flaskene i oppvaskmaskinen på det varmaste programmet, skyll dei gjerne ekstra, og legg dei i steikeomnen ei stund på 100 grader. Korkene kan du koke i reint vatn. Ha ørlite Atamon på kvar flaske før du fyller safta på. Då er du sikra frisk, myglfri saft til godt over neste sommar. 

fullsizeoutput_2Hylleblomstsaft

50 klasar hylleblomster

4 sitronar

2,5 liter vatn

3 kg sukker 

75 g sitronsyre (kan bytast ut med vinsyre, sjå på pakken, og smak deg fram)

Legg blomane i eit kar av plast, og slå vatnet over. Skjer sitronane i skiver, og ha dei i karet. La det stå i to dagar. Sil frå blomane og sitronane gjennom eit klede (pass på at det ikkje er vaska med skyllemiddel!), og ha ”safta” over i ei gryte. Kok opp, og saml opp det som kjem til overflata. Sil det gjerne ein gong til. Rør i sukkeret og sitronsyra. Kok opp, og skum av igjen. Smak om det skal meir syre eller sukker til. Hell safta på reine, sterile flasker med ein knivsodd Atamon i kvar flaske. Kork flaskene, og oppbevar dei kjølig.

Når du først har laga hylleblomstsaft, så kan du bruke den til andre ting og. Eg brukar å blande ut safta med tonic, då får du ein sprudlande og frisk drikk som passar perfekt å servere til gjestar som kjem på sommarbesøk. 

Du kan også lage sorbet av safta, det blir ein sommarleg og frisk dessert som alle set pris på. Den passar godt til ei kake eller saman med ein jordbærsorbet i perfekt kombinasjon. 

Hylleblomstsorbet

0,5 liter hylleblomstsaft

0,5 liter vatn

Skal av ein sitron

Riv sitronskalet, pass på at du ikkje får med det kvite frå sitronen. Bland safta med vatnet, og ha i sitronskalet. Har du ismaskin så køyrer du den med blandinga i. Har du ikkje, så heller du blandinga i ein metallbolle, og set i frysaren. 

Ta bollen ut ca. kvar halvtime, og rør i den med ein gaffel til den har blitt ordentleg frosen. 

Server saman med ein jordbærsorbet til tynne fine pannekaker eller på toppen av ein brownie.

Hylleblomstgelé

1,5 liter ferdig hylleblomstsaft

1 flaske Certo

Kok opp safta. Ha i Certo, og la blandinga fosskoke i eit minutt. Hell geléen på reine, sterile glas, og skru på loket med ein gong. La den stå kaldt nokre dagar. Er geléen ikkje stiv etter to-tre dagar så ikkje gje opp. Berre la den stå, min brukte nærare ei veke på å bli skikkeleg fast og fin. 

Bruk geléen til kjøtrettar eller til ein god paté på rista brød.

Gnocchi med røykt laks


Har du restar etter alle festdagane i mai?

Av ein eller annan grunn handlar eg inn meir  enn vi treng. Plutseleg kjem det uventa gjestar, vi må ha litt ekstra, tenker eg. Det endar med at kjøleskapet bular.

No har eg alt for mykje røykalaks. Det er jo så godt, men det er grenser for kor mykje ein familie kan spise. Nesten ei heil lakseside låg att då dei siste gjestane hadde dratt. Kva kan ein bruke den til? Eg klødde meg i hovudet, men konklusjonen låg rett framfor nasa mi: Den kan brukast i pastasaus!

Ikkje minst er kaldrøykt laks veldig god til den klassiske italienske potetballen, eller gnocchi, som italienarane sjølve insisterer på å kalle den. Skilnaden frå den norske ballen er at den italienske er laga med berre kokte poteter, og med finmjøl i staden for byggmjøl.

Sjølv om det er litt arbeid å lage gnocchi så er den så kjapp å koke at eg tilgjev alt. Nokre få minutt i gryta, så er den klar. Lag gnocchi med «gamlepoteter». Dei har mykje tørrstoff, og bitt saman desse potetdingsane på ein god måte. Nypoteter har for mykje væte i seg, og vert seige og rare. Eg brukte det tradisjonelle italienske mjølet, tipo fino. Det har ei mykje finare utmalingsgrad enn det norske. Det gjev mindre fiber, men ei fantastisk evne til å bitte væte, som i gnocchideig, i fersk pasta eller i bakverk.

Den andre resten eg fann i kjøleskapet var ein pakke fløte som var utgått på dato. Eg smakte på den, og den var like god. Best før, men ikkje dårleg etter, står det på desse pakkane, og det støttar eg fullt ut. Ingen grunn til å slå i vasken kremfløte som smakar slik den skal. Bruk den heller i sausen.

IMG_4703Gnocchi

1 kg gamlepoteter, eg fann beate

220 g mjøl, gjerne tipo fino

1 ss salt

1 egg

Kok potetene, og la dei kolne. Skrell dei og press dei gjennom ei potetpresse eller mos dei med ein potetmosar. Bland saman mjøl, potetmos, egg og salt til ein jamn deig.

Trill deigen ut i lange pølser, tjukke som ein dametommel. Kutt gnocchiane ein centimeter breie, og trykk dei litt med ein gaffel dyppa i mjøl. Kok dei i godt salta vatn i 2-3 minutt til dei flyt opp. Fisk dei opp med ein fiskespade, og legg dei på eit vidt fat.

IMG_4702Pastasaus med røykalaks og fløte

To sjalottløkar

Fire vårløk

Smør til steiking

2 dl kvitvin

2 dl kremfløte

1-2 ts grønsaksfond eller ein buljongterning

2 ts sennep

1 ts honning

300 g strimla røykalaks

Salt og peppar

IMG_4701Finhakk sjalottløkane, og det lyse på vårløkane. Ha det i ei steikepanne som du har smelta ei skei smør i. Fres løken til den er blank og gjennomsiktig. Slå på vin, og la det koke inn litt. Slå på fløten, og ha i fond eller ein smuldra buljongterning. Rør godt, og ha i sennep og honning. Har du ein søt sennep, som t.d. Bergebys, kan du droppe honningen, smak deg fram. Rør inn laksen til slutt, og smak om det trengst meir salt og peppar.

Hell pastasausen over dei nykokte gnocchiane, dryss over finsnitta vårløk (det grøne), og server med ein frisk salat og godt brød til. Sausen kan sjølvsagt også brukast til andre sortar pasta.

Deilig rabarbrakake


Äntligen, ropar svenskane, endeleg, ropar eg. No sprutar rabarbraen opp, og det er berre å spise med begge hendene.

Lag syltetøy, pai, kompott, chutney og saft, du kjem til å angre til hausten når du har lyst på, men ikkje har. Orkar du ikkje, så plukk den likevel, kutt den i bitar og legg den i frysaren. Då kan du lage det du har lyst på seinare. Eg har ikkje så mykje, så eg tenkte eg skulle elge meg innpå naboen. Dei har ei svær tue som det ser ut som dei ikkje et så mykje av. Eg tenkte å gjenta suksessen eg har hatt før, be om å få plukke, i bytte mot eit par glas av noko av det eg lagar. Ingen kan vel seie nei til det?

qv6DKS50RzurZCo8+DRgzwDet aller beste syns eg likevel er ei klassisk rabarbrakake. Denne er ein formkakevariant, som eg har bakt i randform, som eg så ofte gjer. Eg syns dei er lette å skjere av, og å presentere på fat. Du kan godt lage den i vanleg springform, då treng den kanskje litt kortare steiketid, iallfall viss forma di er vid. Kaka er knallgod med krem eller is til, og viss du ikkje skal servere den med ein gong så toler den godt å frysast ned og. Det er kjekt viss du skal servere den ein gong du ikkje har tid til å bake.

Dette er ei «kjenn din omn»-kake. Steiketid og temperatur varierer etter mi erfaring frå omn til omn, nokre omnar er varmare enn termostaten skulle tilseie, og nokre er kaldare. Eg steiker den alltid nederst i omnen, for då er eg heilt trygg på at den vert gjennomsteikt. For å sjekke om kaka er steikt, kan du bruke ein spagettipinne eller ein slik tynn grill-trepinne. Sit det røre att på pinnen når du har stukke den inn og teke den ut att, så treng den meir tid i omnen.

DN8jV+z5QCm55B06CCx0CwDet går ganske raskt å lage denne kaka, og eg lagar den ofte med flytande smør frå flaske. Det er lett å dosere, eg sprøyter rett oppi ei skål som står på vekta, og eg treng ikkje smelte det. Men du kan like gjerne lage den med vanleg smelta smør. Eg har bytta ut litt vanleg mjøl med potetmjøl. Det gjer at skorpa på kaka blir ekstra sprø og fin. Semulegryna som eg drysser i forma hjelper og med å gje kaka ei fin skorpe. Skal du ha den med deg til nokon er det best å frakte den i forma, det aukar sjansen for at den kjem fram i eit stykke.

Litt lenger utpå sommaren kan du lage denne kaka med bringebær, rips eller solbær i. Den er knallgod med bjørnebær, eple eller pærer når hausten kjem. Du kan også lage den som muffins, då bør du bruke litt høgare varme, og litt lengre steiketid.

Ha ei strålande fin helg!

Alt godt, Gunda

Rabarbrakake

3 egg

300 g sukker

300 g flytande eller smelta smør

200 g kveitemjøl

100 g potetmjøl

2 ts bakepulver

1 ts vaniljesukker

1 ts kardemomme

1 dl mjølk

Fire-fem stilkar rabarbra

Sett steikeomnen på 180 grader.

uRKemwYKSSOJyMiO5yjuOASmør forma du skal bruke med smør, og dryss i semulegryn eller kveitemjøl for å unngå at det legg seg ved.

Finsnitt rabarbrastilkane. Så lenge dei er nokolunde nye og fine treng dei ikkje å skrellast.

Knekk egga eit og eit i ein kopp. Ha egg og sukker i ein bolle, og pisk det til ein luftig eggedosis.

fullsizeoutput_4ef1Sett ei skål på vekta, og nullstill den. Ha i mjøl, potetmjøl, bakepulver, vaniljesukker og kardemomme, og vend det godt saman. Mål opp smør og mjølk.

Vend mjølblandinga, smøret og mjølka inn i eggedosisen litt og litt medan du rører jamnt, men ikkje hardt. Mjølet må ikkje eltast for hardt, då vert kaka seig. Vend inn rarbarbraen til slutt, og hell røra i den strødde forma. Steik kaka i 40-45 minutt til den er gjennomsteikt.

Server kaka med is eller piska krem ved sidan av. Du kan også ha glasur på, men det er eigentleg heilt unødvendig, iallfall viss du serverer den nysteikt.

ABdzgQdQQTmVy5wtOG9SuQ

476F2F1F-6E64-474C-A78E986DBB750697-CA561BDB-8100-4A25-977ABBDA63438732

Bakt salat


Salat kan vel ikkje vere bakt? Jau, det kan den, og det er ei sjakktrekk for å utvikle gode smakar.

Salatar kan varierast i det uendelege, men nokre hovudelement må vere med. Grønsaker av ulikt slag, proteiner og noko som gjer deg mett, ein god dressing, og så noko sprøtt på toppen. Nokre seier at bladgrønt alltid må vere med, men denne salaten er eit døme på at det trengst ikkje. Det hadde ikkje skada om det var grønt i denne og, men for å vere heilt ærleg så gløymde eg det. Slik er det når ting går litt fort av og til.

