I går åt vi ein aldeles deilig kylling, som du skal få oppskrift på seinare i veka, tenker eg. Vi hadde ris til, og eg kokar ofte litt ekstra ris. Steikt ris er godt til lunch eller middag, og av og til lagar eg rislappar av restane. Det er deilig dessert eller kaffimat, og det gjev ei god kjensle å bruke middagsrestar på denne måten.
Har du restar av risgraut kan du også bruke det i lappane. Mengda ris er ganske omtrentleg. Denne røra kan brukast med ned mot ein dl ris, eller så mykje som fem dl. Mindre ris gjer lappane meir som sveler. Slik gjorde eg det:
Rislappar
3-4 dl kokt ris
3 egg
¾ dl sukker
2 dl mjøl
1 ts bakepulver
½ ts salt
1 ts kardemomme
Pisk egg og sukker med handmiksar til ein ganske stiv eggedosis, hakket før sukkerbrødstandard. Bland mjøl, bakepulver, vaniljesukker, salt og kardemomme i eit lite litermål.
Fortsett med handmiksaren, og bland mjølblandinga inn i eggedosisen. Ha i risen til slutt.
Steik lappane i ei stor steikepanne i smør. La dei bli godt brune slik at dei heng ordentleg saman før du snur dei, dei kan lett gå i oppløysing når du vender dei.
La dei kolne på rist viss du ikkje serverer dei med ein gong, elles blir dei for fuktige. Server dei med litt syltetøy og ein klatt rømme eller vaniljekesam.
Yves Saint Laurent lanserte Cinema i 2004, som ein hyllest til filmstjerner og film generelt. Den har ikkje blitt ein kioskveltar, men sel godt nok til å ha fått ei lang rekke flankerar, altså variantar over sitt eige tema. Dei siste sommarane har det stort sett kome ein «limited edition» kvart år, og mange av dei er også sniffeverdige.
Cinema er ein «floriental», ein av mine favorittgrupper innan parfymer. Den kombinerer altså orientalske notar, som amber og mandel med blomar som jasmin, klementin-blomst og peon. Det gir den eit søtleg, men ikkje emment preg. Eg meiner også å kjenne eit hint av tobakk her, men det er ikkje lista blant duftnotane.
For meg er Cinema ein parfyme med klasse, samstundes som den er varm og omfamnande. Den har eit vaksent preg, Cinema er ikkje ein ungjenteparfyme. Den opnar friskt med dei florale notane, men roar seg snart ned til dette varme, vennlege sløret av vanilje, mandel og musk. Samtidig gir den eit sensuelt inntrykk, sniffe meir-kjensla slår inn. Familien min kommenterer alltid parfymen min positivt når eg har på meg denne.
Cinema held seg godt utover dagen, det er ikkje nødvendig å ta på meir for at den skal vare til kvelden. Mange ville nok også oppleve den som ein kveldsparfyme. Den passar godt til fest, og det er liten fare for at mange andre skal kome iført denne, slik det er med Angel, Lolita Lempicka og andre i same sjanger. For meg er spesielt Angel alt for dominerande, Viss du syns den er for mykje «in your face» kan Cinema vere eit alternativ med litt meir stil.
Heidi og eg har snakka litt om kva som har inspirert oss til å lage mat, og vi lovpriser husstellærarane og deira arbeid. Eg har den høgste respekt for husstellærarar. Få kan som dei formidle matglede, og deira evne til å motivere og inspirere sine elevar er svært verdifull. Heldig er den som får ein god husstellærar. Og det hadde eg. Det gjekk gjetord om Malene som regjerte på skulekjøkenet på ungdomsskulen der eg gjekk. Ho hadde rykte på seg for å vere streng, men eg elska henne frå første stund.
Sist eg var heime fann eg boka der eg skreiv inn Malene sine oppskrifter for hand. Ordensreglane står først, åtte klare reglar for korleis ein skal oppføre seg på eit kjøken. Neglelakk, til dømes, er ikkje bra. Så kjem reglane for oppvasken, fem punkt som somme kokkar framleis gløymer å følgje når dei skal reingjere knivane sine. Malene hadde nok fått skikk på dei!
