Latest Posts

Coronamat – bruk-opp-alt-suppe

Denne suppa er ein klassikar hos oss, og det handlar heilt enkelt om å rydde opp i grønsaksskuffa. Eg veit ikkje korleis det er med deg, men eg blir alltid overraska når eg tek ut skuffa, og ser kva som faktisk er der. Denne gongen fann eg til dømes ein neve sukkererter i ein pose som låg aller nederst, og eg vart overraska over kor friske og fine dei var. Det er sikkert to veker sidan eg kjøpte dei, men dei var sprø og faste i fisken. Då fekk dei vere med i suppa.

Gulrøtter er alltid med, og det skal ikkje så mykje til. Dette vart suppe til tre, og det holdt med ei stor gulrot. Eg fann ei persillerot og, det er ein av mine rotfruktfavorittar. Den kan byttast ut med pastinakk eller med rotselleri om du har det. Stilksellerien kjem i tillegg, den smakar heilt annleis enn rota. img_8691

Eg hadde ein pose grønkål og. Det er ei fantastisk grønsak, og ei av dei som kan haustast av heile året. Den er toårig, og held seg fint gjennom vinteren. No på våren er den heilt eksplosiv i veksten, så viss du klarer å vare den for rådyr og andre som måtte like den så har du ei heilårsgrønsak i eigen hage. Den må såast i varm jord, så det er for tidleg å tenke på å få den i jorda no. Har du svartkål, kan du også bruke det.

Av løkgrønsaker tok eg med eit stykke av ein tjukk, fin purre. Dei er også på sitt beste no, og ein purre blir fleire supper og gryter viss ein ikkje er mange til bords. Du kan like gjerne bruke sjalottløk, gul løk eller raud løk.

Her har eg laga suppa med tomatbase, men den kan også lagast grøn, til dømes viss du har frosne erter og litt pesto på lager. Då kan du frese løk, kvitløk og persillerot, slå på væske, og så har du i ertene. Når det har kokt opp køyrer du det glatt, før du har i resten av grønsakene og kokar det mørt. Suppa kan også lagast på fløte, om du har fløte eller creme fraiche som må brukast opp.

Når det gjeld proteinar, så brukte eg her restane frå då vi hadde syrisk taco i helga. Det var ca. 100 g kjøtdeig som var steikt med masse krydder. Det heiv eg oppi suppa, og det passa heilt fint. Her kan du bruke det du måtte ha av kjøt, restar av ei svinesteik, ein biff som har blitt teke vare på i fine strimlar eller ein skinkeskalk. Suppa er flott og mettande utan kjøt og, men du kan t.d. tilsette litt linser eller bønner om du har. Då er denne suppa også vegansk/vegetarisk.

Merk deg ein ting: skal du servere denne til mjølkeallergikarar, så ikkje bruk den brune jamninga frå Maizena. Den inneheld nemleg laktose. Du kan i staden jamne suppa med 2 ss vanleg maisennamjøl, rørt ut i litt vatn.

Bruk-opp-alt-suppe

50 g løk av det du har

250 g gulrot

100 g «kvit rot», persille, selleri eller pastinakk

1 stilk selleri

1 ts timian

1 dl kvitvin eller eplejuice

8-10 dl vatn

2 dl passata eller knuste tomatar

2 buljongterningar

100 g bladkål, t.d. grønkål

50 g sukkererter

2 ss brun maisenajevner

2 ss smør til steiking

Sukker, salt og peppar

100 g kjøt om du har

Rens og kutt opp alle grønsakene. Fjern midtstilken på grønkålen, og kutt den i tynne strimlar. Finsnitt sukkerertene.

Smelt smøret i ei vid gryte. Ha løk og rotgrønsaker i gryta, og dryss på timian og litt peppar. Fres grønsakene i 3-4 minutt på ganske høg varme. Slå på vin, og rør opp viss noko brunt har festa seg i botnen på gryta. Ha i vatnet, passata og buljongterningane. La det heile koke til rotgrønsakene er møre, ca. 10 minutt. Ha i grønkålen og jamning viss du vil, og la det heile koke to-tre minutt til. Dryss i sukkerertene til slutt, og tilsett evnt det du måtte ha av kjøt. Smak til med sukker, salt og peppar. Server suppa med godt brød eller heimelaga knekkebrød til.

1106C77B-662F-46CF-965B-DE8C235FFD15

Coronamat – hirsesalat med bacon

Jepp, eg fann ein ny type gryn i skapet mitt. I dag var det hirse! Eg trur den er kjøpt i Tyskland, for på emballasjen sto det Goldhirse. Som eg tidlegare har sagt, eg har ein tendens til å ta med meg mat som suvenirar når eg reiser. Så denne er nok kjøpt i fjor sommar i Tyskland.

Pakken var uopna, og hadde god dato, så det er null stress med tanke på harskning og slikt. Denne typen gryn kan jo fort harskne viss pakken vert opna, og så vert den ståande der med fri lufting. Harskning er ein kjemisk reaksjon mellom feittet i gryna og oksygen i lufta, dette er det sikkert nokon som kan forklare nøyare enn meg. Men uansett: Luktar det funky av gryna dine, så kast dei, ingenting å lure på.

Hirsen har ein nøtteaktig, god smak, og ein annan fordel med den er at den er glutenfri. Så finn du hirse, så kjøp det, det er verd å prøve. Har du ikkje tysk goldhirse i skapet, og det gjeld vel dei fleste, vil eg tru, så kan du lage denne salaten med bulgur eller couscous. Du kan også bruke quinoa, eg blanda litt quinoa saman med hirsen, berre for å få litt variasjon i smaken, og i fargen. Når du først er i gang, så kan du godt koke litt ekstra gryn, så har du til ein rett ein annan dag. Ferdig dampa hirse kan t.d. brukast som tilbehør til kjøt eller fisk.

Saman med hirsen hadde eg litt agurk, stangselleri, purre, eit halvt eple og tomatar og mozarella. På toppen dryssa eg solsikkefrø. Det kan sjå ut som lite av kvar ingrediens, men dette vart altså ein raus lunsj til fire når det heile var ferdig. Kunsten er å ha ingrediensar som bidreg med mykje smak (bacon og vinaigrette) og ingrediensar som bidreg med konsistens og munnkjensle (stangselleri, elpe og frø).

Manglar du eple kan du ta pære viss du har det, målet var å finne noko søtt for å balansere smaken. Solsikkefrøa kan byttast ut med graskarfrø eller hakka nøtter, om du likar det. Bacon kan byttast ut med røykt fisk, med hamburgerrygg i strimlar eller med finstrimla biffkjøt. Har du ikkje mozarella kan du bruke fetaost eller halloumi i terningar som du steiker først. Du kan også bruke ein vanleg ost i terningar. Oppskrift på vinaigrette finn du her.

DBFC3DD0-5683-4875-B488-15E010887192

Hirsesalat med bacon

300 g bacon i terningar

2 dl hirse, couscous eller bulgur

1 buljongterning

5 dl vatn

3 ss quinoa viss du har

1/2 grønt eple

10 cm purre

20 cm agurk

1 stor selleristilk (Altså ein pinne, ikkje ein heil stangselleri.)

4-5 tomatar

2 ballar mozarella (evnt. 100 g feta eller halloumi)

2 ss solsikkefrø, gjerne rista

1 dl vinaigrette

Ha baconet i ei steikepanne, og sett den på middels høg varme. Steik baconet til det er sprøtt og gyllent.

Kok opp vatnet med ein buljongterning, og ha i hirsen eller det du har av gryn. La det dampe i ca. 20 minutt. Brukar du quinoa, så la det dampe med dei siste ti minutta.

Kutt eple, stangselleri, agurk og purre i terningar. Skjer tomatane i båtar, og kutt osten i terningar.

Hell gryna i ein vid bolle. Rør lett i det. slik at temperaturen går litt ned og gryna løsnar frå kvarandre. Vend inn grønsakene saman med 2-3 ss av vinaigretten. Fordel det heile på eit vidt fat, og dryss på mozarella, bacon og solsikkefrø. Legg tomatbåtane oppå, og server med ekstra dressing og evnt litt brød ved sidan av viss nokon er veldig svoltne. Har du veganarar eller vegetarianarar rundt bordet, så server bacon og ost ved sidan av.

DC37929F-3FD5-4C3A-BE47-B0A3B2C58C20

Korleis brukar du pengane dine?

Ein kan grovt sett dele folk i to kategoriar no; dei som har det nokolunde som før inntektsmessig, fordi ein har fast jobb, ein kan ha heimekontor og inntekta er stabil med eller utan corona, og dei som ikkje har det slik. Frilansarar og permitterte har det tøft, sjølv om regjeringa har lova alt alt skal dekkast så tek det tid før alt er på plass. Denne artikkelen er til den første kategorien, altså vi som mottek inntekta vår som før.

Akkurat no er vi i ein veldig spesiell situasjon, vi skal vere mest mogeleg inne, restaurantar og  utestader er stengt, vi drar ikkje ut anna enn for å handle nødvendige ting. Kanskje bur du slik til at du kan bruke kolonial.no, ulike matkasser eller liknande. Med andre ord: forbruket vårt går ned. Og korleis er det då smart å bruke pengane sine?

Dei som har det trangt økonomisk har det kanskje endå trangare no enn før. Butikkane blir utselde for enkelte varer. Når du går i butikken: Kan du la vere å velge dei billigaste produkta? Kan du la First Price, Coop Xtra og andre rimelege produkt ligge igjen til dei som verkeleg treng dei? Kanskje du bør kjøpe dei økologiske, slik at dei bøndene som leverer slikt faktisk overlever?

Skjermbilde 2020-03-22 kl. 13.48.13

Kan du velge ein ost eller ein type kvalitetspølser frå ein småprodusent, noko frå spesialsortimentet, der det finst, og la den rimelege norvegiaen og grillpølsene ligge? Kanskje du skal grave litt nedi sortimentet i butikkane, framfor å velge frå topp tjue? Og viss du er i ein fysisk butikk, og det er noko du uansett skal bruke i dag eller i morgon: Kanskje du kan hjelpe butikken med å unngå matsvinn ved å velge ei vare som er satt ned til halv pris pga datoen?

Skjermbilde 2020-03-22 kl. 13.55.36

Og når det gjeld nettbutikkar: Sjekk ut dei mindre, dei norske og dei som har spesialisert seg på si nisje. Dei har det tøft no, men viss du støttar dei så er det von for dei. Viss nokon i din krins treng ei gåve så kan du finne den i ein slik butikk, og få det levert på døra til mottakaren. Blomar kan du også få levert, ingenting lyser dagen opp meir enn det, når livet er litt tungt.

Eg trur at viss vi som kan styrer vår etterspørsel mot dei varene som kostar litt ekstra, og mot dei butikkane som verkeleg treng det, så fordelar etterspørselen seg betre, og det blir varer att for dei som verkeleg må snu på kvar krone, og endå meir no enn før. Tenk litt på det, og sjå om du kan vere med på å påvirke etterspørselen i butikken med kva du kjøper og kvar du legg att pengane dine.

Coronamat – ein god vinaigrette

Når eg står og lagar mat så har eg lært meg nokre triks for at det skal gå raskt og effektivt. Eit av dei er å «preppe», altså gjere enkeltelementa i maten klare, enten ved å rense og kutte opp, eller ved å lage enkeltting heilt ferdig på førehand.

Ein slik ting som det lønner seg å ha laga ferdig på førehand er ein god vinaigrette. Eg brukar å lage ein halvliter i slengen, gjerne to ulike variantar, og så fyller eg dei på desse smarte flaskene. Dei har eg kjøpt på Culina, men sist eg var på IKEA såg eg dei i topakning der. Du kan også bruke andre typer flasker, viss du har. Pass på å merke godt, det kan by på skuffelse viss du har fylt vinaigrette i ketsjupflaska.