For at ein salat skal vere mettande må ein ha med både karbohydratar og proteinar. Karbohydratane kan vere pasta, ris eller ulike typer gryn. I dag har eg brukt grov bulgur. Den tek veldig lett til seg smak, og mettar godt. I tillegg vender eg inn linser. Eg syns den kombinasjonen er veldig god, og er lett å leike seg vidare med. I denne salaten har eg brukt heil bulgur, men bulgur finst i mange variantar, frå heil til finknust. Koketida varierer, men smaken er den same gode. Les på pakken kor lenge din bulgur skal koke.

No er butikkane fulle av deilige vårgrønsaker, og eg fann fersk løk i knippe og asparges som passar perfekt saman. Tomatane vende eg i grov sennep, det ga dei verkeleg eit løft. Grønsakene har best av å bli vendt i olje før dei går inn i omnen, og eg har bakt dei på ganske låg varme. Det går fint viss du ikkje har det travelt. Då får du fram den gode sødma som desse grønsakene har i seg, og du slepp uhell med at dei brenn seg.

Til ein god salat høyrer ein dressing med. Eg er vanlegvis glad i vinaigrettar, men denne gongen tok eg utgangspunkt i creme fraiche og litt fetaost. Då vert dressingen meir som ein krem. Hagen min er heldigvis full av ramsløk, og viss du finn ramsløk så er det berre å putte i salaten. Viss ikkje kan du bruke stilkane til den ferske løken, grasløk eller alle tre sortar, slik eg har gjort. Eg har hatt lodderogn oppå min salat. Her kan du også variere etter eigen fantasi. Den vert like god med sprøsteikt bacon, kyllingbitar, varmrøykt laks eller i vegetarisk versjon. Fetaosten kan byttast ut med til dømes grilla halloumi eller chevre.

Bakt salat

Eit beger plommetomatar

Ein bunt asparges

Ein bunt fersk løk inkl. stilk

Olje, salt og peppar

1 toppa ts grov sennep

2 dl grov/heil bulgur

5 dl vatn

1 ts urtekrydder

1 buljongterning

¼ ts peppar

1 ss sitronsaft x 2

IMG_47332 ss graskarfrø

2 ss solsikkefrø

Ein pakke kokte linser, avrente

½ pakke fetaost

Eit glas lodderogn eller ørretrogn

Sett steikeomnen på 140 grader med varmluft.

1fu3SkO9SieLXx+jNipT9A
Kutt tomatane i to på langs, og ha dei i ei skål. Ha i sennep og litt hakka løkstilk eller vårløk, og vend det heile godt rundt. Hell blandinga i ei eldfast form, og sett det inn i omnen.

Snitt aspargesane i to på langs, og vend dei i olje og salt. Legg dei i eldfast form, og sett dei i omnen.

Kutt av rota på løken, og skrell av det ytterste laget av løken. Snitt løkane i fire på langs, og vend dei forsiktig i olje og salt. Legg dei inn i omnen ved sidan av tomatane og aspargesane. Bak grønsakene til løken og aspargesen er mør, ca. 30 minutt. La dei kolne.

IMG_4729

Kok opp 5 dl vatn, og ha i peppar, urtekrydder (eg hadde eit glas det sto «Franske urter» på), buljong og 1 ss sitronsaft. Ha i bulguren, og la den koke opp. Brukar du heil bulgur, så la den koke på ganske låg varme i 10 minutt. Hell av vatnet, og la bulguren renne av i ei sil. Ha den i ein bolle, og vend inn linser, graskarfrø og solsikkefrø. Hell det heile på eit fat, og ha på 1 ss sitronsaft. Smak om du bør ha i meir salt og peppar. Viss du vil vende inn salat, til dømes babyspinat, rukkola eller snitta hjertesalat, så gjer det no.

Legg dei bakte grønsakene på gryna, og smuldre over halve pakken med fetaost. Legg lodderogna utover salaten med skei. Server salaten med godt brød, og ein grøn ramsløkkrem.

IMG_4711Ramsløkkrem

2 ss creme fraiche

½ pk smuldra fetaost

8-10 ramsløkblad

2 ss hakka vårløk eller grasløk

1 ts honning

Salt og peppar

Ha creme fraiche og fetaost i eit blenderbeger saman med honning, hakka ramsløk, vårløk og/eller grasløk. Køyr det til ein glatt krem. Smak til om det trengst meir salt og peppar.

Saftig svin


Av og til er det berre tradisjonsmat som gjeld for meg. Gode sausar, kokt kjøt og raust med poteter til, då er eg lykkeleg.

I dag fann eg eit stykke salta svinebog i kjøtdisken, og salta kjøt syns eg alltid er best når det vert kokt. Ein klassisk søndagsmiddag, altså, der eg serverer kjøtet med ein variant av løksaus og ein mos av det eg hadde i kjøleskapet, altså søtpotet og gulrot. Den vart veldig god, om eg skal seie det sjølv! Prøv den til grilla pølser, kotelettar eller til kvit fisk, den passar like godt.

Løksausen laga eg på fløte og krafta frå det kokte kjøtet. Eg slo ut håret, og hadde litt øl i kokevatnet. Det balanserer godt det salte i kjøtet, og tilfører ein liten bitter tone saman med laurbærbladet. Det er smak og behag, syns du ikkje noko om det bitre kan du bruke eplejuice i krafta i staden, og droppe laurbærbladet. Merk deg at det ikkje skal salt i kokevatnet til kjøtet. Kjøtet er som regel meir enn nok salt i seg sjølv. Å krydre krafta gir smak til både kjøtet og sausen.

Du kan bruke same oppskrifta til røykt fårekjøt viss du finn det, og løksaus og mos passar også godt til ein røykt kotelettkam. Løken vert meir eller mindre «kokt i hel» i krafta, så når du fiskar den ut kokar den fort sund i løksausen. Det gjer ingenting, du får uansett smaken med. Har du vårløk eller grasløk i hus kan du godt ha det og i sausen. Det er ein fin måte å bruke den ferskaste grasløken i hagen på.

Lagar du mykje mos så treng du strengt tatt ikkje poteter til dette. Eg fann nokre lekre nypoteter, og klarte ikkje å halde meg, så eg hadde poteter til. Dei kokte eg slik dei koker poteter til tapas i Spania, i obskøne mengder salt. Det fascinerande er at så lenge skalet er uskadd så vert ikkje sjølve poteten salt inni, den vert heller søt og god. Men skalet smakar kjempegodt, og det er jo der dei gode mineralane sit, ikkje sant? Får du restar, så lag ein god aioli, som du dyppar dei i og maular. Det er eigentleg grunn god nok til å koke for mange poteter, spør du meg.

IMG_6888Kokt svinebog

1 kg salta svinebog eller knoke

6 dl vatn

1 dl øl eller eplejuice

Eit laurbærblad

Fire pepparkorn

½ ts dillfrø

½ ts sennepsfrø

Ein løk delt i fire

Kok opp vatn og øl eller eplejuice i ei gryte som akkurat har plass til kjøtet, og ha i krydderet. Du treng ikkje salte kokevæska når du kokar salta kjøt.

Skyll svinekjøtet, og legg det i den kokande krafta. La det koke på middels til låg varme til kjernetemperaturen er ca. 68 grader. Mål med eit steiketermometer. Ta kjøtet ut, og legg det under folie. Sil frø krafta, og ta vare på 2 dl kraft til sausen. Ta også vare på den kokte løken. Den kan du ta forsiktig ut med ein fiskespade og legge til side til sausen.

La kjøtet kvile medan du lagar sausen. Skjer det i skiver, og server med løksaus, gulrot- og søtpotetmos og kokte poteter om du vil.

Løksaus

2 ss smør

2 ss mjøl

2 dl kokekraft

2 dl fløte

Kokt løk frå krafta

Grasløk eller finsnitta vårløk viss du har

Smelt smøret i ei tjukkbotna gryte, og rør i mjølet. Slå på kraft og fløte, og rør til sausen tjuknar. Vert den for tjukk, så ha i litt meir kraft. La sausen koke i 5-6 minutt medan du rører av og til. Smak til om det trengst litt meir salt og peppar, og ha i grasløk eller vårløk til slutt.

Gulrot- og søtpotetpuré

Fem middels store gulrøtter

Ein stor søtpotet

Ein løk

1 dl føte

2 ss smør

Salt og peppar

Vatn til koking

Rens og kutt gulrøttene og søtpoteten i terningar. Rens løken, og del den i fire.  Ha grønsakene i ei gryte saman med løken, og slå på kaldt vatn. Ha i 2 ts salt, og la det koke opp.  Kok i ca. 18-20 minutt, til alt er mørt. Mos med ein stavmiksar til ein glatt puré. Smak til med salt og peppar.

 

Sommarlengt


Å, eg lengtar så etter sommaren! I hagen min står rabarbraen som blodraude knoppar, og alt eg vil er at den skal sprute opp, slik at eg kan lage mat med den.

Eg lengtar etter frukt og bær, bringebær i hagen og blåbær i skogen, og håper at det ikkje er så lenge til dei er her. Men i mellomtida må vi finne på noko anna, og sjølv om butikkbæra ikkje er like fantastiske som dei vi plukkar til sommaren, så er dei iallfall ei påminning om at det vert berre varmare og lysare no, dag for dag.

Difor gjekk eg i gang, og fann fram eit beger med blåbær som eg putta i ei deilig kake.  Har du frosne blåbær, så ha dei rett i røra frå frysaren, etter at du har skilt de ifrå kvarandre. Dette er ei klassisk formkake, og den kan lagast på to måtar. Du kan enten byrje med å piske smør og sukker lyst og luftig, og så piske inn egga eit og eit, eller du kan byrje med egg og sukker, og lage eggedosis som du vender mjøl og smelta smør inn i. Begge vegar fører til Rom, eller rettare sagt til ei lekker kake.

Byrjar du med å piske smør og sukker lyst så lagar du ein emulsjon, og kaka vert stabil, saftig og smakfull. Byrjar du med eggedosis får du ei lettare kake. Lagar du kaka med å røre smør og sukker kvitt, så pass på å piske godt mellom kvart egg, slik at du får ein jamn og fin «krem» som du vender mjølet inn i. Denne røra kan faktisk skilje seg, slik ein majones kan skilje seg, og då får du ikkje eit godt resultat. Bruk romtemperert smør, då er det lettast å få til ein god emulsjon.

Uansett korleis du handterer egg, smør og sukker så er hovudregelen at mjølet berre skal vendast inn. Her skal ikkje deigen piskast etter at mjølet har kome i, då vert kaka seig. Vi skal ikkje utnytte forklistringsevna i mjølet her, slik vi gjer når vi bakar gjærbakst. Her skal mjølet berre gi konsistens og stabilitet. Eg hevar kaka med bakepulver, og egga har også ei hevande effekt.

Dette er ei grunnoppskrift som du kan bruke til mange typer kaker. Den klassiske varianten er eplekake, men for meg er det først og fremst ei rabarbrakake, der eg vender rabarbraen i sukker og vanilje, før eg har den i deigen. Du kan ha i bjørnebær, bringebær, hakka sjokolade eller berre smake den til med vanilje. Då vert den det svenskane kallar «en sockerkaka», som passar perfekt til «fika», den vesle søtbiten som du får servert til ein kopp kaffe eller te tidleg på ettermiddagen i Sverige.

Bak denne kaka med ordentleg smør. Den blir så mykje betre på smak, og den får ei sprø og fin skorpe. Det er viktig å steike denne kaka nederst i omnen. Då får du ei fin skorpe heile vegen rundt, og den vert jamnt bakt heilt igjennom.

IMG_6835Blåbærkake med sitron

200 g mjukt smør (pluss litt ekstra til forma)

200 g sukker

3 egg

1 ts vaniljesukker

200 g mjøl

1 ts bakepulver

Skalet av ein sitron

Saft av ein halv sitron

1 dl mjølk

200-300 g blåbær

Semulegryn til strøing

3 dl melis og ekstra blåbær til pynt

Sett omnen på 180 grader. Smør ei form som rommar 1,5 liter, og dryss den med semulegryn. Vend gryna rundt i forma slik at dei dekker heile forma. Bank ut dei gryna som ikkje har festa seg i smøret.