Ein annan ting som eg ser når eg blar gjennom boka mi, var at Malene var utruleg flink til å følgje årstidene, og utnytte det som var tilgjengeleg av råvarer. Hausten var full av frukt og grønsaker, plommesuppe og makrell rett etter skulestart. Utpå vinteren kom det torsk og lyr, og vi lagde kvalkjøtbiff, kålstuing og rabbestappe. I mai kom rabarbraen, og vi fekk lage sitronkake som vi delte med 8.-klassingane i gangen. Lykke!
Lapskaus er ein av favorittmiddagane mine frå Malene-tida, og etter at dei som lagar frosne grønsaker på pose forsto at her er det ein marknad, har dei byrja å lage lapskausblanding, slik at du slepp å kutte. Strålande! Då kan du bruke meir tid på å dekkje eit koseleg bord, passe på at ungane gjer leksene, eller lese avisa. Husk at lapskaus skal vere ganske fast, og at det er mat ein kan ete mykje av. Ein pose lapskausgrønsaker er lite til fire, du må nok ha to. Eg lagar lapskaus med bacon. Det høyrest litt rart ut, men viss du kjøper stykke med bacon (gjerne avskjer) og tek bort det meste av feittet, har du nydeleg salt kjøt utan bein og slintrer, med kort koketid. Slik går du fram for å lage lapskaus til 4:
2 posar lapskausgrønsaker
1 liten purre
1 stykke bacon med mykje kjøt på, ca. 300 gram
Frisk timian eller 1 ts tørka
Ein buljongterning
8 dl vatn
Skjer kjøtet frå svora på baconstykket, og kutt baconkjøtet i terningar. Smelt litt margarin i ei tjukkbotna gryte, og fres baconbitane i det på god varme nokre minutt. Hakk purren smått og ha den i saman med posegrønsakene. La alt surre i smør/baconfeitt på middels varme ei god stund medan du rører. Slå over vatnet, smulk buljongterningen over, og la det koke i ti minutt medan du dekkjer bordet. Fisk opp timiankvistane viss du har brukt frisk timian. Syns du lapskausen er for tynn, rører du i litt potetmospulver slik at den tjuknar. Er den for tjukk, sper du med litt vatn. Kvern over pepar, og smak til om det trengst meir salt. Flatbrød må til, med smør på, til og med.
Treng du noko søtt til dessert? Prøv denne deilige fruktgrauten:
150 gram svisker og 100 gram tørka aprikosar
7 dl vatn
1 dl sukker
4 ss potetmjøl eller maizenamjøl
Skjer sviskene og aprikosane i strimlar. Bland vatn og sukker i ei gryte, ha i frukta og kok til frukta er mør, ca. 15 minutt. Rør ut potetmjøl eller maizena i 3 ss vatn, og rør i gryta. Varm opp til det tjuknar. Brukar du maizena kan det koke litt, med potetmjøl tek du gryta av varmen idet kompotten tjuknar. Server lunken eller avkjølt med litt kaffifløyte eller matfløte på.
Arne Bendiksen døde torsdag kveld, 82 år gamal. Mange har skrive om hans liv, så eg skal ikkje gje meg på ein samla gjennomgang, men fortelje om mitt forhold til Arne Bendiksen. Når eg var liten høyrde eg musikken hans, og elska den. Det å kjøpe plater var ikkje noko ein gjorde lettvint heime hos oss, så eg hadde faktisk ingen plater med hans musikk, men når den blå ballongen, Davy Crockett og andre av hans sangar var på radioen skrudde eg alltid opp.
Så ville det seg slik at eg hamna i musikkbransjen, og fekk møte den politiske Arne Bendiksen. Han imponerte meg med sitt vidd, si evne til å forstå kompliserte saker, og sitt evinnelege pågangsmot, på grensa til det enerverande. Han ga seg aldri, og klarte han ikkje det på første forsøk så prøvde han igjen, frå ein annan vinkel, med nye argument og innfallsvinklar.
Eg har vore borti musikkpolitikarar der eg har tenkt at her er eg glad eg er på same lag som dei, for å vere på motsett lag må vere ganske ubehageleg. Slik tenkte eg aldri om Arne. Han opptrådte alltid reinhårig i forhandlingar, og tydde aldri til karakteristikkar eller demonisering av motparten for å nå fram. Han tenkte alltid: Korleis kan vi gjere dette betre? Er det andre argument vi ikkje har tenkt på?