99F3B613-80EF-4C70-A377-7A6F00F3BBE9

Då går det veldig kjapt å gi salatane mine eit skikkeleg smaksløft. Når eg lagar ein salat med ulike typar gryn, blir vinaigretten spesielt viktig. Gryn og belgfrukter tek lett til seg smak, og då må ein supplere med noko som verkeleg gir smak.

Basen i ein vinaigrette er olje og eddik. Ein kan kome langt med det, men eg likar å ha i noko søtt og noko sterkt, som t.d. honning og sennep. Salt og peppar må også alltid med. Viss du har i honning og/eller sennep kan vinaigretten relativt lett bli emulgert, viss du brukar ein stavmiksar. Då blir den tjukk og fin i konsistensen. Viss den ikkje emulgerer må du riste den saman kvar gong du tek fram flaska. Vil du at vinaigretten skal emulgere utan sennep og honning, så kan du jukse med litt eggekvite eller ei skei vanleg majones.

Eddikar finst det uendeleg mange variantar av. Dei vanlegaste er kvitvinseddik, raudvinseddik og eplesidereddik. Alle tre passar perfekt til vinaigrette. Sjekk kva du har i skap og hyller, ofte står det ei flaske eddik der og gøymer seg. Dei har tilnærma ubegrensa levetid, så ikkje tenk på utløpsdatoar. Finn du andre sortar, så kjøp dei, og prøv deg fram. Du kan også lage eddikar sjølv, eg lagar ofte bringebæreddik og plommeeddik når sesongen er der. Dessutan kjøper eg alltid eddikar når eg er i Tyskland. Der har dei eit genialt konsept med store flakongar på veggen med eddikar av ulik karakter som du kan tappe frå, over i ei flaske du enten kjøper der, eller har med deg. Så betalar du pr desiliter du får med deg. Supersmart!

Sennepen kan du også variere, både pølsesennep, søt sennep og den skarpe franske går fint, alt etter kva smak du vil ha. Brukar du grov sennep, så pass på at flasketuten er vid nok, og så bør du røre den i til slutt, så du beheld konsistensen frå frøa. Sist eg sjekka hadde eg frykteleg mange sennepsvariantar i kjøleskapet, og slik er det kanskje med deg og?

Har du urter kan dei finhakkast og blandast i. Køyrer du vinaigretten glatt etter at du har hatt urtene i, blir den vakkert grøn. Då slepp du også urtefløs som tettar flaska, eller filteret i oppvaskmaskinen. Du kan også bruke eit godt urtesalt om du har.

_MG_3161

Klassisk vinaigrette

3 dl god olivenolje

1,5 dl kvitvinseddik

½ ts sennep

½ ts honning

salt og peppar

Bland saman alt til dressingen i eit smalt beger, og køyr dressingen saman med ein stavmiksar. Smak til om det trengst meir søtt, salt eller sterkt.

Denne nøttevinaigretten brukte eg i ein lekker squashsalat. Får du mykje squash i sommar, eller du finn squash på tilbod, så bør du prøve å lage den. Finn du ikkje mynte, kan du bruke andre urter. Har du ikkje ein søt eddik, så bruk ein vanleg eddik, og suppler med honning.  Dressingen kan også brukast t.d. i ein salat med grønnkål eller med finsnitta raudkål.

Vinaigrette med eple, valnøtter og fikeneddik

3 dl olivenolje

1 dl fikeneddik eller ein annan søt eddik

0,5 dl nøytral eddik

1 ts salt

2 krm peppar

4 ss hakka valnøtter

Eit  skrelt grønt eple, kutta i små terningar

Bland saman olje, eddik, salt og peppar, og køyr det glatt med ein stavmiksar. Rør inn fin hakka eple og nøtter, og smak til.

Har du latt deg inspirere til å lage saltsylta sitronar, og har eit glas ståande framleis, då bør du definitivt lage denne vinaigretten. I den spelar sitronane ei viktig rolle, og den smakar aldeles himmelsk.

Vinaigrette med saltsylta sitronar

IMG_1399To båtar saltsylta sitronar

2 dl olivenolje

1 dl sherryeddik

½ ts urtesalt

1 ts honning

Ha alt i ein bolle, og køyr det glatt med stavmiksar.

 

Coronamat – Salat med gryn, paprika og fetaost

Eg rydda i skapet mitt, og eg fann utruleg mange sortar frø og gryn i prosessen. Viss du finn tørre bønner, gryn og andre typer ingrediensar som du sjeldan tek deg tid til å bruke, så er det greit å huske på at no har du kanskje for første gong på lenge god tid! Det gjer ingenting at kikerter må stå i bløyt i åtte timar, og så koke i vel ein time. Du har tid til det. Og at ei høne vert best etter å ha kokt i fire timar er også heilt ok. Det betyr at du kan planlegge heilt andre rettar, med heilt andre råvarer. Og belgfrukter og gryn er i tillegg næringsrike og fulle av sunne mineralar og fiber, akkurat det dei fleste av oss treng.

Fordelen med dei tørre ingrediensane er at dei er utruleg lette å oppbevare. Det er fint med boksar av papp og metall, men dei skaper søppel, og er romfræge (tek stor plass), som vi seier heime. I tillegg held dei seg veldig lenge, spesielt belgfruktene. Det kan vere litt verre med bulgur, couscous og andre typer gryn, dei kan harskne, særleg etter at pakken er opna. Eg måtte kaste dei svarte byggryna og bulguren etter at eg tok bildet i går, dei lukta ikkje godt.

Men korleis tilfører ein smak? Der har du sikkert også skapet fullt. Buljongterningar, krydder, soyasaus, chilisaus, honning, geléar og syltetøy, ulike ting du har plukka med deg frå feriar og reiser; no skal det endeleg få skinne! Målet mitt er å finne nye måtar å bruke ingrediensane på, og ikkje minst skape nye og spennande smakar. Er det noko som manglar i ditt skap, så prøv å finne ein alternativ ingrediens som kan bidra til å utfylle smaksbildet. Og så kan du ha i minne det eg har snakka om så mange gongar: Ein rett må ha søtt, salt, bittert/sterkt, syrleg og umami for at smaken skal vere balansert og tiltalande. Kunsten er å balansere, og no får du sjansen til å leike deg.

Eit anna prinsipp er at det som vert øydelagt først må spisast først. Har du kjøt som går ut på dato i dag, så steik det opp, bruk det du treng, og frys ned resten til du brukar det igjen. Salatar, paprika, tomatar, agurk og liknande må spisast fort, prioriter å bruke dei. I dag brukte eg salatblad frå ein pose og paprika i små terningar for å lage farge i salaten min. Dei andre råvarene var holdbare greier, fetaost og løk held seg lenge.

8027DC19-0875-4A15-B5ED-90C58357D58D

Når du skal handle inn, så sjå kva du har, og sjå kva du manglar. Prioriter smak, bacon er perfekt, det same er ulike variantar av varm- eller kaldrøykt fisk. Artisjokkhjarte, mais, ulike holdbare ostar og ulike sausar løftar smaken på maten din. Syt for at du har oljar, eddik og gjerne litt holdbar frukt som grøne eple, appelsiner og granateple. Ein skvis appelsin oppå salaten er fantastisk godt. Litt nøtter og frø er også bra å ha, eit sprøtt dryss løftar ikkje berre smaken, men også munnkjensla. Ta med barna på matlaginga, å måle opp ingrediensar er matematikk i praksis!

Grynsalat med fetaost og paprika

1 dl fullkornsris

1 dl raude linser

1 dl quinoagryn

Vatn og buljong til koking

Urtekrydder viss du vil

1 raud paprika

1 raud løk

3-4 ss dressing, t.d. vinaigrette

150 g fetaost

Det du har av salat

½ appelsin, om du har

50 g nøtter eller frø, eg brukte peanøtter

Ha 7-8 dl vatn i ei gryte, og la det koke opp med ein buljongterning. Du kan gjerne ha i litt urtekrydder og. Ha i risen, og la den koke i 20 minutt. Ha i linsene, og la det koke i 10 minutt. Ha i quinoaen til slutt, og la det heile koke ferdig med loket på.

Finhakk paprika og raudløk, og kutt fetaosten i terningar.

La gryna kolne noko, før du vender inn paprika og løk. Dette gjer eg for at løken skal mildne litt i gryna. Vend inn dressingen, og smak om det heile er passe salt. Vend inn fetaosten, og det du måtte ha av salat. Skvis over safta av ein halv appelsin. Grovhakk nøttene, og dryss på salaten til slutt.

Server med godt brød, og litt ekstra dressing ved sidan av.

8D69D73D-2CE4-462D-B0D0-77E27314A1B2_1_201_a

Coronamat -Variantar av ribbe

Gjekk du i frysaren og såg kva du fann? Var det ei ribbe der?

I så fall er saka enkel: Då er det berre å legge den i saltlake, og bruke den såkalla Gundametoden. Når du først har steikt den har du først eit klassisk krunamåltid med ribba, og så får du restar som du kan ha det uendeleg mykje artig med.

Ein av mine favorittar er desse ferske vårrullane, eller heller sommarrullar, som mange kallar dei. Rispapir er enkelt å få tak i no til dags, og held seg eviglenge i skapet. Sjekk om du har noko ståande. I sommarrullane kan du bruke det du har i hus av grønsaker, ribberestar og ulike asiatiske sausar som hoisin, soppsoya eller du kan lage ein heimelaga peanøttsaus.

_MG_4049Slik gjer eg det:

Heimelaga peanøttsaus

3 toppa ss peanøttsmør

1 ss varmt vatn

1/2 dl soyasaus

2 ts riseddik

Cayennepeppar

Ha peanøttsmøret i ei skål, og ha i det varme vatnet. Rør det jamnt før du «sper» med soyasaus og riseddik. Smak til med litt cayennepeppar.

_MG_4047

Coronamat – tortellini al brodo

Kva er din coronamat? Det er jo litt tilfeldig, kva ein har i skap og skuffer. Eg fann plutseleg ein pakke tortellini. Tortellini kjenner dei fleste som fersk pasta, men den er også å få tak i i tørka versjon. Eg er jammen ikkje sikker på kvar min kom frå, det kan hende eg har plukka den opp på ei reise, kven veit.

Torellini er noko som er lett å få tak i viss du ikkje har det frå før, og dei har som regel ganske god dato. Stort sett held dei seg på kjøl i vekesvis etter utløpsdato, er mi erfaring. Sjå nøye på dei og lukt om dei luktar lite og godt når du opnar pakken, viss du er i tvil. Så å ha nokre pakkar tortellini i kjøleskapet er sjeldan feil. Du får dei også i vegetarisk versjon, til dømes med tomat og ricotta, og då kan du droppe kyllingen og lage ein veggisvariant. Denne suppa kan også lagast med andre typar pasta, som t.d. gnocchi eller spiralpasta.

Tortellini kan serverast på mange måtar, gratinert med tomatsaus og ost, i fløtesaus med ost og bacon om du har, eller som eg har gjort her: I kraft, eller brodo, som italienarane kallar det. Den klassiske tortellini al brodo er det ofte kvite bønner i. Dei er fine, for dei blir litt mjuke, og er med på å jamne krafta. Men eg hadde ikkje det, så eg brukte det eg hadde i kjøleskapet. Litt løk, erter og ei veldig sliten kålrot dukka opp, eg trur faktisk den har vore her sidan jul. Litt flaut, men sånn er det.

Ertene hadde eg kokt dagen før, og fekk ein rest som eg putta i ein boks. Løken finhakka eg, og kålrota vart rensa, og kutta i små terningar. For å få fram så mykje smak som mogeleg fresa eg grønsakene i smør først, og så steikte eg to kyllinglår som eg hadde kutta i terningar i den same gryta. Eit kyllinglår er ikkje så stort, men det fine med alt kjøt er at kuttar du det smått, så rekk det til mange. Så desse to kyllinglåra vart meir enn nok til ei suppe som nok hadde metta tre personar. No har vi ein boks i kjøleskapet til lunsj for ein i morgon. Vinn-vinn!