Riv skalet av sitronen med det finaste rivjernet du har. Press safta av den eine halvdelen av sitronen.

Ha smør og sukker i ein bolle, og pisk det lyst og luftig. Ha i egga eitt og eitt, og pisk dei inn til deigen er glatt.

Bland det tørre i ei skål, og vend det inn i smørblandinga vekselsvis med mjølka. Vend inn blåbæra. Rør i sitronsaft og skal til slutt.

Hell røra i forma, og bak kaka i 40-45 minutt på nederste rille i omnen. Test om kaka er steikt ved å stikke inn ein spagettipinne. Viss den er tørr når den kjem ut, er kaka ferdig.

Ha melisen i ei skål, og rør den glatt med 1-2 ss sitronsaft og bittelitt vatn. Brei glasuren over kaka, og pynt den med litt ekstra blåbær.

Rosebollar


Men kva skal eg gjer med den andre halvdelen av deigen? spurte venninna mi, ho hadde laga dei klissete og deilige karamellsnurrane mine laurdag ettermiddag. Den kan sjølvsagt brukast på same måte som du elles ville ha brukt søt gjærdeig, til ei lita kringle, åtte-ti bollar, eller du kan gjere noko meir forseggjort. Eg laga rosebollar!

Slik gjer du det:

Basisdeig for bollar

3 dl mjølk

Ein pakke gjær for søte deigar

 

1 ts salt

8-9 dl kveitemjøl

1 dl sukker

1 ts malt kardemomme

Eit egg

100 g smør

IMG_4671Varm forsiktig opp mjølka i ei tjukkbotna gryte til den er fingervarm. Det skal verken kjennast varmt eller kaldt når du stikk fingeren nedi. Ha mjølka i bakebollen. Brukar du fersk gjær, så smuldrar du den i mjølka, viss du har tørrgjær har du den i saman med mjøl og sukker.

Ha i mjølet litt og litt, saman med sukker, salt og kardemomme. Knekk egget i ein kopp, og elt det inn. Ha i mjøl til deigen er ganske fast. Til slutt eltar du inn smøret i bitar. Då blir deigen ganske klissete, men ver tolmodig, og elt deigen i 8-10 minutt. Då har du ein passe fast deig som er glatt og fin, og lett å kjevle ut. La deigen heve i ein time.

IMG_4660

Rosebollar

Ein halv porsjon bolledeig (som har heva)

Eit egg til pensling

Former til å steike i

Fyll:

50 g mjukt smør

1 dl brunt sukker

½ ts kanel

½ ts kinesisk five spice-krydder

Ha smør og sukker i ei skål, og kna det i hop saman med krydderet. Sett fyllet til side.

Sett steikeomnen på 200 grader.

IMG_4661Kjevle bolledeigen ganske tynn (ca. ½ cm) på eit mjølstrødd bord. La deigen kvile litt, før du stikk ut ringar som er ca. 10-12 cm store. Kna saman deigen som ikkje vart stukken ut, og kjevle ut på nytt.

Legg tre rundingar delvis over kvarandre. Lim dei saman med piska egg der dei overlappar. Smør fyllet på rundingane, og rull saman frå den nederste rundingen.

IMG_4662No har du ei pølse med ringar. Kutt pølsa i to på midten, og sett kvar ende med kuttsida ned i ei form. Pensle dei med samanpiska egg. Har du fyll til overs, kan du legge ein liten klatt midt i rosa. La rosene heve i 30-40 minutt.

Steik rosene på 200 grader i 18-20 minutt.

 

Karamellsnurrar


Ingenting gjer meg så lukkeleg som søt gjærbakst. I dag har eg laga nokre SJUKT gode karamellsnurrar. Eg er lei for ropinga, men desse er knallgode. Gå ein lang tur først, så har du fortent det.

For at søt gjærbakst skal bli ordentleg god må den ha ein del smør i seg. Smøret kan du smelte, smuldre eller elte inn, og eg har valt det siste. Då lagar eg ein søt basisdeig, og så eltar eg inn smøret til slutt. Med kjøkkenmaskin går det veldig enkelt og lett. Har du ikkje kjøkkenmaskin tilrår eg å smuldre smøret inn. Då blandar du alt det tørre, og så kuttar du kaldt smør i ganske små terningar som du masserer inn i mjølet. Til slutt eltar du inn lunken mjølk og egg.

Slike gode bollar som dette toler godt å bli krydra litt. Eg har alltid kardemomme i deigen, men når eg leikar meg med ulike variantar så set eg smak på fyllet på ulike måtar. Det klassiske er å bruke kanel, men i dag testa eg ut å bruke fivespice, det klassiske kinesiske blandingskrydderet, og det var faktisk veldig godt. Eg blanda saman litt kanel og litt fivespice, og det ga ein varm, aromatisk smak som verkeleg løfta dei søte bollane.

I gjærdeigoppskrifter står det ofte «hev deigen i 30 minutt». Mi erfaring er at det er for kort. Hev deigen så lenge at du verkeleg ser at den har blitt dobbelt så stor, det kan ta opptil ein time. Så ikkje stress når du bakar desse bollane. Gjestane må vente på bollane, ikkje omvendt.

IMG_4667Basisdeig for bollar

3 dl mjølk

Ein pakke gjær for søte deigar

1 ts salt

8-9 dl kveitemjøl

1 dl sukker

1 ts malt kardemomme

Eit egg

100 g smør

Varm forsiktig opp mjølka i ei tjukkbotna gryte til den er fingervarm. Det skal verken kjennast varmt eller kaldt når du stikk fingeren nedi. Ha mjølka i bakebollen. Brukar du fersk gjær, så smuldrar du den i mjølka, viss du har tørrgjær har du den i saman med mjøl og sukker. Ha i mjølet litt og litt, saman med sukker, salt og kardemomme. Knekk egget i ein kopp, og elt det inn. Ha i mjøl til deigen er ganske fast. Til slutt eltar du inn smøret i bitar. Då blir deigen ganske klissete, men ver tolmodig, og elt deigen i 8-10 minutt. Då har du ein passe fast deig som er glatt og fin, og lett å kjevle ut. La deigen heve i ein time.

Denne deigen kan brukast til vanlege bollar med eller utan rosiner, kringle med søtt fyll, kanelsnurrar eller karamellsnurrar.

IMG_4676Karamellsnurrar

Ein halv porsjon bolledeig (som har heva ein gong)

Fyll:

80 g smør

1 dl brunt sukker

½ ts kanel

½ ts kinesisk five spice-krydder

Ha smør og sukker i ei skål, og sett den i vassbad over varmt vatn. Smøret skal bli mjukt, men ikkje smelte. Rør det godt saman, og kna inn krydderet. Ta skåla av vassbadet, og sett fyllet til side.

80 g hakka mandlar eller andre nøtter

Karamelltopping:

80 g smør

1,5 dl brunt sukker

Ei raus spiseskei lys sirup

½ dl kremfløte

Smelt smøret i ei lita gryte. Rør sinn sukker, sirup og fløte, og sett det til side.

Sett steikeomnen på 200 grader.

IMG_4664Elt deigen godt. Kjevle deigen ut til eit stort rektangel. Smør det krydra fyllet på leiven, men la dei siste par centimetra vere utan fyll. Dryss på hakka mandlar eller nøtter. Der kan du pensle med egg. Dryss hakka mandlar eller nøtter der du har smurt fyll på leiven. Rull saman leiven til ei pølse, og skjer rullen i 12 skiver.

Hell karamelltoppingen i ei lita langpanne. Legg skivene du skar i forma. Pensle skivene med piska egg. La det heile heve i 30-40 minutt. Steik karamellsnurrane på 200 grader i 18-20 minutt. La forma stå litt og kolne, før du vender den oppned på eit vidt fat. Server bollane med ein god te eller eit glas kald mjølk.

 

Ut på tur, inn til god mat


Kva treng ein når ein har vore ute i ruskeveret? Noko å varme seg på, er mitt svar.

I dag får du ei varmande, smaksrik suppe og ein dessert som smakar barndomsglede og kjærleik. Ingenting er vel betre enn det? Når ein skal ut på tur er det to alternativ: Enten kan ein lage noko som står i omnen lenge, og som endeleg er klart når du kjem inn, eller så kan du lage noko som går fort. Eg syns det som går fort er greiast, då treng du ikkje planlegge så veldig, anna enn å handle inn, då.

Det beste eg veit når eg har vore ute på tur er ei god suppegryte, så i dag lagar eg ei romsleg gryte med italiensk minestronesuppe. Minestrone er ei suppe som kan varierast i alle retningar. Du kan ha i forskjellige sortar grønsaker, du kan ha pasta eller ris, og du kan også lage den vegetarisk. Hos oss blir denne suppa servert i bursdagar og andre samanstimlingar, og den er veldig takknemmeleg og billig festmat. Ikkje til dei fine festane, men til kvardagsfestane, og dei er vel så viktige som dei fine.

Fordelen med denne suppa er at den er veldig lett å utvide. Kjem det fleire gjestar vippar eg oppi meir knuste tomatar, meir erter og meir buljong/kraft, og så blir det mat til to eller fire til.

IMG_4644Minestronesuppe

1,5 liter vatn

To buljongterningar eller 2 ss fond

100 g bacon (dropp viss du vil at suppa skal vere vegansk)

Olivenolje

1 ts timian

Ein løk

To-tre fedd kvitløk

To-tre stilkar stangselleri

To gulrøtter

Ein kålskalk viss du har

Ein boks finhakka tomatar

Ein liten pose grønne erter

Sukker, salt og peppar

Bladpersille, viss du har

150 g tørr pasta, til dømes vanleg spagetti brukke i korte bitar eller skruar

Kutt alle grønsakene fint (altså i små bitar/strimlar), og skjer baconet smått. Fres baconet i ørlite olje i ei stor gryte. Ha grønsakene og timian oppi gryta, og fres dei blanke i feittet. Ha i vatn og buljong, og la det koke opp. Slå i  tomatane, ha i pastaen, og la det koke i 10 minutt. Ha i tomatbønnene/ertene til slutt, og smak til med sukker, salt og peppar. Sukkeret må med for å balansere syra i tomatane.

Server med godt brød, samt finhakka persille og riven parmesan over, viss du har. Utan bacon er dette ei vegansk suppe. Oppskrifta er mjølkefri.

 

Fylt rivebrød


Av og til treng ein berre noko å kose seg med. Det er fort gjort å ty til snop og potetgull, men den beste kosematen er den du lagar sjølv.

e0BR9%U8RSOLOsgyFy24vAEin liten gut eg serverte dette til sa: Det er som pizza som står! Ja, det er på ein måte det. På engelsk kallar ein det pull-apart-bread, på norsk kan vi kalle det rivebrød. Deilig, saftig gjærdeig som vert steikt lag på lag med gode smakar mellom skivene. Det er veldig enkelt å servere, legg det på eit fat, eller ta det med deg på tur i ein avlang boks, og så sender du det rundt, og alle riv av sin bit.