Eg overtok eit verv i ein komité der han hadde vore aktiv, og prompte fekk eg ein telefon der han ga meg den historiske bakgrunnen for komitéen, oppsummerte kva dei ulike statsrådane hadde meint om dette sidan tidenes morgen, og kva vurderingar som låg bak komitéen sine oppgåver. Dette gjorde han sjølv om eg ikkje var hans direkte etterfølgar, og utan at han plikta å gjere det. Han var berre brennande oppteken at vi skulle få til det beste resultatet for musikken og musikarane, og at eg skulle ha best mogeleg grunnlag for å gjere ein god jobb.
Vi arbeidde også med nye medier, og Arne var på med ein gong. Han hadde ingen problem med å sette seg inn i kva konsekvensar det ville få når musikken kom på internett, og han hadde masse idéar om korleis det skulle løysast. Det var fint å samarbeide med Arne, han har gjort mykje politisk arbeid for norsk musikk og norske musikarar som mange ikkje er klar over.
I ein travel kvardag er det få ting eg set pris på som ein ny idé for korleis eg kan gjere daglegdagse ting raskare og likevel like bra som før. Eg har brukt mykje tid på å finne fram til korleis eg skal kunne gje familien min noko godt å ete utan at eg er utsliten, og barne-TV er ferdig før vi har fått sett oss til bordet. Gode oppskrifter og gode lettvinte ingrediensar er gull verdt for å få tidsklemma til å skvise litt mindre.
Dei nye matvarene i butikkane har vore med på å gjere livet mitt lettare. Og då tenker eg ikkje på ferdigmiddagar meint for mikrobølgeovn. Eg tenker på dei nydelege, aromafylte butikkane som våre nye landsmenn har opna, og som gjev oss eit vareutval som vi berre kunne drøyme om for nokre år sidan.
Varer med ukjende teikn og namn på kan virke avskrekkande, men eg kan love at det ligg mykje moro med mat i dei eksotisk innpakka råvarene du finn der. Rettar med cous-cous, nudlar og bulghur, og smakstilsettingar som østerssaus, Sambal Oelek og søt soya vil både overraske og glede trauste, norske smaksløkar.
Det velsigna med denne maten er at mykje av den går fort å lage, og den er haldbar, så du kan ha dei ulike ingrediensane ståande i skapet. Samstundes treng du berre kjøpe nokre kyllingfiletar eller eit stykke steinbit på veg heim for å lage eit krunamåltid.
I tillegg til sausane og ingrediensane som er lista opp nedanfor, har dei fleste innvandrarbutikkar og velassorterte kolonialforretningar ferdige sausar på glas. Det kan vere Sweet & sour og Black bean sauce frå Kina, Rogan Josh og Balti frå India og Teriyaki frå Japan. Desse er kjempefine å bruke i wok. Det går så fort å lage at du alltid må sette på risen først.
Fres løk og eventuelle andre grønsaker i woken på ganske høg varme, gjerne wokblanding frå pose eller boks. Suppler med strimla paprika, kvitkål, kinakål eller squash. Ta grønsakene til side, og steik kyllingstrimlar eller svinekjøt i strimlar på same måte, raskt og på høg varme. Rør i sausen, rist ut glaset med litt vatn og slå over, la det koke opp, og middagen er ferdig på eit kvarter.
Kva er kjekt å ha?
Salt soyasaus – Tyntflytande sterkt salt saus, kan brukast i marinader, på kokt ris og som smaksforsterkar i sausar og gryterettar.
Søt soyasaus – Tjuktflytande søt saus, kan brukast i marinader og som ”steikesaus” i wok.
Søt chilisaus – til marinader, som dip og til å vende kylling i før du steiker den i omnen.
Sambal oelek – chilipasta, fin å bruke når du vil ha retten litt sterkare, men ikkje har fersk chili.
Five Spice – krydderblanding som vert mykje brukt i kinesisk mat, særleg i wok.