Tortellini al brodo

1 pk tortellini (ca. 200-250 g)

1 liter vatn

2 terningar god buljong

1 ts timian

Smør til steiking

150 g kyllingkjøt (eller anna kjøt)

350 g grønsaker, finhakka

Ein sprut sitronsaft

Nykverna peppar

Parmesan til å rive over

1/2 ts honning viss du vil

Varm opp smøret i ei gryte. Du kan også bruke olivenolje, det gir nok den mest genuine italienske smaken. Fres dei faste grønsakene (ikkje erter og bønner) i to-tre minutt på god varme. Ta ut grønsakene, men ikkje skyll panna. Ha i litt meir feitt, og steik kjøtet som du har kutta i terningar.  Dryss på timian, og steik til kjøtet er ferdig.

Slå på vatn og sitronsaft, og smuldre buljongterningane over. La det koke til grønsakene er nesten møre. Ha i erter og/eller bønner, og tortellinien. La suppa koke til tortelliniane er ferdige. Smak til med peppar, evnt meir salt og litt honning, og riv over parmesan når du får suppa i skåla di.

Fann du ei ribbe eller ein svinekam i frysaren då du skulle skaffe deg oversikt? Ta den opp i dag, så finn vi på noko morosamt med det i morgon. Heng med!

D65D6360-9EBB-495E-87B2-BBF24D354FEE

Coronamat – skaff deg oversikt!

Ambisjonen min dei næraste vekene er å kome med tips og oppskrifter til mat som er fin å lage no når vi alle skal vere innomhus, eller iallfall mest mogeleg for oss sjølve.

Normalt byrjar mange med å gå i butikken når dei skal lage mat til familien sin. Butikken på hjørnet har blitt kjøleskapet vårt. Når du skal lage mat i ein slik situasjon som vi er i no, så er det viktigaste å finne ut kva du faktisk har frå før, enten i skap, kjøleskap eller i frysaren. Eg har lenge hatt eit «spise-ut-av-frysaren»-prosjekt, men likevel er det masse greier der som bør spisast så fort som råd er. Då er dette ein gyllen sjanse til å sjekke kva du har der.

Viss du finn tørre bønner, gryn og andre typer ingrediensar som du sjeldan tek deg tid til å bruke, så er det greit å huske på at no har du kanskje for første gong på lenge god tid! Det gjer ingenting at kikerter må stå i bløyt i åtte timar, og så koke i vel ein time. Du har tid til det. Og at ei høne vert best etter å ha kokt i fire timar er også heilt ok. Det betyr at du kan planlegge heilt andre rettar, med heilt andre råvarer. Og belgfrukter og gryn er i tillegg næringsrike og fulle av sunne mineralar og fiber, akkurat det dei fleste av oss treng.

Fordelen med dei tørre ingrediensane er at dei er utruleg lette å oppbevare. Det er fint med boksar av papp og metall, men dei skaper søppel, og er romfræge (tek stor plass), som vi seier på Sunnmøre. I tillegg held dei seg veldig lenge, spesielt belgfruktene. Det kan vere litt verre med bulgur, couscous og andre typer gryn, dei kan harskne, særleg etter at pakken er opna. Eg måtte kaste dei svarte byggryna og bulguren etter at eg tok bildet i går, dei lukta ikkje godt.

Men korleis tilfører ein smak? Der har du sikkert også skapet fullt. Buljongterningar, krydder, soyasaus, chilisaus, honning, geléar og syltetøy, ulike ting du har plukka med deg frå feriar og reiser; no skal det endeleg få skinne! Eg kjem til å dele oppskrifter der du finn nye måtar å bruke ingrediensane på, og ikkje minst skape nye og spennande smakar. Er det noko som manglar i ditt skap, så prøv å finne ein alternativ ingrediens som kan bidra til å utfylle smaksbildet. Og så kan du ha i minne det eg har snakka om så mange gongar: Ein rett må ha søtt, salt, bittert/sterkt, syrleg og umami for at smaken skal vere balansert og tiltalande. Kunsten er å balansere, og no får du sjansen til å leike deg.

047BA482-5668-4D89-8F9C-11D11CA952F1Dagens første oppskrift kom til fordi eg fann ein kg kikerter då eg rydda i skapet i går. Dei la eg i bløyt på føremiddagen, og så kokte eg dei i vel ein time. Då hadde eg det perfekte utgangspunktet for denne suppa med kikerter. I tillegg hadde eg bokstomatar, gulrot, løk og litt krydder, og då vart dette middagen. Har du kikerter på boks, så bruk dei i staden.

Grønsakene her kan byttast ut, har du purre, persillerot, sjalottløk eller selleri så kan du bruke det i staden. Vil du endre på smaken, kan du bruke timian og oregano i staden for spisskummen, då får suppa eit meir italiensk preg. Begge delar er like godt.

Spansk kikertsuppe

Ein boks kikerter

Ein boks hermetiske tomatar

Ein gul løk

Ei reven gulrot

To stilkar stangselleri viss du har

1 ts spisskummen

2 fedd kvitløk

1 ts tørka basilikum

Chili etter smak

5 dl vatn

Olivenolje

2 ss tomatpuré

1 ss sitronsaft

Sukker, salt og peppar

Bløyt kikertene i rikeleg med vatn i minst 8 timar. Ha 1 ts natron i bløytevatnet, det gjer at dei vert fortare ferdige. Kok kikertene i ein time, her kan du også ha 1 ts natron i kokevatnet.

Finhakk løk og kvitløk. Fres løken med spisskummen, chili og tomatpuré i olivenolje i ei vid gryte til løken er blank og aromaen i tomatpuréen og spisskummin får kome fram.

La kikertene renne av. Ha halvparten av dei i gryta saman med tomatane og vatnet. La det heile koke opp før du køyrer det glatt med ein stavmiksar. Ha i resten av ertene saman med dei siste grønsakene, sitronsaft, basilikum og persille. La det koke i ti minutt. Smak til med sukker, salt og peppar. Server med brød til.

94540381-3DAA-4845-8737-5424F803BF44

God mat i Coronaens tid

Folk hamstrar. Og det dei hamstrar er joikakaker og lapskausboksar. Eg forstår ingenting. Dette er faktisk eit mysterium for meg. Kva er det for ei tid vi er inne i?

Vi skal gå minst mogeleg ut. Vi skal klare oss med det vi har. Mange får panikk, og spring ut for å tømme butikkhyllene. Men er det ein fornuftig strategi? Har dei som står i kø på Rema og Coop sjekka sine eigne skap før dei dro? Kva med kjøleskapet og frysaren? Har dei kontroll på kva som finst der?

Eg trur ikkje det. Eg tenker på denne tida som ein sjanse til verkeleg å kome inn i djupa av skapa og skuffene mine. No skal vi til botnar i frysaren. Endeleg skal eg få litt sirkulasjon, i staden for å berre lirke ting til side slik at eg får plass til endå ein pose med erter frå butikken.

Denne veka kjem eg til å kome med fleire oppskriftsforslag på ting du kan lage med det du har i skapa dine, og det du finn i kjøleskap og frysar. Eg kjem også til å skrive litt om lagerstyring, og om korleis og kva ein bør kjøpe inn når ein først kjem seg i butikken, eller får matvarer levert heim.

Er du i ordentleg karantene, fordi du har mistanke om at du er sjuk, eller har vore saman med nokon som er bekrefta sjuk, så sjekk ut med lokalbutikken din. Mange butikkeigarar plukkar og pakkar gjerne varer til deg, og køyrer dei heim til deg. Oppgjer gjennom vipps er enkelt og smidig, ein treng ikkje møtast ein gong. Men før det, skaff deg oversikt over kva du allereie har, slik at du ikkje endar opp med dobbelt opp. Og handle smart, slik at du får god, næringsrik og variert mat lenge framover.

Bildet nedanfor tok eg i dag, det er ulike frø og gryn som eg fann i skapet mitt. No kjøper eg mykje rart, du finn både bokkveite,  svart bygg, fullkornsris, quinoa, bulgur og linser der. Alt dette grov eg fram frå gøymene mine i matskapet. Gjer det same, så skal eg dele nokre inspirerande oppskrifter i løpet av veka som både smakar og gjer godt. Og som tek vare på sjelefreden. Første innlegget med oppskrift finn du her.

Ha ein fin søndag!

A8508E8D-1427-4865-BCF6-B78BA2057A7B_1_201_a

Bakt skrei med cherrytomatar

Skreien er her, få ting er så godt som den ferske fisken som no kjem i butikkane.

Ein torskemiddag er kjapp mat, og passar perfekt når det er travelt. Men det er også fint å servere den til fest, på nye måtar og kombinert med nye smakar. Portugisarane var først ute med å kombinere torsk, eller bacalhau som dei kallar det med tomat. Den mjuke, saftige fisken passar perfekt med søte tomatar, og dette kan serverast på ulike måtar.

I dag får du lære to ulike tilbehør til torsken, ein fyldig rotmos og urtebakte poteter. Lag ein av dei eller begge, så alle får sin favoritt. Dei urtebakte potetene er ein variant av ein populær måte å lage poteter på; å koke dei halvferdige, og så kaste dei rundt med ein variant av feitt. Dei mest ivrige brukar andefeitt, det smakar magisk godt. Eg hadde ikkje andefeitt i dag, så eg brukte olivenolje og urter, det vart nesten like godt.

Rotmosen laga eg av kålrot, gulrot og persillerot. Her kan du variere etter kva du har, søtpotet passar godt i, det same gjer sellerirot og pastinakk. Har du nokre poteter til overs kan du putte dei i og. Du kan godt putte restar av kokte grønsaker i mosen, varm dei litt på damprist eller i mikrobølgeovn før du puttar dei i mosen.

Alt blir betre med ein frisk salat, og du får også oppskrift på ein god vinaigrette til å vende salaten i. All god matlaging handlar om å blande søtt og salt, syrleg og bittert samt umami, og det er særleg viktig i ein god vinaigrette. I middagen i dag kjem umamien frå fisk og tomatar, det søte frå honning og rotgrønsakene, og det bitre frå pepparen og sennepen i vinaigretten. Saltet dryssar du på fisken.

På den måten får du eit perfekt balansert måltid. Balansen mellom smakane må du sjekke undervegs, så å smake på maten medan du held på er avgjerande for at ingen av smakane skal ta overhand. Viss du då i tillegg huskar på å ha med noko sprøtt og noko mjukt, så blir gjestane dine glade og fornøgde.

IMG_0880Bakt skrei på tomatar

200 g fiskefilet per person

400 g søte, små tomatar

Ein liten purre

1 ts honning

1 dl kvitvin

Salt og peppar

2 ss olivenolje

2 ts tørka grasløk

Sett steikeomnen på 200 grader.

Ha oljen i ei skål, og rør i grasløken. La det stå medan du gjer klar forma.

Ha tomatane i ei eldfast form. Snitt purren på langs, og skyll den for å få bort sand og jord. Skjer den i skiver, og legg den oppå tomatane. Ringle over honning, dryss på salt og peppar, og slå på vinen. Bak grønsakene på 200 grader i 20 minutt. Ta ut forma, og legg torsken oppå grønsakene. Pensle den med grasløkoljen, og bak forma i 10-15 minutt, til fisken er ferdig, og flakar seg.

IMG_0876Rista urtepoteter

2-3 poteter per person

Salt

3 ss olivenolje, extra virgin

1 ts tørka timian

1 ts tørka oregano

1 ts grasløk

Skrell potetene. Del dei i to viss dei er store. Kok dei i ti minutt, til dei nesten er møre i godt salta vatn. Hell av vatnet, og la dei dampe godt av. Bland urtene og oljen, og slå det over potetene. Legg loket på gryta, og rist godt, til oljen og urtene har fordelt seg, og potetene har blitt «lodne». Hell alt i ei eldfast form. Skrap med ein slikkepott for å få med all den gode smaken frå gryta. Bak potetene i forma. Du kan ha dei i samtidig som du bakar tomatane.