Smakane i slike rivebrød kan varierast i det uendelege. Dei kan også lagast søte, med bolledeig som du kjevlar ut, og smører med smør, sukker og kanel, eit nøttedryss eller med søtt pålegg som hapå eller nugatti. Til kveldskos eller lunsj er det vel så godt med den salte versjonen, og i dag har eg laga fire ulike smaksvariantar.

fullsizeoutput_4d65Ver raus med fyllet, her kan du verkeleg få brukt opp det du har i kjøleskapet. Eg laga med smørsteikt kvitløk (inkludert smøret) og raud pesto, med raudløk og pesto, med spekeskinke og med raudløk og blåmuggost. Har du ikkje raud pesto kan du bruke den grøne. Du kan også bruke andre tomatsausar med kraftig smak. Oliven og urtekrydder er veldig godt i, og du kan ha ost mellom skivene i tillegg til oppå. For mykje av det gode kan som kjent vere heilt fantastisk. Brødet kan også lagast utan ost, då kan du pensle toppen med piska egg, og drysse på frø, til dømes.

Sjå på dette som ei grunnoppskrift, som du varierer etter kva du har tilgjengeleg. Eg toppar mine rivebrød med ost, men du kan også pensle dei med egg og drysse på sesamfrø, valmuefrø eller gi dei eit lett dryss med paprikapulver. Sa eg at du også kan lage dette med ferdig pizzadeig? Det blir dyrt, og kanskje blir ikkje deigen så luftig og fin, men det er enkelt, og blir nesten like godt.

Server rivebrødet til ei suppe, som ein del av ein buffé eller åleine til kveldskos med ein kopp te eller eit godt glas vin.

fullsizeoutput_4d62Grunndeig til rivebrød med salt fyll

(Oppskrift til to rivebrød, eit er ofte for lite.)

5 dl lunka vatn

1 pakke fersk gjær

1 ss honning

1 ss salt

10-12 dl kveitemjøl

Ha vatnet i bakebollen, og løys opp gjæra. Ha i honning og salt, og elt inn mjølet litt og litt, til du får ein passe fast deig. Den skal ikkje vere for hard, hald gjerne tilbake litt på mjølet, slik at du heller kan ha i litt ekstra etter første heving. La deigen heve tildekka i 40-45 minutt i bakebollen.

Smør to brødformer med smør. Du kan også legge bakepapir i botnen, og berre smørje sidene av formene. Sett steikeomnen på 200 grader.

Dryss godt med mjøl på bakebordet, og legg deigen på bordet. Del deigen i to, og kjevle den første halvparten ut til eit avlangt rektangel. Fordel fyllet du har valt på kvar si side av leiven, og brett over slik at du får ein lang strimmel. Kutt strimmelen i bitar som passar ståande til forma di. Still forma på skrå opp mot ei fjøl eller liknande, og stable deigbitane ståande i forma. Det gjer ingenting om dei ligg litt på skrå. Dryss på godt med ost, og la rivebrødet heve i 40 minutt. Steik brødet nederst i omnen i ca. 35 minutt.

Forslag til fyll:

Spekeskinke i strimlar

Mjuksteikte løkringar

Tynne, steikte skiver av kvitløk

Tomatpesto

Urtepesto

Skiver av blåmuggost

Smaksrik kvit ost

Oliven i skiver

Raud pesto

200 g tørre soltørka tomatar

100 g parmesan

100 g pinjekjerner

Olivenolje

Legg tomatane i bløyt i ei gryte i nokre timar. La dei få eit kjapt oppkok i bløytevatnet. Sil frå tomatane, og bruk tomatkrafta i ein bolognese eller i ei suppe.

Ha dei bløytte tomatane i ei matmølle saman med riven parmesan. Eg riv parmesanen fordi viss eg har den i i bitar vert det så fort osteklumpar i pestoen. Rist pinjekjernene på tørr steikepanne til dei er pent brune, og ha dei i matmølla. Køyr alt glatt. Spe med olivenolje til massen får ein fin konsistens.

Ha ei strålande helg!

Alt godt, Gunda

Smørsteikt kvitløk/løk

Tre fedd kvitløk/ein liten raudløk

3 ss smør

Kutt enden på kvitløksfedda, og skrell dei. Snitt dei tynt på tvers slik at det blir små dropeforma skiver. Smelt smøret i ei steikepanne, og la det bli lysebrunt. Legg i kvitløksskivene, og skru ned varmen. La det stå til skivene er mjuke og gylne. Raudløken lagar du til på same måte, skjer tynne skiver, og steik dei gylne i lysebrunt smør på svak varme. Det tek litt tid, men det smakar fantastisk.

 

Kyllingsuppe


Suppe med kyllingkraft har ord på seg for å vere det beste remediet mot forkjøling, influensa og sikkert generell vantrivsel og. Å få ei dampande skål suppe hjelper iallfall både på væskebalansen, tett nase og gir tiltrengt næring når influensaen herjar.

_MG_4570Kyllingsuppe kan varierast på uendeleg mange måtar, så her kan du verkeleg få tømt grønsaksskuffa i kjøpeskapet. Har du selleristenger, kål eller brokkoli på lager passar dette heilt perfekt i suppa. Frosne erter er også godt i. Har du det veldig travelt kan du med godt samvit ta ein snarveg, og lage suppa med ein pose frossen lapskausblanding.

Vil du gjere suppa fyldigare og meir mettande, kan du ha i ein pakke fløte, og du kan også tjukne den ved å jamne med litt maisenna utrørt i litt vatn. Denne suppa er mjølkefri viss du ikkje brukar fløte, og glutenfri.

fullsizeoutput_4d55Kyllingsuppe

1 liter kraft (Suppler gjerne med buljong viss du har for lite)

500 g kokt kyllingkjøt kutta i terningar

Ein halv søtpotet

Ei stor eller to mindre gulrøtter

Ein halv purre

Ei halv sellerirot

Salt og peppar

Rens grønsakene. Kutt rotfruktene i små, jamnstore terningar. Del purren i to på langs, og skyll for å fjerne jord. Finhakk den.

Kok opp krafta, og ha i grønsakene. La suppa koke til dei er møre, det tek ca. 20 minutt. Ha i kyllingbitane, og la suppa koke opp på nytt. Smak til suppa med salt og peppar, og server den med godt brød og smør til.

Hønsefrikassé


Frikassé er ein klassisk søndagsmiddag der kokt kjøt vert servert med kokte grønsaker og ein jamna saus. Det er ein ekte barndomsmiddag, og noko av det beste eg veit. Sausen skal vere litt søt og litt syrleg, og det er mange måtar å oppnå det på. Eg har litt vin i krafta, men det er ofte ikkje nok. Med litt eddik i sausen får du akkurat den rette balansen mellom surt og søtt.

Grønsakene i ein frikassé kan varierast. Du kan ha i båtar av kvitkål, kålrotterningar, brokkolibukettar, persillerot eller selleristenger skore i tynne skiver. Dei fleste kål- og rotgrønsaker vil berre tilføre smak og farge til frikasséen. Brokkoli bør du vente med å ha i til to-tre minutt før servering, eventuelt koke den for seg sjølv, og servere den ved sidan av.

Frikassé kan også lagast med karri, då droppar du det syrlege, og brukar heller ei teskei karri i gryta. Kna i så fall gjerne karrien saman med smøret når du jamnar gryta. Karrismaken utviklar seg veldig godt i møte med feittet i smøret.

_MG_4582Hønsefrikassé

600 g kyllingbryst (og gjerne også andre delar), kokt

5 dl kyllingkraft

2 ss smør og 2 ss mjøl til jamning

Ein søtpotet

To gulrøtter

5-6 sjalottløk

Ein purre (minus det som gjekk i krafta)

Ei halv sellerirot

2 ss kvit eddik

1,5 ss sukker

Salt og kvit peppar etter smak

Kna saman smør og mjøl til det vert ein klump. Ha krafta i gryta, og la den koke opp. Før krafta kokar opp, ta ut ei ause, og ha i skåla med jamning. Rør det glatt, og ha det i gryta igjen. Rør godt.

Ha i grønsakene, og la dei koke i sausen til dei er møre, ca. 20 minutt. Smak til med eddik, sukker, salt og peppar. Ha i kyllingkjøtet, skore i centimetertjukke skiver. Server frikasséen med kokte poteter.

Tre middagar i ein


Har du tenkt på kor mykje tid du sparer viss du lagar tre middagar i slengen? Det beste er at du sparer pengar og, så i dag skal eg lære deg eit skikkeleg sunnmøringstriks.

Eg tek utgangspunkt i ein kylling eller ei høne. Når eg er i butikken sjekkar eg to ting: halv pris-disken og frysedisken. Finn eg ein landkylling med kjøttfulle lemmer i halv pris-disken så er det ingenting å lure på, den blir med heim. Ein slik kylling kan fort bikke to kilo, og når dei er på halv pris er det mykje mat for pengane.

Alternativet er å sjekke frysedisken. Der kan du nemleg vere heldig å finne frosne høns. Dei er ofte ikkje så store, dei ligg og vakar i underkant av ein kilo, men ta med tre stykke. Det tek nemleg ikkje noko meir tid å koke tre enn å koke ei, så då er det berre plassen i gryta som begrensar deg.

Kor mange middagar ein får av ein diger kylling eller tre verpehøns varierer sjølvsagt med kor stor familie du har, men det er ingen kunst å få til tre middagar til fire personar. Det løyser du ved å lage ein frikassé, og to supper. Til supper går det mykje mindre kjøt enn til ein vanleg middag, men det interessante er at ein blir ikkje mindre mett. Når middagen i tillegg så og seie er ferdig tillaga når du kjem heim og har det travelt, så er det berre kreativiteten som set grensene.

Kyllingbrysta brukar eg i ein frikassé, ein klassisk søndagsmiddag der kokt kjøt vert servert med kokte grønsaker og ein jamna saus. Det er ein ekte barndomsmiddag, og noko av det beste eg veit. Sausen skal vere litt søt og litt syrleg, og det er mange måtar å oppnå det på. Eg har litt vin i krafta, men det er ofte ikkje nok. Med litt eddik i sausen får du akkurat den rette balansen mellom surt og søtt.

I dag laga eg ei thailandskinspirert suppe, den kallast ofte tom kha gai. Den er veldig enkel, ikkje så mykje grønsaker, men masse smak. Vil du ha den litt meir mettande, så server den gjerne med ei skål nykokt ris til, aromatisk jasminris er ein perfekt kombinasjon med denne suppa.

Dei klassiske thailandske aromatane er chili, lime, sitrongras og galangal eller ingefær. Kha betyr galangal, og i dag hadde eg ikkje det, så formelt sett er det ikkje tom kha gai når ein byttar ut galangal med ingefær. Oppå suppa drysser ein gjerne finhakka koriander.  Er du blant dei som avskyr koriander (det er visst ein genetisk disposisjon at ein opplever smaken som såpesmak) så kan du droppe den og. Sitrongras får du kjøpt i velassorterte butikkar, enten på glas eller i grønsaksavdelinga. Den skal ikkje spisast, berre knus den, og la den få koke med i suppa. Ta den ut før du serverer suppa.

Resten av kjøtet på skroga tek eg vare på til ei tradisjonell kraftsuppe. Den kan varierast på uendeleg mange måtar, så her kan du verkeleg få tømt grønsaksskuffa i kjøpeskapet. Vil du gjere den fyldigare kan du ha i ein pakke fløte, og kanskje jamne med litt maisenna.

_MG_4565Kokt høne/kylling

Ein stor landkylling eller tre høner, tinte

Ein liter vatn

3 dl kvitvin (kan bytast ut med 3 dl vatn og 2 ss sitronsaft)

10-15 pepparkorn

Skrell av sellerirot, gulrøtter og persillerot

Det grøne på purren, delt på langs og skylt

1 ss salt

2 laurbærblad

Ha fuglen i gryta saman med grønksakene og krydderet.  Kok opp vatnet i vasskokar, og slå over saman med vin/sitronsaft. Ha plata på fullt til det kokar opp. Skru ned til sydetemperatur, og la det stå i ¾-1 time (lengst koketid med stor kylling) til kjøtet er mørt.