Fiskesaus – tyntflytande, sterkt salt saus som kan brukast til dip, som ”steikesaus” til wok og i mange andre asiatiske rettar.
Østerssaus – som fiskesaus.
Kokosmjølk – Ei tjuktflytande væske som kan kjøpast på boks. Den vert laga ved å kna vatn gjennom rive kokosmasse.
Cous-cous – gryn av semulekveite, vert brukt som ris. Brukt i midt-austen og i Nord-Afrika.
Bulghur – knuste, grove kveitekorn, vert brukt som ris. Brukt i midt-austen og i Nord-Afrika.
Koriander – grøn urt som kan kjøpast fersk viss du har flaks. Viss ikkje, kan du få tak i knust fersk koriander på glas. Må ikkje forvekslast med tørka koriander.
Tahine – puré av sesamfrø, vert mykje brukt i mat frå midt-austen. Fast ingrediens i hummus, ein puré av kikerter som vert brukt på brødet og som dip.
Garam masala – krydderblanding som er det karakteristiske krydderet i indisk mat.
Min største inspirasjon når eg byrja prøve meg på eksotisk mat var Sissel Keyn Lodding si bok ”Fra bambusskudd til gurkemeie”. Den har seinare kome ut i ei enklare (og billigare) utgåve, som heiter ”Lyst på… Eksotisk”. Den kan eg anbefale på det varmaste, løp og kjøp!
Cous-cous er like enkelt å lage som potetmos på pose, men mykje bedre. Cous-cous er det same som grove semulegryn, og kjem opprinneleg frå Nord-Afrika. Dette treng du til fire svoltne personar:
4 dl cous-cous
4 dl vatn og buljong (hønsebuljong eller grønsaksbuljong er best, gjerne fond frå flaske)
2 ss smør
2 store tomatar eller 8 soltørka tomatar
ein liten raud løk
Ein neve korintar eller lyse rosiner
Kok opp vatn, og løys opp buljongen i vatnet. Ta gryta av plata. Hakk løken ganske smått. Del tomatane, ta ut frøa og hakk i terningar. Brukar du soltørka tomatar, så hakk dei, og legg dei i det varme vatnet saman med løken og det du måtte velje av korintar eller rosiner. Brukar du friske tomatar, bløyter du berre løken og det søte. Løken får ein mildare smak når den får ligge i buljongen litt.
Når grønsakene er sånn passe bløytt og vatnet kolna litt, rører du i cous-cousen (og tek i dei friske tomatane viss du brukar det), og legg på lok. La det stå i ca. 3-5 minutt. Smak på cous-cousen. Viss gryna fortsatt er harde, så tilset litt meir buljong. Smak til med salt og pepar. Bruk ein gaffel og rør inn smøret samstundes som du skiljer gryna frå kvarandre. Har du friske krydderurter, så hakk dei og rør inn til slutt.
Bulghur kan du lage til på same måte, og pass på at både for bulghur og cous-cous så treng ikkje vatnet du bløyter dei i vere så varmt. For varmt vatn kan gjere at dei klumpar seg. Du kan lage bulghur til å ha i salatar berre med salta lunka vatn, det treng ikkje kokast i det heile. Du treng ikkje bruke smør når du lagar rettar med bulghur.
Cous-cous slik den er tillaga over kan eigentleg vere ein rett i seg sjølv. Treng du kjøt eller fisk til, så prøv dette:
Ca. 800 g kyllingfilet eller svinekjøt i strimlar, eller kvit fisk som er fast i kjøtet
2 ts søt soyasaus (Ketjap Manis)
2 ss salt soyasaus (Ketjap Asin, Mushroom Soya eller Kikkoman)
2 ss søt chilisaus (er du nøye, eller forsiktig med det sterke, så sil av frøa)
2 ts god eddik, eg brukar rødvinseddik
2 ts riven ingefær (kjøp den på glas, den held seg utruleg lenge)
Bland dette, ha det i ein plastpose og la kjøtet eller fisken ligge i posen medan du ordnar med cous-cousen. Steik kjøtet/fisken i ei panne, og hell marinaden over til slutt som saus. Juster eventuelt med litt vatn eller buljong iblanda litt maizena om sausen vert for sterk.