Når du tek tomatane ut, skrur du på grillen, slik at potetene får ordentleg varme, og blir gylne og fine. Sett ned varmen før du set fisken inn, den har ikkje så godt av grill.

Rotmos

Ei lita kålrot

Ei stor eller to mindre persillerøtter

Fire gulrøtter

3 ss smør

Salt og peppar

Rens grønsakene, og kutt dei i terningar. Kok dei i ti minutt i salta vatn. La dei renne av. Ta gjerne vare på krafta, den er god i supper og sausar. Legg smøret i gryta, og legg på loket. La det stå til smøret har smelta. Mos stappa med ein stappar eller med ein stavmiksar. Smak til med salt og peppar.

IMG_0910Salat med vinaigrette

Vinaigrette

2 dl olivenolje

1,5 dl søt eddik

½ ts salt

1 ts sennep

2 ts sitronsaft

1 krm svart peppar

Ha alle ingrediensane til vinaigretten i ein miksebolle, og pisk det saman med visp eller med ein stavmiksar. Smak til vinaigretten til slutt.

200 g salatblad

250 g tomatar

Ein raud paprika

½ agurk

1 ss solsikkefrø

Salt og peppar

Sett ei tørr steikepanne på plata, og varm den opp. Ha i solsikkefrøa og litt salt, og rist frøa til dei er gylne. Sett til side. Lag gjerne ein større batch når du først gjer dette, rista solsikkefrø held seg nokre veker i ein boks.

Ha salatblada i ein bolle. Hell på to-tre ss av dressingen, og vend blada rundt i den. Legg blada på eit fat. Rens paprikaen, og del den i mindre bitar. Kutt agurken i terningar, og del tomatane i to. Fordel paprika, agurk og tomat over salatblada, og dryss på solsikkefrøa til slutt.

IMG_0875

Fastelavnsbollar

Sjølv om det å faste stort sett er gått av moten så feirar vi framleis fastelavn.

Fastelavn er ein del av innleiinga til fasta. På søndag er det fastelavnssøndag, med ris som skal gi ein fruktbar vår. Mandag er det blåmandag, då skal ein ete mager kost, slik at ein har plass til mykje mat i magen dagen etter, på feitetysdag. Rømmegraut er perfekt servering på feitetysdag. Askeonsdag skal ein tradisjonelt kle seg i sekk og aske, og aska skal kome frå brende palmegreiner som ein har teke vare på frå palmesøndag i fjor. Då er fasta fullt ut i gang, og ein får ikkje spise seg overmett før på påskeaftan. Det er mykje å passe på, altså.

Men ein kan også ta den enkle vegen, og ganske enkelt kose seg med deilige krembollar på fastelavn. Eg har laga kanelbollar av den same bolledeigen, det er fint med litt variasjon. Vert ikkje alle bollane etne egnar dei seg godt til frysing, så lenge dei ikkje har fått krem i seg. Dette er ein stor deig, så du kan faktisk dele den i tre, lage ein porsjon med vanlege bollar til fastelavnsbollar, ein porsjon med rosinbollar og ein porsjon med kanelbollar. Rosinbollane og kanelbollane kan gå i frysaren, og når du skal tine dei kan du ta dei nokre minutt i steikeomnen for å få fram den ferske, deilige bollesmaken.

IMG_0820

Eg bakar bollane med fersk gjær. Tørrgjær fungerer også, men eg er så utolmodig av meg, så eg vil sjå resultat fort. Fersk gjær gjer at deigen hevar fortare, og då får vi fortare deilige bollar på bordet. Deigvæska må vere fingervarm, viss den er for varm kan du ta livet av gjæra. All gjærbakst handlar om tolmod, viss du har det travelt bør du utsette bakinga til du har tid til å vente på at deigen og bollane er ferdig heva. Når hevetida vert for kort vert bollane harde og kjedelege. Får deigen den tida den treng vert dei luftige og smakfulle.

Bollane skal tradisjonelt fyllast med piska krem. Eg søtar den med litt melis og litt vanilje, og har du eit godt syltetøy kan du også vende inn ei skei eller to av det. Du kan også bruke vaniljekrem, eller du kan prøve den svenske varianten. Svenskane lagar «semla», og då riv dei marsipan oppi piska krem, og vender den inn. Då er det godt å fjerne litt av bolleinnmaten, slik at det vert ekstra plass til den søte kremen.

God fastelavn!

IMG_0829Fastelavnsbollar

2-2,5 liter kveitemjøl

200 g smør

200 g sukker

1 pk fersk gjær for søt gjærdeig

8 dl mjølk

2 egg

1 ts salt

2 ts kardemomme

1 ts bakepulver

Rosiner viss du vil

Kremfløte, melis og ekte vaniljesukker til servering

Ha mjølet, sukkeret, kardemommen og bakepulveret i ein stor bakebolle. Smuldre smøret i mjølblandinga til det er ein kornete masse. Du kan også varme opp smøret og røre det i mjølka, det gjer ikkje så stor skilnad.

Varm opp mjølka til den er fingervarm, og løys opp gjæra i den. Bland saman mjølkeblandinga og mjølblandinga, og elt godt. La deigen heve under klede.

Del opp deigen til passe emne, denne porsjonen gjev ca. 25 bollar. Form dei til runde, fine bollar som du legg på bakepapir på ei bakeplate. Pensle dei med samanvispa egg, og la dei heve godt (minst 40 minutt, er mi erfaring) før du steiker dei på 220 grader i ca. 15-20 minutt, alt etter korleis din omn er.

La bollane kolne. Pisk 3 dl kremfløyte til krem med 1 ts ekte vaniljesukker og 2 ts melis. Del bollane i to, legg krem på den nederste delen og legg toppen på.

Slik ser det ut når du lagar kanellsnurrar i karamellsaus med denne deigen, oppskrifta finn du her.

 

 

 

 

Fatteh med kikerter

Som eg har nemnt tidlegare, så har eg fått ein forkjærleik for mat frå Midt-austen i det siste. Eg går ut frå at du allereie har testa ut den syriske tacoen eg la ut i forrige veke, og her kjem ein vegetarisk variant.

Denne er veldig enkel, men her kan du leike deg med dei grønsakene og belgfruktene du har i huset. Prøv den til dømes med mjuksteikt gyllen løk, squash og aubergine. Eg laga den heilt enkel, og det er også veldig godt og mettande. Det er noko med smaken av tahini og kikerter, den gjer meg berre lykkeleg.

Ha ein fin laurdag!

53654649-837A-4DE3-AB72-9F0EB7FEBA48

Fatteh med kikerter

To store libabrød eller fire små pitabrød

Olje til pensling viss du vil

 

Tahinidressing:

1 dl tahini

4 dl naturell yoghurt

Eit finhakka kvitløksfedd

1 ts sukker

Salt, peppar og sitronsaft

 

Ein boks kikerter

½ ts røykt paprika

½ ts vanleg malt paprika

½ ts svart peppar

½ ts salt

1 ss olivenolje

Mynte og/eller bladpersille til dryss

07789F78-D961-4B01-B0E8-95A3127BB4D6

Pensle brøda med olje, og legg dei på eit steikebrett. Steik dei gylne på 200 grader i 8 minutt.

Opne kikertboksen, og hell litt av væska i ei skål. La kikertene renne av ei eit såld. Varm oljen i ei steikepanne, og ha i kikertene. Dryss på paprika, peppar og salt, og rist kikertene godt rundt slik at dei vert gylne og fine. Ha dei i ei skål til slutt.

Ha alle ingrediensane til tahinidressingen i ein bolle. Rør alt saman, og smak til med salt, peppar og sitronsaft. Vert dressingen for tjukk, så spe den ut med litt av vatnet frå kikertboksen.

Legg brødbitane på eit fat, og hell på dressingen. Du treng kanskje ikkje alt, dette er ein stor porsjon.

Dryss på dei rista kikertene og urtene. Du kan også riste pinjekjerner og ha på. Server gjerne med litt ekstra yoghurt.35A40D6B-0175-4136-9A9A-2C800051B9C8

Syrisk taco

Dette er kjempegodt, det smakar betre enn fredagstaco, sa min kjære då han fekk dette servert. Så då vart det syrarane kallar fatteh omdøypt til syrisk taco her heime hos oss.

Eg har alltid vore glad i maten frå midt-austen. Eg har vore eit døger i Istanbul, då budde eg på eit veldig fint hotell. Då eg kom til frukost var det som å vere i London, bacon, egg, tomatbønner og ein eigen omelettkokk. Men eg såg at dei som var tyrkiske gjekk rett forbi omelettkokken. Eg følgde etter dei, og lengst inn og til venstre kom eg til den mest fantastiske frukostbufféen eg nokon gong har sett. Frukt skore opp på kunstferdig vis, store skåler med ulike yoghurtar og dippar, Falafel, hummus og ein eigen fatteh-stasjon. Eg var i himmelen.

F804AEB1-D879-4999-9919-5219F9556537

Syrisk taco – Fatteh med libabrød, steikt, krydra kjøtdeig, aubergine og yoghurtdressing med tahini.

Fatteh betyr eigentleg smular, og denne retten er ein måte å bruke opp gamalt brød på. Brødet er eit tynt, mjukt flatbrød, og vert servert til alle måltid. Brødet er veldig godt ferskt, men i heile midtausten har dei gjort det å bruke gamalt brød for å skape ny og freistande mat til ein kunst. Nokre plassar kallar dei brødet lavash, andre plassar kallast det libabrød eller khubz-brød. Første gongen eg spurte han som driv den syriske restauranten i nabolaget vårt kva han kalla brødet, såg han berre på meg som om eg var heilt bortreist. Det heiter brød, sa han. Og mange kallar det også syrisk brød, eller libanesisk brød.

Når ein lagar fatteh har gjerne brødet blitt tørt og kjedeleg. Då kan ein enten fritere det i olje, slik min syriske venn gjer det, det er når du verkeleg treng sikringskost. Du kan også pensle brødet lett med olivenolje, og riste det i omnen, eller om du vil spare på feittet, så ristar du det som det er. Eg likar å kutte det opp, men du kan også riste det i store flak, og bryte det opp. Brødet får du tak i i alle butikkar med tyrkisk eigar, sjekk i frysedisken. I den same butikken finn du også tahini, den aromatiske sesamfrøpastaen som pregar så mange ulike matrettar frå det ein før kalla Levanten.

Du kan også lage fatteh med vanleg pitabrød, og eg har sett nokre halvsteikte pizzabotnar i butikken som eg og har tenkt å teste dette med. Uansett er dette den beste måten å få gamalt brød til å smake himmelsk på.

Fatteh kan varierast i det uendelege, denne tacovarianten kan utvidast med fleire grønsaker, strimla paprika, squash og aubergin passar veldig godt til fatteh med kjøttsaus. Du kan like gjerne bytte ut kjøttdeigen med kjøttdeig av kylling, eller bitar av kylling steikt med krydder.

Kjøkenet i midtausten er kjend for å bruke mykje urter, her har eg brukt bladpersille og mynte. Urtene høyrer også med i salaten tabouleh, som du kan servere ved sidan av.

54EE5EF7-E90C-476B-BF17-685AEA4A8D28_1_201_a

Fatteh med krydra karbonadedeig

Brød:

To store libabrød eller fire små pitabrød

Olje til pensling viss du vil

Tahinidressing:

Tahinidressing:

1 dl tahini

4 dl naturell yoghurt

Eit finhakka kvitløksfedd

1 ts sukker

Salt, peppar og sitronsaft

Krydra kjøt:

Ein gul løk

3 fedd kvitløk

400 g karbonadedeig

2 ss olje til steiking

1 ts spisskummen

1 ts malt koriander

½ ts kanel

1 krm allehånde

Ein liten, tørka chili

½ ts svart peppar

1 ts salt

Granateplekjerner og urter til dryss

Pensle brøda med olje, og legg dei på eit steikebrett. Steik dei gylne på 200 grader i 8 minutt.