_MG_4567Fisk ut fjærkreet, og legg det i ei langpanne. Dra beina ut og til side med ein gaffel, og la det ligge og kolne. Fjern skinnet, skjer ut brysta, og legg dei til side. Rens av alt kjøtet, og kutt det i cm-store bitar. Fordel det i to porsjonar, omtrent like store. Sil krafta, og ta vare på den.

_MG_4577Tom kha gai (Thailandsk suppe)

1 liter kraft

3 cm ingefærrot, skrelt

3 fedd kvitløk

2 raude chili

Ein boks kokosmjølk

Ein stilk sitrongras

To sjalottløk

500 g kyllingkjøt i bitar

Ein liten bunt koriander

Ei klype brunt sukker

Fiskesaus og peppar

Kok opp krafta med ein stilk sitrongras som du har banka i slik at det splittar seg opp. Snitt ingefærrot, chili og kvitløk syltynt, og ha skivene i krafta. Slå på kokosmjølk, og la det koke opp. Finhakk sjalottløken, og ha den i. La suppa koke i fem minutt. Ha i kyllingbitane.

 Smak til suppa med sukker, fiskesaus og peppar, og skvis i så mykje limejuice som du likar før servering. Server suppa med ei skål kokt jasminris ved sidan av.

 

Tilbake til røttene


I dag har eg laga mos av søtpotet og vanleg potet, for det var det eg fann i grønsaksskuffa. Vi spiste denne mosen saman med snekkaren som jobbar i huset vårt i Sverige forrige helg, og no har han bede om oppskrifta, så det tek eg som eit stort kompliment. Denne er til deg, Bernt!

I denne mosen kan du bruke kålrot, gulrot, persillerot eller sellerirot i tillegg til poteter av ulike slag. Godt blir det uansett, og det passar til alt av kjøt og fisk. Enklare blir det ikkje!

Til mosen serverte eg karamellisert løk og steikte pølser. Eg er veldig glad i gode pølser, og når du kuttar dei i bitar slik av har gjort så et ein faktisk mindre av kjøtet enn ein elles ville ha gjort. Mange tenker at ei pølse per person er for lite, og når du steiker den heil så virkar det kanskje litt knuslete, men prøv å kutte den i bitar, og steike den slik. Då vert plutseleg fire-fem bitar nok, og du er god og mett etter ei pølse. Har du laga nok mos så kan dei som er innhole spise seg mette på den, og så deler ein på pølsebitane. Finn du medisterpølse eller mårpølse, så passar det også heilt perfekt til denne mosen.

Karamellisert løk er eit utruleg godt tilbehør, og her brukte eg sjalottløk. Du kan like gjerne bruke vanleg gul eller raud løk, alle typar er like gode. Eg fresar løken i smør, og så slår eg på eplemost eller juice, og lar det stå til løken er gyllen og mjuk. Då blir det ei deilig sjy og, som løftar det heile smaksmessig. Å brune løk tek ofte litt lengre tid enn du trur, men pass på at du ikkje blir for ivrig. Då blir det brend løk i staden, og det er ikkje på langt nær så godt.

Karamellisert løk

8-10 sjalottløkar eller 2 store vanlege

2 ss smør

2 dl eplejuice

Salt og peppar

Rens løken, og skjer den i båtar. Smelt smøret på middels varme i ei steikepanne. Ha i løken, og la den surre til den er gyllen. Det tek gjerne 10-12 minutt. Slå på eplejuice, og legg på eit lok. La det heile stå i fire-fem minutt til på svak varme. Smak til med salt og peppar. Sett til side.

C4VgBfWHRnaPB27gla8QagSøtpotetmos (6 porsjonar)

Tre søtpoteter

Seks vanlege poteter

Vatn og salt

I mosen:

3 ss smør

2 ss rømme

Salt, peppar og muskat

Skrell potetene og søtpotetene, og del dei i ca. 2×2 cm store bitar. Ha dei i ein romsleg kjele, slå på vatn og ha i 1 ss salt. La dei koke i ca. 20 minutt. Hell av kokevatnet, og ha smør og rømme oppi kjelen. Legg på loket, og la det stå fem minutt. Mos det heile til ei grov stappe. Smak til med salt, peppar og litt riven muskatnøtt. Hald mosen varm.

Kutt ei pølse per person i 2 cm lange bitar. Steik pølsebitane i smør til dei er gylne og gjennomvarme. Vend den karamelliserte løken oppi pølsepanna, og la den bli gjennomvarm. Legg søtpotetmosen ut på eit fat, og fordel dei steikte pølsene og løken oppå mosen.

Ein enklare karamellpudding


Karamellpudding er min signaturdessert, og den blir alltid møtt med hyllest. Ein tenker jo ofte at det er komplisert, men eigentleg er det veldig enkelt å lage.

Då Coop extra la ut oppskrifta mi til jul i år fekk eg eit tips frå ein slektning, som hadde sett oppskrifta mi, og syntest eg gjorde det unødvendig vanskeleg. Det er berre å blande alt i hop med ein gong, og sile det opp i forma, sa ho. Eg grunna på dette, for eg har jo lært at ein må varme opp mjølka med vaniljen for å få fram den gode smaken. Men det er jo ikkje verre enn at ein kan prøve, så då kasta vi oss ut i det, min kjære og eg.

Kombinert med eit ynskje om pudding berre på heilmjølk, utan fløte, så vart det altså ein ny måte å lage karamellpudding på for meg. Og det beste? Den er like god som «den gamle», sjølv utan oppkok og fløte! Så no har du sjansen, meld deg frivillig til å lage dessert på nyttårsaftan, og slå til med denne lekre puddingen.

Denne puddingen er stor, så mål opp slik at du er sikker på at forma di er stor nok. Den må romme minst 1,5 liter, helst litt meir. Har du små former, så fordel den gjerne på to.

Husk at karamellpuddingen må lagast dagen før den skal serverast. Den held seg godt 5-6 dagar i kjøleskap, men det er ein ting du skal passe på: Eg brukte ei form som var litt rusta ein gong. Det ga smak til puddingen. Så viss den skal stå lenge, så bruk enten ei heilt strøken form, eller vend den etter dag to, og oppbevar den på fat med plast over.

26145114_10212720782908383_735014197_o

Enkel karamellpudding

1,5 dl sukker til karamellisering

1 liter H-mjølk

1,5 dl sukker til smeten

10 egg

1 ts ekte vaniljesukker

Sett steikeomnen på 125 grader. Kok opp 1,5 liter vatn. Sett ei lita langpanne (mål at den har plass til brødforma du skal bake puddingen i) i omnen, og hell vatnet i langpanna.

Sett steikepanna på kokeplata på medium til høg varme. Ha i 1,5 dl sukker, og smelt det til karamell. Hell karamellen i ei brødform, og fordel den utover i forma, gjerne litt opp langs sidene og, viss den er rennande nok. Sett forma kjøleg.

Visp saman egg, mjølk, vaniljesukker og 1,5 dl sukker. Sil det opp i eit stort litermål, som du brukar til å fylle forma med. Gjer det i fleire omgongar, viss det ikkje rommer all røra. Hell røra opp i brødforma, og plasser forma forsiktig i langpanna.

Bak puddingen på 125 grader i 90 minutt. Sjekk med ein kniv om puddingen er stiv. Viss det kjem væske ut av puddingen når du stikk ein tynn knivspiss inn i puddingen, så må den stå ti minutt til, før du sjekkar igjen. La puddingen kolne, før du set den kaldt for natta.

Vend puddingen på eit romsleg, avlangt fat. Er det karamell igjen i forma, så smelt det ved å sette forma med litt kokande vatn i på plata, og la det koke opp slik at karamellen blir flytande. Meir saus! Server gjerne puddingen med litt piska krem.

Julekonfekt


Dei beste gåvene er ikkje blomstervasar, vinglas og slips. Dei beste gåvene er dei du lagar sjølv, og som kan spisast opp. Og viss dei attpåtil smakar fantastisk, slik konfekten eg har laga i dag gjer, har du ein klassisk vinn-vinn-situasjon.

Eg må innrømme at det eg har laga i dag er vaksenkonfekt. Mitt utgangspunkt er ofte eit glas med rosiner eller anna tørka frukt, som eg heller ein eller annan type sprit over. Så får det stå og stå. Å la dei vere på sprit i eit år gjer ingen skade. Så siler eg av, og brukar frukta eller rosinene til morsomme ting. Spriten som blir til overs kan du legge nye rosiner på, eller du kan bruke den til å få fart på julegløggen.

Rosinene eg brukte denne gongen var dei lyse sultanarosinene. Dei er litt meir fruktige i smaken enn vanlege rosiner, men det går fint med dei vanlege brune og. Du kan også bruke korintar, aprikosar, tranebær eller dadlar. Spriten kan også varierast. Rosiner passar veldig godt med rom, men vanleg vodka fungerer også fint.

Dei fylte konfektane har eg laga i konfektformer som eg har kjøpt på IKEA. Den store fordelen er at dei er raude. Kven var det som kom på å lage brune konfektformer? Det einaste du oppnår då er at du får hol i konfekten fordi du stryk sjokoladen for tynt enkelte plassar, og det ser du ikkje viss forma er brun. Viss den er raud derimot, fungerer det veldig bra. Så skaff deg konfektformer i ein litt annleis farge viss du finn det.

Denne typen konfekt kan eigentleg fyllast med kva som helst. Eg laga ein gelé av romtrekte rosiner, og så brukte eg eit søtt aprikossyltetøy i dei andre. Du kan lage gelé av gløgg, av solbærsaft eller av hylleblomstsaft, eller du kan fylle konfektane med trøffelmasse frå oppskrifta nedanfor. Det viktigaste er at du passar på at sjokoladeskalet ikkje blir for fullt. Då vert det vanskeleg å tette med sjokolade, som du må gjere for at konfekten skal kunne handterast.

Pakk konfekten i fine posar, esker eller kva du måtte ha å legge dei i, og oppbevar dei kjøleg fram til du skal gi dei bort.

_MG_4492Romrosiner

150 g lyse rosiner

2 dl rom

Ha rosinene i eit glas, og slå på rom. La dette stå i 1-2 veker. (Dei blir gode over natta og, altså.)

Romrosin-konfekt

200 g mørk sjokolade

75 g romrosin-masse

1 snau ts gelatin eller agar-agar

_MG_4493Ha romrosin-massen i ei lita gryte. Ha eventuelt i litt av romen som rosinene låg i bløyt i. Varm det forsiktig opp, det skal ikkje koke. Ha i gelatinpulver, og rør til pulveret har smelta. La det kolne, men ikkje stivne.

Ha 2-3 dl vatn i ei gryte, og sett ei vid skål oppå. Legg halvparten av sjokoladen i skåla, og la den smelte sakte. Hell sjokoladen over konfektforma, og fordel den utover. Hold forma høgt, og klem på kvart søkk, slik at sjokoladen fordeler seg jamt og det ikkje blir for mykje sjokolade i søkka. Pass på at det ikkje vert hol i sjokoladen. Skrap av overflødig sjokolade, og set formene kaldt.

_MG_4496Når sjokoladen i forma er stiv, heller du romrosin-gelé i kvart søkk. Pass på at du ikkje får på kanten, det kan hindre at konfekten lukkar seg ordentleg. Sett kaldt i eit par timar. Når geléen er stiv, heller du resten av sjokoladen over forma, og fordeler den slik at kvart søkk er tetta av sjokolade. Sett forma kaldt igjen i nokre timar. Press konfektane forsiktig ut av formene, og oppbevar dei i tett boks mørkt og kjøleg.

_MG_4500

Suppe frå Mexico


Snart er det festmat på alle bord heile tida, men ei stund til har vi definitivt flest kvardagar. Dei kan vere mørke, våte og travle, men det som gjer dei litt lysare er om vi får til smakfull kvardagsmat i farta mellom treningar, møte og jobb.