Det thailandske kjøkkenet er fascinerande, og byr på ei deilig blanding av sterke, søte og syrlege smakar. Her er ei kyllingsuppe som er ein hit i vår familie. Eg er ikkje sikker på kor ur-thailandsk den er, men namnet skjemmer ingen! Har du handla inn krydder og sausar på førehand, er suppa ferdig på mindre enn 20 minutt, og du treng berre kjøpe kyllingen på veg heim.
I oppskrifta står det kyllingfiletar, men du kan også bruke ferdig grilla kylling. Då pillar du av kjøtet og har det i suppa, og det treng berre bli gjennomvarmt. Det er ikkje like godt, men det funkar til kvardags. Lagar du suppa på ein søndag, tek du ein heil, fersk kylling (eller tre når du først er i gang…), brukar lårkjøtet og filetane i suppa og kokar kraft på skroget. Det blir ekstra godt. Legg skroget i ei gryte, ha i ein løk delt i to, ei gulrot i bitar, nokre stilkar selleri, eit teskei heil, svart peppar og dei siste kruspersillekvastane frå hagen. Ha over vatn til alt er dekka. Kok det heile på svak varme i ein time, og skum av flittig. Sil frå krafta, og kok den inn til halve mengda.
Thailandsk kyllingsuppe
2 ss nøytral olje
1 løk
2 båtar kvitløk
2 ts spisskummen
1 ts gurkemeie
1/2 ts Sambal Oelek chilipasta
4 ss limesaft
1 liter hønsekraft, vatn og hønsebuljongterning eller vatn og flytande kyllingfond
Ein boks kokosmjølk
2 ss fiskesaus
2 ss maizena
2 hønsefiletar
2 ss hakka, frisk koriander, eventuelt frå glas.
Finhakk løken og kvitløken, og fres det mjukt og blankt i olje. Ha i spisskummen, gurkemeie og chilipasta, og fres det medan du rører. Ha i limesaft, hønsebuljong, kokosmjølk og fiskesaus. Kok opp og smak til om det trengst meir salt. Du kan salte med litt meir fiskesaus i staden for å tilsetje vanleg salt. Jamn suppa med med maizena rørt ut i litt kaldt vatn. Skjer kyllingfiletane i strimlar, og ha dei i suppa. La suppen koke 10-15 minutt til kyllingstrimlane er gjennomkokte. Server med hakka koriander strødd over. Brukar du koriander frå glas, så rør korianderpastaen inn før du auser opp suppa. Nam!
Kombinasjonen av chili, lime og kokosmjølk er ein nytelse, og denne oppskrifta er lett å auke storleiken på. Eg har lagd denne til 25 personar, og alle var glade… 🙂
Endå eit bilde av vinduet mitt. Det har blitt ein slags rytme for meg, at fredag ettermiddag tek eg bilde av blomane eg har i huset, og legg det her. I dag er bildet frå i går kveld, men det får vere. Eg ynskjer alle som stikk innom ei fredeleg helg.
Når det gjeld lever og rogn er eg ei skikkeleg pyse. (Nei, eg likar ikkje sild heller, berre gni det inn.) Så når du finn skrei i butikken må vi ty til Heidi sine oppskrifter att. Er du skikkeleg tøff lagar du kams av levra. Her får du lære korleis du gjer det.
Alt godt
Fisk er god mat, og når du i tillegg får rogn og lever til vert det eit herremåltid. Å lage kams er kanskje gått ut på dato for den yngre garde, men lagar du kams er du i alle fall internasjonal. Lenge trudde eg at kams var eit sunnmørsfenomen, men det var før eg las om kostvanane til fiskarane i Bohuslän på vestkysten av Sverige. Forfatteren A. Olsson forklarer at denne retten også finst på vestkysten av Norge på ein stad som heiter Sunnmøre.
”I Falk og Torps etymologiska ordbok förklaras kams vara en boll av fiskelever og mjöl. Ordet hör samman med verbet kamsa, som betyder älta, röra. Norsk ordbok av Ivar Aasen från 1873 anför samma betydelse for detta ord. En direkt motsvarighet till kampelhuvud är kamshuvud som av Aasen föklaras vara fiskhuvud, som fyldes med kams og kokas tilsammans med denna. Biformer till detta ord äro kamsehaud och kamsehau. Kamsemylja är enligt samma källa ett slags gröt av mjöl og leverfett.