Ha alle ingrediensane til tahinidressingen i ein bolle. Rør alt saman, og smak til med salt, peppar og sitronsaft. Vert dressingen for tjukk, så spe den ut med litt vatn.

Rens og finhakk løken og kvitløken. Varm oljen opp i steikepanna, og steik løken gyllen og fin. Dytt løken ut til eine sida, og legg i kjøttet. La det bli brunt før du hakkar i det, og fordeler det i panna. Steik det godt, så det har fått god steikeskorpe. Ha i krydderet, og hald fram med steikinga. Bland alt godt saman, og smak til med salt og peppar.

Legg opp brød på eit fat, og fordel kjøttet oppå brødet. Hell på tahinidressing, og dryss på granateplekjerner og urter.

B166735B-4D82-41C6-BBBC-7ACE0514259D_1_201_a

Klassisk tomatsuppe

Då eg studerte var det tomatsuppe vi levde på dei siste par månadane før jul, og før sommarferien. Og posesuppe hadde vi ikkje råd til. Vi hadde mjøl og margarin i hus, og eit par buljongterningar. Då trengte vi berre ein liten boks tomatpuré, som den gongen kosta 1,90, for å få eit fullverdig måltid. Vi hadde som regel ein eller annan variant av pasta og, som fekk vere med i gryta. Det var sjeldan så raust at vi hadde kokt egg i suppa, det tok vi oss ikkje råd til. 

No har eg fått utvida repertoaret litt, men basisoppskrifta er framleis den same. Eg lagar tomatsuppa på ein bechamelbase, altså smør surra i gryta med mjøl, og så kraft oppi som kokar seg tjukk og fin. Krafta er som regel buljongterningar, men har du kokt gulrøtter, kål eller skrelte poteter, så ta vare på kokevatnet. Det er kraft, og passar perfekt å ha i ei suppegryte som denne. Suppler gjerne med kokt makaroni, kokt egg eller kanskje til og med litt sprøsteikt bacon, då har du ein full middag.

I ei tomatsuppe er det alltid eit løft å ha i krydderurter. Timian slepper smaken sakte, så den blir betre av å få koke i suppa ei stund. Du kan bruke andre urter og, til dømes merian, oregano eller basilikum. Basilikum har ganske sterk smak, så ikkje bruk så mykje av den, og ha den i mot slutten. Den kan bli litt beisk viss den får koke for lenge. Ferske urter kan og brukast, og prinsippet er det same der: Timian, merian og oregano kan koke lenge i suppa, basilikum bør puttast i ved servering.

Viss du har urter i hagen, så sjekk kva som veks der no. Eg vart heilt sjokkert då eg oppdaga at eg har balkongkassen min full av vakker persille. Den fekk vere med i suppa.

Denne suppa er vegetarisk, og blir vegansk viss du byttar til plantebasert smør og mjølk. Bruk glutenfritt mjøl viss du treng at suppa skal vere glutenfri. Det går fint å jamne supper og sausar med.

Tomatsuppe

2 ss smør

3 ss kveitemjøl

Ein halv finhakka løk eller 2-3 vårløkar

Ein liten boks tomatpuré

8 dl vatn

Ein buljongterning

Ein boks hakka tomatar

½ ts tørka timian, merian eller oregano

Salt, peppar og sukker

Ein skvett mjølk (ca. 1 dl)

Smelt smøret i ei gryte, og ha i løken. Surr dette på middels sterk varme til løken er blank. Ha i tomatpuréen, og la den frese litt saman med løken til den skiftar litt farge. Strø på mjølet, og la det surre medan du rører blandinga glatt med ein visp.

Slå på vatnet, og rør kraftig slik at det ikkje klumpar seg. La det heile koke opp. Ha i buljong, timian og innhaldet i tomatboksen, og la suppa koke på middels varme i ca. 6-8 minutt. Rør av og til.

Smak til med sukker, salt og peppar, og viss suppa blir for syrleg kan du runde den av med ein skvett mjølk.

Vil du ha suppa heilt glatt, kan du køyre den glatt med stavmiksar, viss du har. Server med godt brød, eit kokt egg viss du har, eller med eit parmesandryss.

Krydra tomatsuppe

Ei godt krydra tomatsuppe er perfekt viss du er litt snufsete eller berre treng noko som verkeleg varmar. Denne oppskrifta kan du utvide, til dømes med linser, bønner og ulike grønsaker. Når suppa er godt krydra er det fint å servere den med litt rømme, det kjøler ned dei aller sterkaste ilingane frå chilien. Doser chili litt og litt, så passar du på at det ikkje blir heilt overveldande sterkt. Eg brukte ein liten, tørka chili, og det var meir enn sterkt nok til 1,5 liter suppe. 

Nokre kallar denne typen suppe meksikansk suppe eller tacosuppe, då kan du også ha steikt, tacokrydra kjøttdeig i eller ved sidan av.

Viss du har grønsaksskeptikarar i familien, så kan du gjere slik vi gjorde heime hos oss då barna var små: Vi laga pinglesuppe. Då tok eg suppa til den som var engsteleg for bitar i suppa, og køyrde den glatt med stavmiksar. Då var alle dei heile bitane borte, og suppa var blitt pinglesuppe. Dei aller største pinglene måtte kanskje attpåtil få silt pinglesuppe. Det var også lov å ynskje seg om ein var sjuk, og måtte få det einaste ein hadde lyst på til middag. 

Denne oppskrifta gir suppe til seks personar. Lag gjerne dobbel porsjon, så kan du servere den seinare i veka og, eller legge ein middag i frysaren. Utan kjøt, rømme og honning er denne suppa vegansk. Den er også mjølke- og glutenfri.

Krydra tomatsuppe

2-3 ss olje

1 ts spisskummen

1 ts malt koriander

2 ts oregano

1 ts chiliflak eller ein liten, tørka chili

3 fedd kvitløk

1 stor gul løk

1 skalk raudkål (eller kvitkål, om det er det du har)

3 gulrøtter

1 persillerot

1,2 l vatn

2 pakkar (ca. 800 g) hermetiske tomatar

150 g grønnkål (viss du har)

250 g ferdig kokte raude bønner eller linser

1-2 ts sukker eller honning

To buljongterningar

Salt og peppar

Rømme og brød til servering

Rens og finhakk løk, kvitløk, gulrøtter, kål, persillerot og fersk chili. Skyll og finsnitt grønnkålen. 

Ha oljen i ei romsleg gryte, og varm den opp på middels varme. Ha i kvitløk, løk, fersk chili, og alt krydderet unntatt salt og peppar. La det frese til løken er mør. Ha i gulrot og persillerot, og slå på vatn og tomat. Smuldre buljongterningane i suppa. La dette koke i eit kvarter. Ha i det du brukar av bønner eller linser til slutt.  Smak til med sukker, salt og peppar, og server suppa med brød og rømme.

Bifflapskaus/brun lapskaus

Eg har fortalt om «spise-ut-av-frysaren»-prosjektet mitt? Noko av det eg fann der var ein bit oksekjøt frå nyttårsaftan. Då laga eg heilsteikt indrefilet, og den tjukke enden vart kasta i frysaren i ein pose, i kampens hete.

Den tok eg opp her om dagen, og laga noko eg nesten aldri gjer; ein klassisk brun lapskaus, eller bifflapskaus. Bifflapskaus er den aller finaste lapskausen, og det smarte er at det skal ikkje så mykje kjøt til. Eg hadde ca. 300 g beinfritt kjøt, og det vart til middag til seks personar! Å bruke små porsjonar med kjøt i ei suppe eller ei gryte er ein god måte å dryge maten på. Kutt kjøtet i relativt små bitar, og pøs på med sunne, fine rotgrønsaker, legg til litt kål og løk, og så har du førsteklasses middag å by vener på. 

Ja, og så er det dei store spørsmåla i livet: Tallerken eller skål? Skei eller gaffel? Der er vi ikkje heilt einige her i huset, men mette blir vi.

Eg laga bifflapskausen i jerngryta mi, då fekk eg ordentleg fin skorpe på kjøtbitane, og det gjev masse god smak til lapskausen. Grunnen til at lapskausen blir brun er nettopp det, at du steiker, eller brunar kjøtet. Så har eg i løken og fresar den litt med litt mjøl saman med kjøtet, og då får eg også jamning til lapskausen. 

Ein annan fordel med å lage lapskaus på dette fine kjøtet er at den ikkje treng å koke så lenge. Du kan gjerne bruke grovare kjøt, som t.d. høgrygg, bog eller nakke, men då må den koke litt lenger.

Brun lapskaus/bifflapskaus

300 g storfekjøt utan sener, feitt og bein

2-3 ss smør

Ein stor løk

1 ss kveitemjøl

3 dl vatn

½ kålhovud, gjerne raudkål (ca. 600 g)

6 gulrøtter

10 poteter

3 persillerøtter eller pastinakkar

Ein stor purre

½-1 ts malt peppar

5 dl vatn

To kjøtbuljongterningar

Kutt kjøtet i terningar, ca. 1,5 cm store. Rens og finhakk løken. Smelt smøret i ei jerngryte. Ha i halvparten av kjøtet, og steik det brunt på alle sider. Ta det ut, og steik resten av kjøtet. Ha i litt meir smør, og ha i løken og alt kjøtet. Dryss på mjølet, og rør alt saman. La det brunast utan at mjølet vert svidd. Slå på 3 dl vatn, og kok panna godt ut medan du skrapar botnen for å få med all den gode smaken. 

Rens alle grønsakene, og kutt dei i terningstorleik. Splitt purren, og vask den fri for jord mellom blada. Snitt den i tynne skiver. Kutt kålhovudet i små bitar. Ha alle grønsakene i gryta med resten av vatnet, dryss på peppar og dei smuldra buljongterningane, og la det koke til alt er mørt, ca. 25-30 minutt. Smak til om det trengst meir peppar eller salt. Server med flatbrød og godt smør.

Lapskaus på julerestar

Det slår ikkje feil, kjøleskap og frysar er fulle av restar etter julefeiringa.

Eg var veldig fornøgd med meg sjølv før jul, eg hadde eit «spise ut av frysaren»-prosjekt. Det var av bitter erfaring, det har ein tendens til å hope seg opp. Vi hadde middag i minst fjorten dagar berre av ting vi fann i frysaren, deriblant ein lapskaus på årsgamal pinnekjøtkraft. For eg gjorde jo akkurat det same i fjor, tok vare på kjøt og kraft etter julemiddagen. Viss du ikkje tek med feittet så held det seg eit år i frysaren, det kan eg bevitne. 

Denne jula feira vi i Sverige, og der har dei noko dei kallar kassler. Det er ganske enkelt ei bayonneskinke, og noko av det beste eg visste av julepålegg då eg var barn. Fårerull og syltaflesk var ikkje så nøye for meg. Tjukkskorne bayonneskinkeskiver derimot, var heilt fantastisk. Heile kjøtbiten gjekk ikkje med, og for at den ikkje skulle gå i hundane så kutta eg den i små terningar, og lagde ein aldeles fortreffeleg lys lapskaus på den. 

Lapskaus skal vere tjukk, ifølge mi bestemor skulle sleiva stå i gryta. Difor egnar mjølne poteter seg best, dei går i oppløysing, og jamnar lapskausen fint. Har du berre kokefaste poteter, så kan du jamne lapskausen med litt potetmospulver, viss den er laus i konsistensen. Eg har fått mykje kjeft for det, men eg syns det er enkelt og genialt, så eg brukar den teknikken uansett kva folk måtte meine.