Eg elskar supper og gryter om vinteren, det varmar og nærer, og gir masse smak. Den meksikanske suppa vi skal lage i dag er ei slik perfekt vintersuppe.

Og det skadar vel ikkje om det er billig og? Bønner er superbillig viss du kjøper dei tørre, bløyter dei og kokar dei sjølv i staden for å kjøpe dei på boks. Mindre avfall vert det og, ein klassisk vinn-vinnsituasjon. I dag brukar eg dei raude bønnene, og dei er fast tilbehør, eller eigentleg basisvara, i meksikansk mat. Når du først går i gang med bønner, så kan du like gjerne koke ein heil pakke. 75 g tørre bønner tilsvarer ein boks ferdigkokte når dei er bløytte og kokte, så kokar du ein pakke på 500 g tørre bønner har du nesten sju boksar ferdige bønner. Det er ikkje kjapt å bløyte bønner i tolv timar, men når du vel har gjort det, og bønnene er ferdig kokte kan du fryse dei i passe store porsjonar i tette boksar, og så kan du ta opp det du treng og få god mat i ei fart.

I mi meksikanske suppe puttar du stort sett vanlege, norske grønsaker. Eg har i persillerot, gulrot og løk, og så puttar eg i kvitløk, chili og krydder for å få til den ekte meksikanske smaken. Eg er forresten ikkje så sikker på om dei serverer denne suppa i Mexico, men den har iallfall den karakteristiske meksikanske smaken som du får av spisskummen, chili, malt koriander og oregano.

_MG_4488Som vi har snakka om før, kjem smaken fram når kryddera og aromatane vert surra i feitt i gryta. Prøv det, den aromaen som slår mot deg når desse smakane vert varma opp i gryta er veldig typisk for meksikansk mat. Desse kryddera bør vere å få tak i i alle butikkar. Leit gjerne i ein asiatisk butikk, dei har mykje spennande i butikkhyllene. Eg har kjøttdeig i denne gryta, men det kan droppast viss du vil at den skal vere vegetarisk.

Metoden eg beskriv i oppskrifta kan brukast på alle større, tørka belgfrukter, som kikerter, raude, svarte eller kvite bønner, eller gule erter. Dei bør bløytast i minst 12 timar før koking. Vert det endring i planane, så kan dei godt stå lenger, men då bør du bytte vatn to gongar i døgnet. Bløytinga gjer også ertene meir fordøyelege. Viss du har tendensar til luft i magen kan grundig bløyting redusere plagene.

Eg brukar å ha natron i kokevatnet. Det gjer at pH-verdien på vatnet vert litt høgare, og stivelsen i belgfruktene vert løyst opp raskare. Det har mest effekt når du vil ha ein puré, men kan også brukast til gryter og supper som her. Koketida varierer med storleiken på belgfruktene, dei største bønnene treng fort 1,5 -2 timar, mindre bønner kokar litt fortare.

Kos deg med meksikansk suppe, og inviter gjerne nokon over på middag, dette er mat til mange!

Kokte bønner

500 g tørre bønner

Vatn til bløyting

Vatn til koking

Ein buljongterning

1 ts natron

Legg bønnene i vatn kvelden før du treng dei. Bruk ein romsleg bolle, dei doblar seg i volum når dei er ferdig bløytte. Dagen etter heller du av vatnet, og har bønnene i ei gryte. Ha i natron og vatn, kokevatntet skal stå ca. 3 cm over bønnene. Kok opp, og skum av avfallsstoffa som dannar seg på overflata. La bønnene koke til dei er møre, 1-1,5 timar bør vere passe. La bønnene renne av, og frys ned dei du ikkje treng med ein gong.

Meksikansk suppe

2-3 ss olje

1 ts spisskummen

1 ts malt koriander

1 ts chiliflak

2 vanlege, ferske chili

3 fedd kvitløk

2 store, gule løk

3 gulrøtter

1 persillerot

1,2 l vatn

2 pakkar (ca. 800 g) hermetiske tomatar

500 g kjøtdeig

250 g ferdig kokte raude bønner

1-2 ts sukker eller honning

To buljongterningar viss du vil

Salt og peppar

Rømme og brød/chips til servering

Rens og finhakk løk, kvitløk, gulrøtter, persillerot og fersk chili.

Ha oljen i ei romsleg gryte, og varm den opp på middels varme. Ha i kvitløk, løk, fersk chili, og alt krydderet unntatt salt og peppar. La det frese til løken er mør. Ha i gulrot og persillerot, og slå på vatn og tomat. Ha i bujongterning om du brukar det. La dette koke i eit kvarter. I mellomtida steiker du kjøttdeigen i olje i ei steikepanne. Når den er brun og fin, har du den over i gryta saman med bønnene. Smak til med sukker, salt og peppar, og server suppa med brød eller maischips, og rømme.

 

Italiensk porchetta


Italia er mitt favorittland når det gjeld mat. Frankrike er fint, og kokkane og smakane er i verdstoppen, men italienarane gjer ting så enkelt, og får mykje ut av lite. Det likar eg.

Porchetta kan omsettast til ribberull på norsk, for ribba er jo ei flott råvare heile året, ikkje berre til jul. Har du ein slaktar i nærleiken, så gå til han eller henne, og be om å få kjøpe ei utbeina ribbeside. Det er rimeleg mat, og fantastisk godt. No er ribbene på plass både i kjøledisken og i frysedisken, så for å ikkje ta juleribba på forskot kan du jo lage denne enkle og gode kjøttrullen.

Haustprosjektet mitt, som er grunnleggande teknikkar, har i dag kome til det å steike kjøt. I følge bioantropologane var det det at menneska oppdaga at å steike kjøt og fisk betra smaken, som gjer at vi utvikla så store hjerner. Steikinga gjorde at vi tok opp næringsstoffa betre, og med tida har det gitt oss verdsherredømme.

_MG_4457Dei kjøtstykka som er musklar som i dagleg bruk som lår, bog og høgrygg har mykje bindevev, og er dermed mindre møre. Dei indre musklane som indrefilet, ytrefilet og entrecote er mørare, fordi dei har mindre bindevev. Dei møre kjøtstykka blir best viss du tillagar dei fort med høg varme, og let dei kvile etterpå. Dei mindre møre stykka bør du gi lang steike- eller koketid på lågare varme. Lågare varme over lang tid gjer at bindevevet vert brote ned, og du kan nærast dra kjøtet frå kvarandre med gaffel.

Kva kjøtstykke du skal servere avgjer også kva kjernetemperatur kjøtet bør ha når du serverer det. Storfe, lam og vilt kan serverast med lågare kjernetemperatur, spesielt dei indre musklane med lite bindevev. Alt etter kor blodig du vil ha kjøtet kan det serverast ved mellom  55 og 62 grader, alt etter smak og behag. Svin og fjørkre er meir utsette for matbårne bakteriar, og bør ha ein høgare kjernetemperatur for å unngå desse bakteriane. Der bør kjøtet ha passert 68 grader før servering.

Svineribbe har mykje feitt og bindevev, og når du brukar lang tid på å steike det smeltar feittet, bindevevet mjuknar, og det blir mørt og saftig. Dei viktigaste smaksberarane i kjøtrettar er feitt og salt, og her får du begge delar i fullt monn.

Eg brukar eit triks som gir endå betre og saftigare resultat, og det er ein steikepose. Dei er laga av eit materiale som toler høg varme, og dei held på safta og smakane, og du får eit utruleg godt resultat. I dag pakkar eg faktisk heile forma inn i steikeposen. Det er fordi eg steiker kjøtet oppå grønsakene. Då får eg bakte grønsaker med smak frå kjøtet, i tillegg til at kjøtet vert saftig og mørt. Og på toppen av det heile dannar det seg ei deilig kraft, som eg lagar ein enkel saus av. Ein såkalla vinn-vinn-vinn-stuasjon! Og så må eg innrømme at det mest var fordi eg ikkje kom på å bruke steikepose før eg allereie hadde alt på plass i forma. Du kan også stappe alt i steikeposen, og så legge den i forma, viss du er litt betre til å planlegge enn eg er.

_MG_3202Grav igjennom grønsaksskuffa, og bruk opp ting som har blitt liggande, og som bør spisast opp. Her kan du bruke det meste eigentleg, eg har til og med hatt kålskalkar i forma, og det smakar også godt. Eg hadde ein liten krydderbunt som eg slang oppi, det er slikt eg kjøper med meg når eg er på reise eller når eg finn det i litt finare matbutikkar med stort utval.

Porchetta tek litt tid å lage, men når du først har gjort klart kjøtet, og skrella og delt opp grønsakene, er det meste gjort. Då kan du finne på andre ting medan steikeomnen gjer jobben for deg.

_MG_4460Urtefylt porchetta

Ei tynnribbe, 1,5-2 kg

Salt og peppar

100 g blanda ferske urter eller eit glas grøn pesto

3 dl kvitvin eller eplejuice

3 dl vatn

Bomullstråd til binding

Steikepose, romsleg storleik.

Sett steikeomnen på 180 grader.

Skjer av svora, og bein ut ribba viss den har bein. Legg den med den svorsida ned, og dryss kjøtsida godt med salt og peppar. Finhakk urtene. Dryss dei på kjøtsida, og rull den saman. Viss du brukar pesto, så smør pestoen på ribbesida. Surr ribbesida med bomullstråd til ein fast rull. Har du noko att av urter eller pesto, så smører du det på utsida. Legg til side.

_MG_4458Rotgrønsaker:

Gulrøtter

Persillerot

Søtpotet

Pastinakk

Raud  eller gul løk

Purre

Ein krydderbunt viss du har

Rens og kutt rotgrønsakene i passe store bitar. Ha dei i ei form som har plass til kjøtet, og som går inn i steikeposen din. Slå på vatn og vin, og dryss på salt og peppar. Legg kjøtet oppå, og putt forma inni steikeposen. Lukk den, og set den i steikeomnen på 180 grader. La den stå i 2 timar. Ta kjøtet av, og la det kvile medan du lagar sausen.

_MG_4463Saus:

Kraft, 3-4 dl

2 ss raud pesto frå glas

Maisenna-jamning (”brun jevning”)

Sil krafta av grønsakene. Ha den i ei lita gryte, og rør inn raud pesto. La det koke opp. Ha i maisenna-jamning til sausen vert passe tjukk.

Server porchettaen skoren i skiver, med bakte grønsaker, kokte poteter og sjysaus.

Tips til heimelaga julegåver


IMG_4376Kva skal ein gi til den som har alt? Noko å ha det i, sa ein veskebutikk, men eg går heller for den meir framtidsretta varianten: Noko som er nyttig, godt og som blir brukt opp. Her er nokre tips:

Her finn du oppskrift på mine kjempegode rom-rosin-trøflar, og det praktiske urtesaltet. No får du kjøpt urter i butikken heile året, så det kan du også lage til jul. Kvart år lagar eg gløggekstrakt og whiskyappelsinmarmelade, dei oppskriftene finn du her. Ei anna gåve som ofte vert sett pris på er urteeddik og plommeeddik. Har du plommer (kjøp gjerne i butikken!) så kan du også lage denne krydra plommechutneyen.

Å lage ein frisk limoncello med italiensk inspirasjon er mindre krevjande enn ein trur, og eg har også oppskrift på fleire andre typar gode likørar som passar fint å gi bort.

Julemat til fuglane er ei fin gåve viss dei du skal gi til bur slik til at dei har hage eller balkong.

Til dei som har peis eller kamin kan opptenningsrullar vere ei smart gåve, og så er det så og seie heilt gratis å lage dei.