I Norge er det laga kams sidan 1600-talet. På Færøyane lagar ein kams nesten på same måte, men har hakka fisk inni kamsbollane. På Shetland kaller ein retten liverkrampis, og på Orknøyane kreppo. I Skottland og i England heiter det cappit head, i Danmark krophoved og i Holland heiter det cropeline. Slik eg forstår det så lager dei kams i Finland og, men då med blod som væske i staden for surmjølk, nærmast som nokre pirogar.
No trur eg ikkje alle som er frå Holland eller dei andre landa kjenner til denne retten, heller eit fåtal Slik og med oss i Norge. Er du frå Førde eller Frøya har du neppe smakt kams, ei heller høyrt ordet. Men har du lyst til å vere litt internasjonal og i tida, så kan du prøve deg på denne oppskrifta som truleg er frå Sykkylven.
Kams
3-400 gram torskelever
2 ss surmjølk
3 dl byggmjøl
2-3 dl kveitemjøl
1 ss salt
1 ss sirup
1 ts peppar
Knus levra mellom hendene, og rens ut alle små og store hinner. Du må sjå gjennom levra at der ikkje er kveis. Levra eg fekk tak i hadde ikkje kveis, og finare lever er det lenge sidan eg har sett. Tilsett surmjølk og dei andre ingrediensane. Deigen må ikkje bli for blaut, han må ha litt hald i seg. Dette finn du ut ved å lage ein prøveball. Det må du alltid gjere når du lagar både kams og potetball, fordi det er så lett at han vert for laus og kokar ut i vatnet. I Sverige ser eg dei har litt havregryn i kamsen, det er kanskje ikkje så dumt! Lag ikkje for store bollar og trykk han litt inn på midten med tommelen slik at han vert litt flat. Trekk han i om lag ½ time.
Rogna i denne torsken var kjempestor og fin. Nesten litt for stor. Eg vaska rogna litt under rennande vatn og pakka ho deretter inn i matpapir, surra bomullshyssing rundt og trekte ho i saltvatn i 40 minutt. Problemet med ei så stor rogn er at ho ikkje vert gjennomkokt på det tjukkaste. Er ho framleis rå inni då så pakk ho i to delar og trekk ho ei stund til.
Eg tør nesten ikkje skrive dette, men når ein så stor torsk kjem i hus så likar eg å filetere fisken. Då får eg nesten beinfrie stykke som eg trekker i rikeleg med saltvatn. Torskehovudet kokar ein sjølvsagt saman med fisken, for det er ei rein delikatesse. Og ikkje minst er torsketunga god. Rogn, kams og nytrekt torsk med smelta feitt og flatbrød til er berre topp no på etterjulsvinteren.
Bildet er frå Eksportutvalet for fisk, EFF.
Eg fekk denne mailen i går, og kan ikkje la vere å dele den med dokke. Hysterisk…
Akk, det var tider å sitte på løs parkbenk i folkevognbussen med en hel haug med fettere og kusiner som fløy ukontrollerbart sidelengs i badebuksene og svømmeringer. Med en passe gal tante som ikke hadde tatt opptelling på ungene før vi forlot badestranda. Når vi kom hjem oppdaget vi at Jonathan var glemt igjen på do. Tanta måtte tilbake og henta krapylet mens vi andre 7 var hjemme og laget snøvær med popcornmaskinen. Det var tross alt en varm juni. Det var gøy å være barn på 60-tallet.
For det første overlevde vi å bli født av mødre som røkte og/eller drakk mens de var gravide med oss og levde i hus fulle av asbest. De brukte Dispril og Paracet, spiste muggost, rå eggeprodukter, mengder av bacon og fet mat – for ikke å snakke om mat tilsatt alskens farge- og tilsetningsstoffer, tunfisk rett ut av boksen og vi ble ikke testet for diabetes eller alvorlige kreftsykdommer.