Det beste med lapskaus, i tillegg til at det er god og billig mat, er at den er ganske sunn, og nesten feittfri, viss du følgjer mine forslag. Lagar du ein stor porsjon, så kan du fryse ned, eller berre la resten stå i kjøleskapet eit par-tre dagar i ein tett boks, det kjem heilt sikkert til nytte. Og eit lite tips: Har du ein venn som har det litt tungt for tida, som er sjuk eller av andre grunnar ikkje klarer å halde matstellet i orden? Gje bort boksar med ein porsjon lapskaus som ei lita oppmuntring. Eg garanterer at det vert sett stor pris på. 

Lys lapskaus

300 g kokt svinekjøt

Ein søtpotet eller kålrot

6 gulrøtter

10 poteter

3 persillerøtter

Ei halv sellerirot

Ein stor purre

½-1 ts malt peppar

1 ss tørka grasløk

8 dl vatn

To buljongterningar løyst opp i vatnet

Rens alle grønsakene, og kutt gulrøtter, kålrot eller søtpotet, potetene og persillerøttene i terningstorleik. Splitt purren, og vask den fri for jord mellom blada. Snitt den i tynne skiver.

Ha alle grønsakene i gryta med krafta, dryss på peppar, og la det koke til alt er mørt. Det tek rundt 25-30 minutt, alt etter kor harde grønsakene dine er. Ha i kjøtet til slutt saman med grasløken, og la det bli gjennomvarmt. Smak til om det trengst meir peppar eller salt. Server med flatbrød og godt smør.

Julebrød – julekake

Noko av det eg bakar sist er dei klassiske julebrøda. Dei søte, krydra kveitekakene fylt med rosiner og sukat må vere ferske til jul. Sjølv om han eg bur i lag med meiner at sukat er hinmannens snørr, så må det med, for meg er det ikkje julebrød utan sukat i. Sukaten eg brukte i desse julekakene er kjøpt i Italia, og bildet under viser godt korleis ekte sukat ser ut. Det er som namnet seier ei sitrusfrukt som kallast cedrat, den er kjenneteikna av at den har mykje tjukkare skal enn vanlege sitrusfrukter. Og det er bra, for det er nettopp skalet ein brukar.

Er du ei sart sjel, så treng du ikkje lese så mykje om kva som skal til for å gjere cedratfrukta om til sukat, det inkluderer både fermentering i saltvatn i månadsvis, før den vert kandisert i enorme mengder sukker. Men resultatet blir magisk, og for meg er smaken både eit barndomsminne (vi spiste julebrød året rundt…) og smaken av jul.

Julebrød

3 dl mjølk

Ein pakke gjær for søte deigar

1 ts salt

8-9 dl kveitemjøl

1 dl sukker

1 ts malt kardemomme

Eit egg

100 g smør

Fyll: 

100 g sukat

100 g rosiner, bløytte i vatn

Varm forsiktig opp mjølka i ei tjukkbotna gryte til den er fingervarm. Det skal verken kjennast varmt eller kaldt når du stikk fingeren nedi. Ha mjølka i bakebollen. Brukar du fersk gjær, så smuldrar du den i mjølka, viss du har tørrgjær har du den i saman med mjøl og sukker. Ha i mjølet litt og litt, saman med sukker, salt og kardemomme. Knekk egget i ein kopp, og elt det inn. Ha i mjøl til deigen er ganske fast. Til slutt eltar du inn smøret i bitar. Då blir deigen ganske klissete, men ver tolmodig, og elt deigen i 8-10 minutt. Då har du ein passe fast deig som er glatt og fin, og lett å kjevle ut. La deigen heve i ein time.

Sett steikeomnen på 200 grader. Elt deigen saman att, og ha den på eit godt mjøla bakebord. Dra den ut, du kan eventuelt også kjevle den litt slik at du får flata den ut litt. La vatnet renne av rosinene, og dryss dei på leiven saman med sukaten. Brett deigen saman, og form den til ei stor eller to mindre julebrød. La dei heve vel ein halvtime før du set dei i omnen.  Steik dei på 200 grader i 25-30 minutt, til dei gir frå seg ein hul lyd når du bankar på undersida. Server dei i skiver med godt smør og brunost på. 

Det er ikkje for seint! Fruktkake

Du er vel ikkje heilt i mål med julebaksten? Det er iallfall ikkje eg. Men det er i siste liten ein er mest effektiv, er mi erfaring. Engelsk fruktkake er blant dei kakene som det seiest må lagast ein månad før jul. Det finst eksempel på 120 år gamle slike kaker, som framleis vert oppbevart som familieklenodier. Men mi erfaring er at kakene vert like gode om dei vert laga nokre dagar før servering, så null stress. Vil du ha fruktkake til jul, så kan du lage den no i helga. Sjekk kva du har i skapet, ofte kjøper ein nytt sjølv om ein har både sukat, rosiner og anna tørka frukt liggande, som bør brukast opp.

Dei engelske fruktkakene er eit overflodsfenomen, med meir nøtter og frukt enn mjøl. Dei vert eit symbol på avstanden det trass alt bør vere mellom kvardag og høgtid. Eg likar mine fruktkaker med ein ekstra kryddersmak. Du får smake deg fram, og finne ut kva du likar. Nokre meinar det blir smør på flesk, eg er meir på den linja at for mykje av det gode kan vere heilt fantastisk. Difor legg eg også rosinene eg skal bruke i rom nokre dagar før eg lagar fruktkakene. Dei får ein fantastisk smak, og gjer kakene saftige. Legg gjerne i meir enn du treng til fruktkakene, slike fulle rosiner er knallgode til dømes i julegløggen. 

Eit anna triks for å lukkast med denne kaka er å ha mjukt smør klart. Smør treng jo ikkje å stå på kjøl viss du skal bruke det i løpet av eit par veker, så finn ein god boks eller ei krukke, og ha det ståande på benken. Planlegg du å lage denne kaka i morgon, så mål opp smøret og sett det på benken i kveld, og du kan også legge frukta i bløyt viss den er tørr og henta frå bakerste hylle. Då går det fort å kome i gang med bakinga i morgon.

Du kan variere frukta i kaka etter kva du har i huset. Eg lagde ein porsjon med sylta kirsebær, det vart nydeleg, og vakkert med raude bær i kaka. Tørka tranebær (cranberries) kan og brukast, berre totalvekta på frukt er som i oppskrifta. Ta deg ein tur i ein velassortert butikk, til dømes ein som er driven av våre nye landsmenn, og sjå kva du finn. Eller gå ei alternativ rute når du er på ferie, der er det også mykje spennande å ta med seg heim.

Eg handlar alltid med meg tørka frukt og bær når eg er ute og reiser. Normale menneske kjøper kjøleskapsmagnetar og kjøkkenhanddukar som suvenirar, eg kjøper tørka aprikosar, mango og heil sukat på marknadane der eg ferdast. Særleg i Italia er dei veldig flinke med dette, og på skåla du ser på bildet ligg det dadlar, to typar aprikosar, sukat, sylta ingefær, sylta appelsinskal og sylta papaya. Pluss noko grønt som eg ikkje heilt veit kva er. Det var det eg fann i skapa, utan å gå i butikken først. Galskap, eg veit.

Lag gjerne dobbelt porsjon når du først er i gang, ei slik kake er den perfekte julegåva til nokon du er glad i.

Ha ei fin adventshelg! 

Engelsk fruktkake

300 g meierismør

300 g sukker

5 egg

350 g kveitemjøl

1 ts bakepulver

1 ts kanel

¾ ts malt nellik

¾ ts malt ingefær

3 ss sirup

3 ss rom eller annan alkohol frå rosinbløytinga

100 g hakka valnøtter

150 g hakka mandlar

100 g aprikosar

100 g sukat

200 g rosiner som er bløytte i alkohol

Set omnen på 150 grader. Smør to store (1 ½ litersformer) eller tre mindre former med smør, og vend nokre skeier mjøl rundt i dei til alt er dekt. Bank ut overflødig mjøl.

Rør smør og sukker lyst og luftig. Pisk inn egga, eitt og eitt. Bland halvparten av mjølet med krydder og bakepulver. Ha det i røra vekselsvis med den utrørte sirupen. Ha resten av mjølet i ein bolle, og vend inn frukt og nøtter. Dette gjer at frukta og nøttene ikkje søkk til botnar i kakeforma. Vend fruktblandinga inn i røra, og rør det glatt.

Fordel røra i formene slik at dei vert ca. ¾ fulle. Viss du vil kan du pynte kaka på dette stadiet, ved at du legg t.d. valnøtter eller sylta kirsebær i røra på toppen, slik at dei syns etter at dei er steikt. 

Steik kakene på 150 grader i 1 time og 20 minutt. Sjekk at dei er ferdige med ei kakenål eller ein spagettipinne. La dei kolne på rist, og pakk dei tett i aluminiumsfolie før du legg dei i ein tett boks. Når du skal servere kaka kan du gje den eit lett melisdryss. Vil du gjere det på engelsk vis skal kaka ha to spiseskeier brandy annakvar dag, og den skal serverast med ein melisglasur eller med marsipantrekk og pynt ad libitum.

Den første julebaksten – heimelaga knekkebrød

Det å bake til jul er ein fin tradisjon. Eg likar å bake dei søte kakene ganske tett oppunder jul. Det reduserer svinnet, og gjer at dei smakar ferskt og godt når julegjestane kjem. 

Viss du har bakelyst no, så er dei tørre brøda det beste å byrje med. Det du kan fryse ned kan også bakast no, eg har allereie to julekaker i frysaren, men det kan vi snakke om litt seinare. I dag skal du få lære å lage to deilige sortar knekkebrød, perfekt til å servere på julebordet, med sild, leverpostei eller smakfulle ostar. 

Lurer du på om det er noko spesielt med heimelaga knekkebrød, så vil eg berre tilrå at du testar det ut. Dei blir så gode, og ganske annleis enn dei du kjøper. Dessutan kan du variere krydring og smak, på den måten får du ulike variantar til ulik bruk. 

Dei krydra knekkebrøda kan du smaksette på ulike måtar. Eg har laga to variantar, ein med urter og ein med søte krydder. Der valde eg anis, fenikkel og spisskummen. Tørre frøkrydder vinn enormt smaksmessig på å bli rista i tørr panne før du knuser dei. Det er ikkje noko poeng å riste mykje i gongen, for når det først er rista varer det ikkje så lenge, men det du har rista smakar mange gongar meir, berre prøv. Tørre urtekrydder er langt sartare, og vinn ikkje noko på slik varmebehandling. Brukar du urter, så berre knus dei, og elt dei inn i deigen. Du kan gjerne dele deigen i to, og tilsette krydder etterpå, for å få to ulike variantar. Dryss gjerne på litt ekstra oregano på dei urtekrydra leivane, slik at du ser skilnad på dei. 

Så kva skal ein bruke desse knekkebrøda til? Eg brukar dei når eg lagar småsnacks som eg serverer til gjestane når dei kjem, gjerne saman med litt gløgg. Dei er gode til suppe, og gjer seg godt på eit julefrukostbord. Å bake knekkebrød er ein perfekt vennesøndagsaktivitet, inviter med deg nokon, så går det dobbelt så fort, og de kan dele på baksten. 

Krydra knekkebrød

5 dl lunkent vatn

50 g fersk gjær

1,5 ts salt

(2 ts krydderblanding)

5 dl kveitemjøl

4 dl grovt rugmjøl

4 dl fint rugmjøl

Til utbaking: 

2 dl fint rugmjøl

Krydderblanding, søtt krydder:

1 ts fenikkelfrø

1 ts anisfrø

1 ts spisskummen

Rist frøa i varm, tørr steikepanne til dei byrjar å dufte og poppe. Hell frøa i ein mortar og knus dei fint. 