Vi må ikkje gløyme dei saltsylta sitronane! Det er ei fin gåve, gå i gang no, så er dei klare til jul. Til eit glas vin smakar det godt med salte ostesnacks, dei er enkle å lage, og smakar fortreffeleg.

Eg har også lagd trøflar som er smaksett med skogsbær, dei vart kjempegode. Trøflar med nougat er også deilig til ein god kopp kaffe eller te. Du finn oppskrift på ein frisk, kvit gløgg i same lenke. Lag ein stor porsjon av ekstraktet, og gi bort i pene flasker med ein lapp med gløggoppskrift festa til halsen. Denne blodappelsinmarmeladen smakar utruleg godt, pass på å lage ein stor batch når blodappelsinene er i sesong. Av blodappelsin kan du også lage ein deilig fruktgelé, som er ein søt og frisk liten oppkvikkar på godtefatet. I same lenke finn du oppskrift på salte mandlar. Limemarmelade er greitt å lage, fordi ein finn lime i butikkane året rundt. Desse peanøttkakene  er også veldig gode, lag dobbelt porsjon, og gi bort i pene boksar, ei lita korg eller i ein brun papirpose med eit julemotiv på.

Det er nemleg lurt å byrje no, skal ein kome i mål! Har du forslag til gåver ein kan gje bort? Pøs på i kommentarfeltet!

Haustlasagne


Enkelte ting høyrer tydeleg hausten til. For meg er rotgrønsaker og graskar det eg får lyst på når det mørknar ute.

IMG_4147Graskar kan syltast, bakast eller lagast til supper og gryter. Smaken er nøytral, så du kan leike deg med krydder og andre smakstilsettingar for å få fram haustkjensla. I USA får du til og med eit eige ”pumpkin spice”-krydder, som er ei blanding av ingefær, kanel, allehånde, nellik og muskat. Danskane puttar i malt pomerans og kardemomme i tillegg, og kallar det honningkagekrydderi.

Men i dag skal vi ikkje krydre graskaret så veldig, vi skal derimot ha det i ein haustvariant av klassisk italiensk lasagne. Denne hausten snakkar vi om grunnleggande teknikkar her i Sunnmørsposten, og denne veka skal eg lære deg å lage ein god bechamelsaus. Og ein ting som er endå viktigare: Eg skal lære deg å lage nok bechamelsaus! Det er nemleg stort sett alltid for små porsjonar med bechamelsaus (eller ostesaus, som er varianten ein stort sett brukar i lasagne) i vanlege lasagne-oppskrifter, syns eg.

Bechamelsaus, eller kvit saus, som mor mi ville kalt det, er ein av dei klassiske franske sausane. Men den har vore ein del av det norske kostholdet lenge, gjerne til fisk, som base for gratengar og til spekemat midt på sommaren. Sausen lagar du ved å smelte smør i ei tjukkbotna gryte, ha i mjøl, røre det glatt, og så spe med mjølk. Mange seier du skal spe med varm mjølk, men eg har aldri heilt sett poenget med det. Det viktigaste er å ta det med ro og ikkje bruke for sterk varme når du lagar sausen.

Det er to ting du må inngå: Smøret må ikkje bli brent, då er du på veg mot brun saus, og det skal vi ikkje i dag. Og sausen må ikkje brenne seg i botnen på gryta. For å unngå begge tinga må du bruke relativt roleg varme, og vere flink til å røre. Eg brukar ein såkalla ”halv ballongvisp” når eg lagar slik saus. Med den kjem eg godt inntil kanten i gryta, og unngår at sausen legg seg i botnen. Når du lagar bechamel kan du heilt enkelt ikkje gå frå gryta. Til gjengjeld går det ganske raskt, så på ti minutt har du ein raus porsjon med saus. Ingen grunn til å ty til Toro, altså. Dette er så enkelt at å bruke posesaus er pengar ut av vindauget, spør du meg.

Graskaret til lasagnen bakar eg i omnen, og det kan godt gjerast dagen før. Denne lasagnen er veldig grei å førebu dagen før du skal servere den. Du kan legge den saman heilt ferdig, sette den kaldt usteikt, og steike den dagen etter. Då kan du ha middagen klar 45 minutt etter at du kjem heim. Du kan bruke dei fleste typar graskar, eg har laga denne med både flaskegraskar og det klassiske store, oransje, og begge delar vart veldig godt. Du kan også lage lasagne med restane du skrapar ut av halloween-graskaret ditt. God halloween, og god helg!

_MG_4480Haustlasagne

8-10 lasagneplater

1 kg graskar

Olivenolje og salt til baking

Sett steikeomnen på 200 grader.

Skjer graskaret i centimetertjukke skiver, og pensle dei med olivenolje. Dryss på salt, og bak graskarskivene på 200 grader i 45-50 minutt til dei er møre. La dei kolne, og fjern skalet.

Bechamelsaus/ostesaus

6 ss/80 g smør

6 ss/70 g mjøl

1,2 liter mjølk

1 ts salt

1/3 ts malt peppar

Ei klype malt muskatnøtt

200 g riven ost

Smelt smøret i ei tjukkbotna gryte. Rør i mjølet slik at du endar opp med ein klumpfri smet. Spe med mjølka litt og litt medan du rører, og lar sausen koke opp mellom kvar speing. Når sausen er passe tjukk og har fått kokt eit par-tre minutt, smakar du til med salt, peppar og muskat. Rør i osten til slutt, og ta gryta til side når den har smelta.

Kjøttsaus

Ein stor, gul løk

500 g sopp, finhakka

400 g kyllingkjøttdeig eller hakka kyllinglårfilet

Salt og peppar

Ein bunt bladpersille

Smør til steiking

Finhakk løk og sopp. Smelt smøret i ei vid steikepanne, og steik løk og sopp gyllent og fint. Dra grønsakene til side, og ha litt meir smør og kyllingkjøtet i den andre delen av panna. Steik den gyllen. Smak til med salt og peppar. Finhakk persillen, og dryss den over til slutt.

Legg opp lasagnen ved å dekke botnen av ei romsleg form med ostesaus. Legg lasagneplatene i sausen, og dekk dei med skiver av graskar. Legg på kjøttsaus, og smør over ein ny porsjon med ostesaus. Legg på eit nytt lag med lasagneplater, og fortsett til du har brukt opp ingrediensane. Avslutt med eit lag med ostesaus.

Server lasagnen med ein frisk salat og godt brød til.

 

Pæresyltetøy med kardemomme og kanel


Det er faktisk ganske sjeldan at eg lagar akkurat det same to gongar. Eg prøver alltid å vri på oppskriftene, bytte ut ingrediensar eller prøve ut nye teknikkar.

Dette syltetøyet kom til ved at eg kom i ein frukt- og grøntbutikk som hadde flotte pærer som kosta nesten ingen pengar. Eg hadde eigentleg verken tid eller ork, men gode råvarer inspirerer meg alltid. Så då kjøpte eg med meg to kilo, og lagde dette pæresyltetøyet. Og så vart det knallgodt! Pærer kan jo vere litt kjedelege, men dette vart altså ein umiddelbar suksess.

Det smaker spesielt godt på ost av typen port salut, og du kan sikkert også bruke det i dessertar av tilslørte bondepiker-typen. Prøv det, det gjekk fort å lage, og det er alltid gøy med eit syltetøy til. Har du litt eple å bruke opp kan du godt blande i det og.

IMG_5314Pæresyltetøy med kardemomme og kanel

 2 kg pærer

½ liter vatn

2 kanelstenger

½ ts malt kardemomme

1 pakke syltepulver eller fruktpektin

2-3 ss sitronsaft, eller 1-2 ts sitronsyre

Ca. 1 kg sukker

Del pærene i to, fjern kjernehuset og stilkfestet, og skrell dei. Kutt dei i terningar, og ha dei i ei tjukkbotna stålgryte saman med vatnet og krydderet. Kok pærene til dei er møre og mjuke.

Ha i syltepulveret, og la det heile koke friskt i to-tre minutt. Ha i sitronsaft, sitronsyre og sukker, og smak til undervegs. Litt ekstra syre og litt ekstra sukker kan høyrest ekstravagant ut, men det framhevar pæresmaken mykje meir enn viss du lagar denne med låg sukkermengde.

Fyll syltetøyet på reine, nykokte glas med skrukork. Oppbevar dei mørkt og kjøleg.

Ta vare på gledene


Det å konservere er ein veldig viktig grunnleggande teknikk å meistre. Matvarene kjem til oss i sesongar, og sjølv om matvareprodusentane og butikkane er flinke til å styre logistikken for oss, så er det å kunne ta vare på sine eigne råvarer ei veldig tilfredsstillande kjensle. Det er mange måtar å konservere på, tørking, salting, hermetisering, fermentering, søtsylting og sursylting er teknikkar som er utvikla for å sikre at ein har mat sjølv på mørkaste vinteren.

Alt må ikkje hentast i eigen hage. Eg syltar frukt og bær eg får, som eg kjøper i butikken og som eg plukkar i skogen. Hos min lokale tyrker plukkar eg opp ferske aprikosar, og dei har ein ganske kort sesong. I juli, august og september kan du få tak i dei, og då gjeld det å nytte høvet. Finn du dei ikkje ferske kan du sylte dei tørka og. Det tek litt lengre tid, for du må bløyte dei over natta først, men det blir deilig syltetøy uansett. Har du eple i hagen kan du godt putte nokre eple i aprikossyltetøyet. Dei gir ein frisk og god smak.

Grunnprinsippet når ein syltar er å koke frukta mør, gjerne med ekstra vatn i gryta, og så tilset ein pektin i ein eller annan variant. Det kan vere Certo fruktpektin, eller Jam eller Certo syltepulver. Når dette får koke med frukta, vert pektinet aktivert, og når sukkeret kjem til vert syltetøyet stivt. Det skjer altså ein kjemisk reaksjon mellom pektin og sukker slik at du får eit fast og fint syltetøy. Dette er grunnen til at syltetøy ikkje blir stivt med fruktose, sukralose og andre stoff som ein brukar for å redusere sukkermengda i maten. Spis heller mindre porsjonar med søt mat, er mi devise.

I tillegg til pektin inneheld desse produkta ulike konserveringsmiddel, som hindrar at syltetøyet mugnar eller gjærer. Mugg og gjær er luftbårne soppar som øydelegg syltetøyet viss dei får utvikle seg fritt. Sorbinsyre, som er det vanlegaste konserveringsmiddelet, er utvunne av rogn. Viss du lagar rognebærgelé treng du ikkje tilsette konserveringsmiddel, det har rogna naturleg i seg. Tyttebær og molter er også rike på sorbinsyre. Mange er redde for konserveringsmiddel, men tenk for ein revolusjon det var for våre bestemødre når desse midla vart lett tilgjengelege. Dei hindrar svinn, og gjer at ein kan sylte større glas utan å vere redde for at dei skal mugne i kjøleskapet.

IMG_5320Aprikossyltetøy med korintar og stjerneanis

2 kg rensa, ferske aprikosar

2 dl korintar

Fire eple

½ liter vatn

2-3 stjerneanis

1 pakke syltepulver eller fruktpektin

2-3 ss sitronsaft, eller 1-2 ts sitronsyre

Ca. 1 kg sukker

Legg korintane i bløyt i ei skål vatn. Del aprikosane i fire båtar med kniv, og fjern steinen. Ha dei i ei tjukkbotna stålgryte saman med vatnet. Del epla i to, fjern kjernehus og stilkfeste, og skrell dei. Kutt dei i terningar, og ha dei i gryta saman med stjerneanisen. Kok frukta til den er mør og mjuk. Vil du ha syltetøyet heilt glatt, så fisk ut stjerneanisen, og køyr det med ein stavmiksar når frukta er mør. Ha i syltepulveret, og la det heile koke friskt i to-tre minutt. Ha i sitronsaft, sitronsyre og sukker. Smak undervegs, slik at du finn den rette balansen. Fyll syltetøyet på reine, nykokte glas med skrukork. Merk dei, og oppbevar dei mørkt og kjøleg.

IMG_5311Aprikossyltetøy med vanilje

1 kg tørre aprikosar

2 liter vatn

To vaniljestenger

1 pakke syltepulver eller fruktpektin

2-3 ss sitronsaft, eller 1-2 ts sitronsyre

Ca. 1 kg sukker

Del aprikosane i to, og legg dei i bløyt i vatnet over natta. Fisk aprikosane ut, og ha dei i ei tjukkbotna stålgryte saman med ca. halvparten av vatnet. Snitt vaniljestengene i to, og skrap ut frøa. Ha frø og stenger i gryta. Kok aprikosane til dei er møre og mjuke. Tilsett meir av bløytevatnet undervegs viss det ser ut til å bli for tørt.

Vil du ha syltetøyet heilt glatt, så fisk ut vaniljestengene, og køyr det med ein stavmiksar når frukta er mør. Ha i syltepulveret, og la det heile koke friskt i to-tre minutt. Ha i sitronsaft, sitronsyre og sukker, og smak til undervegs. Fyll syltetøyet på reine, nykokte glas med skrukork. Merk dei, og oppbevar dei mørkt og kjøleg.

IMG_5317

Det grunnleggande


I skulen høyrer vi om grunnleggande dugleik, dei tinga som alle skal lære, som lesing, skriving og rekning. Men det finst grunnleggande teknikkar som ein må meistre på kjøkenet og, så i dag skal du få lære, eller repetere, nokre av dei.

Eg må berre innrømme det, eg elskar saus av alle variantar. Frå barndommen av har eg eit særleg kjærleiksforhold til brun saus, denne utskjelte, kjedelege, stive og alderdommelege massen som mange avskyr. Eg elskar den, like fullt. Difor har eg også eksperimentert mykje med den, og eg huskar enno som om det var i går då eg fekk vere med ei erfaren kokke då ho laga ein bryllupsmiddag tidleg på nittitalet. Då braut ho eit stort stykke norzola opp i gryta, og eg sto med store auge og såg på. Eg treng kanskje ikkje nemne det, men sausen vart utruleg god. I dag skal du lære å lage brun saus, og viss du har laga det mykje gjennom åra, så kanskje du kan få litt inspirasjon til å justere smaken slik at den vert endå betre.

I tillegg til den gode sausen er det å kunne lage ein god farse viktig. Når ein lagar farse byrjar ein med deig, i dette tilfellet brukar eg vanleg kjøtdeig, for eg vil lage tradisjonelle kjøtkaker. Blant hipsterane byrjar faktisk ”den brune maten” å bli populær igjen, så når dette snart blir kul mat så høyrde du det først her hos meg.

Det beste tilbehøret til kjøtkaker, bortsett frå poteter og saus, er sjølvsagt ertestuing. Den kan ein kjøpe på pose, men eg kan love deg at den heimelaga blir utruleg mykje betre. Eg veit ikkje kvifor, den blir berre det. Den krev litt tid, både til bløyting og koking, men medan det pågår kan du gjere andre ting, den berre står og godgjer seg.

Den måten du behandlar ertene på i denne oppskrifta kan brukast på alle større, tørka belgfrukter, som kikerter, raude, svarte eller kvite bønner, eller gule erter. Dei bør bløytast i minst 12 timar før koking. Vert det endring i planane, så kan dei godt stå lenger, men då bør du bytte vatn to gongar i døgnet. Bløytinga gjer også ertene meir fordøyelege. Viss du har tendensar til luft i magen kan grundig bløyting redusere plagene.

Eg brukar å ha natron i kokevatnet. Det gjer at pH-verdien på vatnet vert litt høgare, og stivelsen i belgfruktene vert løyst opp raskare. Det har mest effekt når du vil ha ein puré, men kan også brukast til stuingar som her. Koketida varierer med storleiken på belgfruktene, dei største bønnene treng fort 1,5 -2 timar, mindre bønner kokar litt fortare. I dette tilfellet vil vi ha ein stuing, og då let eg den koke lenge for å få den mjuke konsistensen.

Jamninga eg brukar, med å kna saman smør og mjøl, kallast beurre manie på fransk, knadd smør, heilt enkelt.

_MG_4433Ertestuing

3 dl grøne, tørre erter

1 liter vatn

1 ts natron

2 ss smør

1 ss kveitemjøl

Salt, peppar og sukker

Legg ertene i bløyt kvelden før. Hell av bløytevatnet, og ha ertene i ei gryte. Slå på ein liter vatn, ha i natron og la det koke til ertene er møre, ca. 1,5 timar. Sjekk undervegs om det vert for lite vatn. Aus ut ei ause med kokevatn, og ha det i ein bolle. La det kolne litt. Ha smør og mjøl i ei skål, og kna det i hop med ein gaffel. Rør det inn i kokevatnet i bollen du har teke til side, og rør godt. Kokevatnet skal vere lunka. Ha det heile opp i ertegryta, og rør godt medan stuingen kokar i fem minutt til slik at den tjuknar. Lag gjerne ein stor porsjon ertesstuing når du først er i gang, den toler godt å frysast.

_MG_4426Kjøtkaker

700 g kjøtdeig

2 ts salt

Peppar frå kvern

1 egg

5 ss strøkavring

2 dl mjølk

Ein liten, hakka løk

7-8 dl vatn og ein buljongterning til trekkevatn

Rør kjøtdeigen seig med to teskeier salt og nykverna pepar. Ha i egget og den finhakka løken, og rør inn strøkavring og mjølk vekselvis. Du kan bytte ut strøkavring med 2 ss potetmjøl. Blir kjøtfarsa for fast, så spe i litt meir mjølk. Farsen skal vere lausare enn du trur, er mi erfaring.

Form ti-tolv kjøtkaker av farsen, og steik dei i smør i steikepanne. Ha klar ei gryte med 7-8 dl buljong som er rett under kokepunktet. Når kjøtkakene har fått god skorpe, legg du dei oppi gryta, og let dei trekke til dei er ferdige. Når du har steikt alle kjøtkakene, kokar du ut steikepanna med litt buljong, og skrapar alt som ikkje er brent over i gryta.

Brun saus

3 ss smør

3 ss mjøl

8 dl buljong

Salt og peppar

Smelt 3 ss smør og la det bli lett bruna, og rør inn 3 ss kveitemjøl. Ha på relativt sterk varme, og rør flittig. Brun blandinga til den er passe nøttebrun, og ta det heile av plata. La det kolne litt. Dette er det franskmennene kallar ein roux, og den er i ulike variantar grunnlaget for mange gode sausar.

Bruk ei holsleiv eller ein gaffel, fisk kjøtkakene ut av buljonggryta og legg dei på eit fat. Om du vil kan du sile buljongen gjennom ei sikt, men du må ikkje. Ha buljongen oppi bruninga di.  Så kokar du det heile opp på nytt, og lar det syde i ca. 5 minutt medan du rører no og då før du byrjar å smake.

_MG_4430No byrjar moroa; no skal du smake til sausen. Eg brukar alltid peppar, litt meir salt og litt allehånde. Så kjem dei søte smakane, i form av honning, rognebærgelé eller brunost. Det fine med rognebærgelé er at den er søt, syrleg og litt bitter på same tid. Litt bittert må alltid med, så har du ikkje rognebærgelé, er litt sennep eller eit lite stykke blåmuggost fint å smake til med. Ei teskei tomatpuré tilfører og syre, men det skal lite til. Ein skal ikkje smake tomatsmaken, berre kjenne at noko er litt annleis, men veldig godt. Noko anna eg har eksperimentert med er laken til sylteagurk, ei teskei gir god syre, og hevar verkeleg sausen. Andre triks er worchestershiresaus og soyasaus, begge vil i små mengder gi eit smaksmessig løft. Har du soppsoya er det også veldig godt som smakshevar. Har du vore for ivrig, og syns sausen blir for skarp, kan den alltid rundast av med litt fløte.

Vil du ha i løk, tek du det i når du kokar sausen opp. Å surre løken i smøret slik ein gjer med vanleg løksaus fungerer ikkje her, då vert alt svidd og øydelagt. Juster fargen til slutt med sukkerkulør, om det trengst. Når du syns du har fått til ein god, balansert smak, så har du kjøtkakene oppi, og serverer dei med nykokte poteter og ertestuing.

Dine eigne kjeks


Har du tenkt på at du kan lage dine eigne kjeks? Det er veldig enkelt, og kjeksa blir veldig gode.

Det finst masse gode kjeks i butikkane, men av og til er det kjekt å slå til med heimebakte. Desse kjeksa held seg i to-tre veker i tett boks, og smaken på dei kan varierast i det uendelege. Du kan også drysse ting på kjeksa, til dømes flaksalt, paprikapulver eller urter. Då blir det smak både av det du har tilsett i deigen, og av det du drysser oppå. Vinn-vinn!

Kjeksa er bakte med litt grovt mjøl, det gjer at dei mettar, og dei har ein god konsistens i munnen. Eg brukar dei når eg skal servere fingermat eller kanapéar, då får du heilt perfekt storleik, og dei toler litt meir av væte enn ”kjøpekjeks”. Eg legg likevel eit salatblad mellom pålegget og kjeksen, då er du sikker på at den ikkje går i oppløysing, og du kan gjere dei klare litt før gjestane kjem.

I dag serverte eg kanapéane med rømme, lodderogn og vårløk, og ein rekesalat der eg har rørt inn litt ekstra lodderogn og finhakka urter. Merk deg at viss du har ferske urter i deigen, så må du bruke meir i volum, for å få nok smak. Det kan virke ulogisk, men tørka urter gir meir smak enn ferske. Brukar du tørr rosmarin syns eg det er viktig å knuse den ekstra godt. Rosmarinbitar kan vere litt store å møte på når du et kjeksen.

_MG_4418Grove urtekjeks

3 dl kveitemjøl
1 dl grovt mjøl, grovt sammalt eller liknande
1-2 ss ferske krydderurter, eller 1-2 ts tørre urtekrydder,
t.d. rosmarin, timian, basilikum, oregano
1 ts bakepulver
1 snau ts salt
1 ts honning
1,2 dl kaldt vatn
0,8 dl olivenolje

Sett omnen på 230 grader.

Knus urtekrydderet i ein mortar. Viss du brukar ferske urter, så finhakk dei med kniv.

Bruk ein låg og vid bolle, og rør i hop alle dei turre ingrediensane og krydderet. Lag ei hole midt i, og ha i honning, vatn og olje. Rør med ei sleiv til deigen har samla seg. Kna deigen med mild hand i to-tre minutt til du har ein mjuk og glatt deig. Du treng ikkje ekstra mjøl, oljen gjer at deigen vert smidig og fin.

Del deigen i to delar, og kjevle kvar av delane ut på eit silikonpapir så jamnt tjukt som du klarer. Dess jamnare kjeksa er, dess lettare er dei å steike likt.

Rull over med eit pizzahjul eller liknande, slik at deigen vert delt opp i passe store kjeks. Steik kjeksa midt i omnen i 7-8 minutt, til dei har fått ein gyllen farge. Følg godt med. Viss enkelte kjeks har blitt tynnare enn dei andre, og er ferdige før, kan du ta ut brettet, og ta av dei som er ferdige, før du lar dei andre steike vidare.

Ha kjeksa over på ei rist, og la dei kolne. Server kjeksa til ost, med rømme og lodderogn, skagenrøre eller til tapenade.