Krydderblanding, urtekrydder:

1 ts timian

1 ts rosmarin

1 ts oregano

Ha kryddera i ein mortar, og knus dei fint. 

Ha vatnet i ein bolle, og smuldre gjæra i vatnet. Ha i alt det tørre, og elt det til ein ganske fast deig. Dryss på litt fint rugmjøl, og la den heve i ein times tid. 

Sett steikeomnen på 250 grader.

Kjevle deigen ut på eit bakebord. Pass på å vende den ofte, og dryss på fint rugmjøl slik at den ikkje festar seg i bordet. Når den er jamnt tynn og fin kjevlar du over med eit kjevle med mønster i, og så kuttar du leiven i firkantar med eit pizzahjul. Legg firkantane på eit steikebrett, og prikk dei med ein gaffel, slik at dei ikkje bles seg opp når dei vert steikt. 

Steik knekkebrøda i 7-8 minutt på 250 grader, til dei er lyst gylne og sprø. La dei ligge på ei rist nokre timar til dei er heilt kalde og tørre. Oppbevar knekkebrøda i tett boks. 

Frøknekkebrød

6 dl fint rugmjøl

5 dl kveitemjøl

1 ts hornsalt

2 ts salt

1 dl linfrø

1 dl sesamfrø

4 dl vatn

2 ss honning

2-3 dl fint rugmjøl til utbaking

1 dl solsikkefrø

1 dl graskarfrø

Sett omnen på 250 grader. 

Bland saman alt det tørre unntatt mjøl og frø til utbaking i ein bolle. Ha i vatnet og honningen, og elt det heile til ein ganske fast deig. Har du veganarar i huset, så bytt ut honning med sirup.

Del deigen i seks emne, og kjevle dei ut så tynt du klarer medan du vender på dei og strør med rugmjøl. Til slutt drysser du solsikkefrø og graskarfrø på kvar leiv, og kjevlar over ein siste gong. Legg leivane på bakebrettet, og spray gjerne på litt vatn til slutt, slik at frøa fester seg betre i leiven. 

Steik knekkebrøda på 250 grader i 7-8 minutt. 

Vichyssoise – Potet- og purresuppe

Det er en grunn til at kokkene skal være franske, sa datra mi ein gong. Då hadde vi vore i Barcelona i to veker og dro til ein liten fransk by rett over grensa. Maten vi fekk servert overtydde både henne og resten av familien. 

Og ho har heilt rett, det franske kjøkkenet er uovertruffent best på veldig mange matrettar og teknikkar. Det er ikkje utan grunn at dei kårar dei beste kokkane i verda i Frankrike, med franske dommarar. Ein ting dei verkeleg kan er supper. Særleg dei krema suppene, som dei kallar velouté, er utruleg gode, enkle å lage, og ei fryd å invitere gjestar på. Dessutan kan du enkelt lage ein stor porsjon, og ta fram igjen ein dag det er travlare enn i dag. 

Den suppa av laga i dag er ei potet- og purresuppe, denne klassikaren som i Frankrike går under namnet vichyssoise. Namnet på suppa kjem frå byen Vichy, som er heimbyen til kokken som ”oppfann” den. Viss eg skal gjette var det vel ei traust husmor som fann den opp, men verda er urettferdig, det er sjeldan dei får æra.

Eg hadde ikkje purre, men eg hadde vanleg løk og vårløk, og brukte det. Du kan bruke enten fire vårløkar og ein løk, eller ein velvaksen purre.  Dette er ein fin måte å bruke både litt ruskete poteter og slapp løk på. Sjansen for at du har poteter og ein eller annan løkvariant i grønsaksskuffen er stor, og då kan du lage dette nesten utan innkjøp. Har du ikkje fløte, kan du bytte ut både den og halvparten av vatnet med vanleg mjølk. 

Suppa skal eigentleg serverast kald på sommaren, men no på førjulsvinteren syns eg den er nydeleg varm og. 

Potet- og vårløksuppe

Ein purre eller

Fire vårløkar og ein gul løk

4 store poteter

3 ss olivenolje

1 grønnsaksbuljongterning eller 1 ss fond

1 liter vatn

2 dl fløte

1 ts tørka persille (eller frå frysaren om du har frå i sommar)

1 ts tørka graslauk (eller frå frysaren…)

Salt og peppar

Rens løk og vårløk, evnt purre, og finsnitt. Skrell potetene, og kutt dei i terningar. 

Varm opp olivenoljen i ei romsleg gryte, og fres løken i den. Den skal ikkje ta farge. Ha i potetene, buljongen og vatnet. La det koke til potetene er møre. Køyr suppa glatt med stavmiksar, og ha i fløten og urtene.

Graslauk og persille er blant dei urtene som toler aller best å blir frosne. Eg klipper begge delar ned i kvart sitt glas som eg set i frysaren når dei er på sitt finaste. Så grev eg ut med gaffel det eg treng, og set resten tilbake i frysaren. Lurt!

Viss du har mjølkeallergikarar til bords kan du la vere å tilsette fløten, men piske den lett og ha den i ei skål slik at kvar kan legge ei skei krem i suppa si. Utan fløte i er suppa også vegansk.

Islandskake

Når ein vil feire noko er det staseleg å servere ei god kake eller tre. Ofte blir det dei same kakene om att og om att, eg lagar kvæfjordkake, bror min lagar suksessterte og søstra mi er knallgod på sjokoladekake og ostekake. 

Men variasjon er fint, og då supplerer eg ofte med Islandskake. Den lærte eg å lage av ein slektning i Nord-Norge, og den er alltid populær. Ein av grunnane til at den er mykje brukt er nok at den er lett å variere. Du kan bytte ut sviskene med banan, du kan ha smør i vaniljekremen eller la vere, du kan pynte med strøssel, dajmkuler, knust smash eller nøtter, og du kan til og med dynke kokosbotnen med litt rom, viss du er heilt vill og gal.

Første gongen eg fekk servert Islandskake så vart eg reint euforisk, så god var den. Det er noko med kombinasjonen av svisker, piska krem, kokos og smørkrem som berre fekk håret til å reise seg på hovudet av fryd. Den er ei kaloribombe og ei smaksbombe, så du treng ikkje så stort stykke, men det stykket du et er til gjengjeld knallgodt. Viss du vil lage ei lettare og raskare utgåve av kaka kan du bruke vaniljekrem utan å piske inn smør. Difor er det to oppskrifter på krem, smørkrem og vaniljekrem. Du treng berre lage ein av dei. 

Ta deg tid til å lage kremen sjølv, det er så mykje betre enn ferdigkrem, og det er ein fin teknikk å kunne. Kunsten er berre å ikkje forlate komfyren, men å røre og følge med heile tida. Du kan godt lage kremen dagen før, og vil du ha smør i den så piskar du det inn når kremen er avkjølt. Då går det fint å piske inn romtemperert smør. 

Denne kaka er ein stor porsjon, eg brukte ei 26 cm kakeform. Legg bakepapir i botnen og på kantane, så får du ein enkel jobb når du skal få den ut av forma. Elles blir det fort katastrofe, spesielt viss du har det litt travelt. Botnen lar seg enklast transportere over frå forma til fatet viss du har latt den kolne heilt før du flyttar den. I tillegg blir kaka best viss den får stå og trekke i kjøleskap nokre timar. Så dette er ei kake for den som er flink til å planlegge, og av den tolmodige typen. Men den er vel verd å vente på! 

Islandskake

6 eggekviter

3 dl sukker

½ ts salt

1 ts søtleg eddik, eplecidereddik eller kvit balsamico

3 dl kokosmasse

75 g kokesjokolade – grovhakka

1 ss potetmjøl

1 ts bakepulver

Fyll, smørkrem:

6 eggeplommer

1,5 dl kremfløyte

150 gram sukker

1 ts maisennamjøl

2 ts ekte vaniljesukker

150 gram smør (valgfritt, skal piskast inn til slutt)

Fyll, vaniljekrem: 

6 eggeplommer

150 g sukker

4 dl heilmjølk

2 ts ekte vaniljesukker

2 ss maisennamjøl

200 g svisker

3-4 dl vatn

Til pynt:

3 dl kremfløte

2-3 ruter sjokolade

Set omnen på 175 grader.

Pisk eggekvitene med salt og eddik, ha i sukkeret litt og litt, og pisk vidare til du har ein seig og fin marengsmasse. Vend inn kokosmasse, hakka sjokolade, potetmjøl og bakepulver.

Ha deigen i ei rund springform, eg brukte ei som var 24 cm i diameter. Legg matpapir over botnen før du set ringen på forma. Steik kaka nederst i omnen på 175°C i 45 min. La kaka bli heilt kald, gjerne i forma, før du legg kremen på.

Smørkrem: Bland eggeplommer, fløyte, sukker og vaniljesukker i ei panne og varm det sakte opp. Dette må varmast godt opp, nesten til kokepunktet. Rør heile tida. Ikkje gjer denne prosessen for fort, då vert fyllet ikkje stivt. Du ser at det tjuknar etter kvart. Ta det av varmen når eggeblandinga er ferdig, og set den kaldt. La eggeblandinga kolne heilt før du piskar i smøret. 

Vaniljekrem: Bland eggeplommer, mjølk, sukker, vaniljesukker og maisennamjøl i ei gryte med tjukk botn. Varm det sakte opp medan du rører, og hald fram med å røre til blandinga er nær kokepunktet. Då tjuknar den. Hell den tjukke kremen i ei skål, og legg på plastfolie. La kremen kolne før du har den på kaka. 

Kok sviskene i fem minutt, ta dei av plata og la dei stå i vatnet til dei har blitt godt bløytte. Dei skal vere så mjuke at du kan klemme dei flate. La dei renne av. (Kokevatnet er godt å drikke.)

Smør den kremen du har laga på den heilt avkjølte kakebotnen. Legg sviskene oppi kremfyllet. Pisk krem, og brei over kaka. Dryss på daimkuler, riven sjokolade eller hakka nøtter.

Haustpizza

Kan eg få by på ein sprø, smakfull pizza? Ingen seier vel nei til det? 

Eg elskar pizza heile året, så hausten er ei like god unnskyldning som noko anna til å bake ein lekker pizza med forskjellige toppingar, så alle blir i godt humør og mette i magen. 

Pizza er enkelt, det einaste som tek litt tid er hevinga, for du får ein betre pizza om deigen får forheve før du går i gang med å ha på fyll. Eg kjenner folk som kaldhevar deig i kjøleskapet meir eller mindre kontinuerleg, det er fullt mogeleg. Bak med kald væske og litt mindre gjær enn i mi oppskrift, så kan deigen stå både to og tre dagar. Elt den saman igjen no og då, så slepp du at den overhevar og kollapsar. 

Men denne pizzaen er ein vanleg «hurtigdeig», eller så hurtig som det kan vere, når det er snakk om gjærbakst. 

Det morsommaste med pizza er at du kan lage den med det du måtte ha i kjøleskapet. Du treng ikkje dra på kompliserte handlerundar til velassorterte kolonialar, bruk det du har. Eg fann nokre baconrestar, to mozarellakuler som holdt på å gå ut på dato, ein osteskalk og litt røykt skinke. Ut av det fekk eg to fine pizzaer, og eg fann til og med ein liten bit chevre, så eg fekk eit hjørne på den eine pizzaen til venninna mi som ikkje toler kuost, men som kan spise ost av geitemjølk, som chevre er. Eg laga to ulike sausar, ein kvit med urtepesto, og ein raud med tomat og løk. Begge er kjappe og enkle, og du fiksar to sortar saus og topping medan deigen hevar. 

Har du høyrt om steinomnsbakt pizza? Eg kan love deg at det finst langt færre steinomnar til pizzabaking enn reklamen skulle tilseie. Men eg har funne ut trikset: Pudre steikebrettet med mjøl i staden for å bruke bakepapir. På den måten får du steinomnssmaken, glovarm omn, eit tynt lag mjøl og ein lett pizzadeig. Det blir garantert suksess. 

Pizzadeig:

5 dl lunka vatn

1 ts salt

2 ss olivenolje

2 ts tørrgjær

2 ts honning

Mjøl til passe deig

Ha alle ingrediensane unntatt mjølet i ein miksmaster eller annan type kjøkkenmaskin som eltar. Ha i mjølet litt og litt, og elt godt til du får ein smidig deig. La deigen heve i bakebollen, slå den gjerne saman nokre gongar, då vert botnen lett å jobbe med.

Sett omnen på 250 grader. Dryss eit tynt lag mjøl på steikeplata. Kjevle ut deigen, og legg den på steikeplata. Gjer klar fyllet.

Fyll til kvit pizza

3 ss creme fraiche

3 ss basilikumpesto

100 g bacon i bitar

8-10 asparges

Ein liten gul løk

100 g plommetomatar

To mozarellakuler

Rør saman pesto og creme fraiche. Smør det utover pizzaen. Sprøsteik bacon, og dryss det over. Del aspargesane i to på langs, og legg dei utover. Snitt løken fint i skiver, og fordel dei på pizzaen. Del tomatane i to, og legg dei på pizzaen. Skjer mozarellakulene i skiver, og legg dei på til slutt. 

Steik pizzaen på 250 grader i 8-10 minutt. 

Fyll til raud pizza

2 ss olivenolje

Ein liten, gul løk

1-3 kvitløksfedd

1 ts oregano

Ein pakke hakka tomatar

Salt og peppar

Ei klype sukker

100 g riven ost

100 g røykt skinke

100 g plommetomatar

Varm opp olivenoljen i ei gryte. Finhakk løk og kvitløk, og ha det i gryta saman med oreganoen. La det surre til det er blankt og mjukt. Slå på ein pakke hakka tomatar, og la det koke friskt medan du rører i 10 minutt. Smak til med salt, peppar og ei klype sukker. Sett til side.

Riv osten, og del skinka i strimlar. Del tomatane i to. Smør tomatsausen ut over pizzaleiven. Fordel skinke og tomatar utover pizzaen, før du drysser osten over til slutt. Steik pizzaen på 250 grader i 8-10 minutt.

Kyllingsuppe med grønt i

No er utvalet i grønsaksdisken heilt fantastisk, og då gjeld det å nytte høvet til å improvisere. Butikkane tek inn det som er i sesong, og det som blir kjøpt, så då må vi kundane ta med oss det gode som finst der.

For tida er det til dømes lett å finne erter og bønner, for ikkje å snakke om rotgrønsakene, som er veldig flotte akkurat no. Eg sveiva i gang ei god suppe, og det gjorde eg på grøne bønner, sukkererter, gulrøtter og ein gul paprika. Fargerikt og smaksrikt på ein gong, det er lett å like.

For å få i litt ordentleg kjøtsmak laga eg kjøtbollar av kyllingkjøtdeig. Det er ei takksam råvare, som ein kan putte full av smak. Eg krydra med italienske urter og salt, og så gjeld det å huske på å lage kjøtbollane små nok. Når ein sper dei litt som eg gjer, så bles dei seg opp og blir luftige og fine. Det er flott, men dersom du lagar dei for store flyt dei rundt som kjøtkaker i suppa. Det kan bli litt voldsomt. Dei skal ikkje vere større enn ei stor klinkekule. Trikset er å lage dei med ei lita teskei.

Vil du bruke noko anna enn kylling, så kan du fint lage kjøtbollar av svinekjøtdeig eller lammekjøtdeig. Lammekjøtdeig skal vere mogeleg å få tak i no i sesongen, og gir ei veldig smaksrik suppe.

I tillegg til alle dei deilige grønsakene har eg vore ute i hagen og plukka inn urter. Eg fann oregano, persille og grasløk, som eg strødde over suppa til slutt. Stilkane til persillen kan du la koke med i suppa, dei gir god smak. Berre pass på å fiske dei ut før du serverer. 

Både grønsakene og urtene i denne suppa kan varierast. Har du til dømes persillerot, pastinakk eller sellerirot passar det perfekt i suppa. Det same gjeld om du har andre typar erter og bønner. Ein selleristilk eller to kan og kappast fint, og få vere med, og har du ein kålskalk kan den og kuttast opp og puttast i gryta. Suppa blir kjempegod med timian i, då kan den gjerne få koke i frå byrjinga av. 

Viss du vil, kan du jamne suppa med litt maisenna eller mjøl og smør knadd saman, som du rører ut i litt av krafta. Det gjev ei fyldigare suppe, og du vil oppleve den som meir mettande. Brukar du maisenna er denne suppa glutenfri. Byttar du ut mjølk med vatn når du sper bollane er den også mjølkefri.

Kyllingbollar til kjøtsuppe

400 g kyllingkjøtdeig

1 ts salt

¼ ts peppar

Eit egg

1 ss potetmjøl

3 ts mjølk eller vatn

2 ts blanda tørt urtekrydder eller

½ ts tørr basilikum

½ ts tørr timian

½ ts tørr oregano

½ ts tørr, knust rosmarin

Rør kjøtdeigen glatt og seig med salt og peppar. Knekk i egget, og rør godt. Ha i potetmjøl, og rør det godt inn før du sper litt og litt med mjølka. Elt inn krydderet til slutt. 

Ha 1,5 liter vatn i ein kjele. La det koke opp, og la det stå og trekke. Form små kjøtbollar med ei teskei, og slepp dei oppi gryta. Hald fram til du har brukt opp all kjøtdeigen. La det stå og trekke nokre minutt, og så tek du kjøtbollane ut og legg dei på eit fat. Set til side. La krafta bli att i gryta.

Kyllingsuppe

1,5 l kraft frå kjøtbollekokinga

400 g gulrøtter

300 g purre

200 g grøne bønner

100 g sukkererter

Ein gul paprika

Ein neve hakka urter

(Evnt: 3 ss maisennamjøl rørt ut i 1/2 dl vatn)

Skrell gulrøttene, og skjer dei i fine skiver. Splitt og skyll purren, og snitt den fint. Ha purre og gulrotbitar i gryta, og la det koke i ti minutt. Medan suppa kokar gjer du klar resten av grønsakene. Finsnitt bønner og sukkererter, og rens paprikaen. Skjer den i små bitar.

Når suppa har kokt i ti minutt og gulrøttene er møre, har du i resten av grønsakene og kjøtbollane. La det koke i eit par minutt, til alt er gjennomvarmt. Vil du ha maisenna i, så rør det i til slutt, før det siste oppkoket. 

Dryss på finhakka urter før du set gryta på bordet. Server suppa med eit ferskt brød til.  

Plommefest!

Det er plommeår i år, iallfall i nabolaget mitt. Trea bugnar!

Er det slik hos deg og? Og har du plommer att? I så fall skal du få nokre oppskrifter av meg som eg garanterer vil glede alle du lagar dei til. 

Eg har eit plommetre, og det kom for første gong med plommer i år. Tre plommer hang og lyste så vakre frå det litt skrantne treet som har blitt hardt handsama av svoltne elgar og rådyr på seinvinteren. Det er ikkje meir enn eit par år sidan vi måtte fjerne ei grein som elgen hadde fått tak i og drege ned og til sides. Vi var redde vi måtte felle treet, så skada var det. 

Treet kom seg til att, og på førsommaren hadde vi verkeleg von om å få smake våre første heimeavla plommer. Men så lenge var Adam uti paradis, då vi kom att frå ferie var dei borte, og bladverket var oppete av nokre uidentifiserte åmer. Så heimedyrka plommer må vi altså vente endå lenger på. Vi er heldige og har verdas beste naboar som også har plommer, og dessutan fann vi nokre fine i butikken, så det vart plommemoro i år sjølv om dei heimeavla svikta. Når ein ymtar frampå om at ein ikkje har plommer, men har lyst på, så er det utruleg kva som dukkar opp på trammen, plutseleg sto det ein balje der. Og då vi var på besøk hos nokre vener kom naboen deira med ei bøtte med plommer som vi fekk med oss, så vi har fått i overflod i år.

Så kva gjer ein då? Vi har laga saft, og den laga vi gelé av. Safta laga eg i ein saftdampar, men du kan også berre koke plommemassen med ekstra vatn, og sile det gjennom eit klede. Du kan gjerne blande det du har av ting å safte i same dampeprosess, eple, kirsebær og til og med frossen rabarbra kan gå i saftdamparen. 

I tillegg har vi lagt plommer på sprit til ein julelikør med plommearoma, og vi har laga gamaldagse sylta plommer i sukkerlake. Dei skal vi ta fram ein ruskete seinvinterssøndag, og kjenne på smaken av sommar med fløtekrem på. Å sylte plommer er både enkelt og fort gjort, det viktigaste er å ha reine glas å fylle plommene på. Eg måtte gå i kjellaren og leite etter norgesglas. Andre glas kan også brukast, vi har nokre store som det har vore oliven på, og dei går fint å bruke. Og når det er oss to til middag treng vi ikkje så mykje, så då lagar eg nokre glas med berre åtte-ti plommer på som vi kan kose oss med. Det er luksus å ha slikt i kjellaren når ein får lyst på ein god dessert. Oppskrifta på sylta plommer kan du også bruke på pærer om du har det i hagen.

Sylta plommer 

1 liter vatn

600 g sukker

1 ts sitronsyre

1,5-2 kg plommer

½ ts atamon

Kok opp vatnet med sukker og sitronsyre, til sukkeret har løyst seg opp og laken kokar friskt. Legg i plommene, og la dei koke til dei er møre. Er dei modne tek det berre eit minutt eller to. Ta plommene forsiktig ut av laken med ei skei, og legg dei på nykokte, varme glas. Rør atamon inn i laken som er att, og hell den over plommene i glasa. Legg på lok og gummipakning, og skru godt til. Oppbevar dei sylta plommene kjøleg og mørkt. 

Plommesaft

4-5 kg plommer

3 liter vatn

Ha plommene i korga til ein saftdampar, og sett den oppå ein kjele som du har fylt vatn i. Sett plata på middels høg varme, og la plommene dampe til det har danna seg saft slik at du ser det i plastslangen på saftdamparen. Tapp av saft etter kvart oppi ei gryte. Fyll eventuelt på med meir vatn i den nederste kjelen. Plommene er ferdig dampa når dei har kollapsa heilt i korga si. 

Når all safta er helt over i ein kjele set du kjelen på kok. For å lage saft til å blande ut rører du i 700 g sukker per liter usøta saft, og kokar det opp før du fyller det på heilt reine, nykokte flasker. Rør gjerne i ½ ts atamon i safta før du fyller den på flaskene, det gjer at safta ikkje mugnar eller gjærar. 

Plommegelé

1 liter usøta saft

1 pk grøn fruktpektin (Jam)

700 g sukker

1 ts sitronsyre

Kok opp safta. Rør i pektinet, og la det koke friskt i 1 minutt medan du rører. Ta kjelen av plata. Viss det har danna seg skum på toppen av gryta, fjernar du det med ei fiskeause eller ei sleiv.  Veg opp sukkeret, og rør det inn i geléen saman med sitronsyra. Hell geléen på heilt reine, nykokte glas. Eg køyrer dei og flaskene på det varmaste programmet i vaskemaskinen rett før eg skal fylle på. Skru på loket med ein gong du har fylt på geléen, og set glasa mørkt og kjøleg. 

Plommelikør

Seks store eller åtte mindre plommer

Tre stjerneanis

2 dl brunt sukker

6 dl vodka

Legg plommene i eit romsleg glas. Hell på sukker, og ha i stjerneanis. Slå på spriten, og la det stå i to veker. Sil frå plommene og stjerneanisen, og hell likøren på reine flasker som du korkar så dei er tette. La stå ei veke eller to til før du serverer den.