Etter det marerittet i magen ble barnesengene og trillevognene dekket med alskens blyholdige stoffer i pastellfarger. Det fantes ingen barnesikringer på medisinboksene eller på farlige vaskemidler eller barnelås på skap og skuffer. Når vi syklet på syklene våre (helst voksensykkel) hadde vi ingen hjelm eller sykkelsko på – for ikke å snakke om den risikoen vi tok ved all haikingen med fremmede…
Som barn satt vi i biler uten sikkerhetsbelter eller airbag. Og aller helst lå vi i hattehylla. Vi drakk vann fra hageslangen og IKKE fra flasker kjøpt på butikken.
Take-away food var begrenset til pølse & chips, eller pølse og brød. Ingen Pizza Hut, McDonalds, tacos, baguetter eller kebab. Enda butikkene stengte klokka 5 på ettermiddagen og var stengt i helgene. På en eller annen måte var det ingen som sultet ihjel på grunn av det.
Vi delte ofte en flaske brus med våre venner og alle sammen drakk fra samme flaska uten at noen egentlig ble dødssyk av det. Vi kunne finne på å samle inn tomflasker å veksle dem inn på butikken på hjørnet for å få nok penger til å kjøpe karameller og tyggegummi eller kinaputter som vi smalt av inn i yttergangene til folk etter å ha ringt på døra.
Vi spiste smørkaker, loff med ekte smør på, upasteurisert helmelk, brus med sukker i og vi var ikke overvektige fordi
VI ALLTID VAR UTE OG LEKTE !!
Vi kunne gå ut om morgenen og ikke komme hjem igjen før etter at
gatelysene ble tent om kvelden. Ingen kunne få tak i oss i løpet av hele dagen. Og vi hadde det fint. Vi kunne bruke timer på å bygge en Olabil av gamle planker og vognhjul og
sette utfor en kjempebakke bare for å oppdage at vi hadde glemt å lage
bremser. Vi bygde trehytter og demninger, lekte ved vannkanten med selvlagde korkbåter eller lekebiler i sanden.
Vi hadde ikke Playstasion, Nintendo Wii, X-Box. Ingen dataspill i det hele tatt, ingen TV med 999 kanaler å velge i, ingen video eller DVD filmer. Ingen mobiltelefon, ingen bærbar datamaskin, ikke Internett, blogg eller chatterom på nettet.
VI HADDE VENNER
og vi gikk ut og traff dem! Vi falt ned fra trær, skar oss på tollekniver, brakk bein og tenner og det var ingen anmeldelser eller saksøking etter slike skader. Bare jentene hadde hull i ørene. Vi spiste mark og leirekaker laget av søle, og marken levde ikke i oss i evig tid. Til jul og påske malte og lagde vi pynten selv. Vi fikk luftgevær og lagde sprettert i 10 års-alderen, vi syklet eller gikk til våre venners hus og banket eller ringte på døra, eller bare ropte på dem.
Fotball eller slåball-lagene hadde lagutvelgelse og ikke alle fikk være med på laget. De som ikke fikk være med måtte lære seg å takle det. Tenk deg det! Å komme med på laget krevde dyktighet eller ry.
Lærerne brukte å gi oss en lusing og bøllene regjerte i friminuttene på skolen. Tanken på at foreldrene skulle hente oss hvis politiet hadde tatt oss i å gjøre noe ulovlig var utenkelig. De sto faktisk på politiets side. Våre foreldre fant ikke på idiotiske navn til barna sine som vi hører i dag. Vi hadde muligheten til frihet, å gjøre feil, suksess og ansvar og vi lærte å takle det. Og DU er en av dem. GRATULERER!
Kanskje du vil dele denne med andre som har vært så heldige å vokse opp som barn før advokater og regjering regulerer livene våre til vårt eget beste altfor godt. Nå du først er i gang; send det til dine barn slik at de får vite hvor tøffe og modige deres foreldre var. Ha en fin dag :)
I helga koste vi oss med reker, store, saftige kapteinreker.
Det er noko av det beste eg veit, høge, fine rekesmørbrød med majones, dill og ein sprut sitron. –Og så endar det heile med ein diger pose med avfall som stinkar. Eg tok vare på dette avfallet, og bestemte meg for å lage ei deilig suppe i dag. Rekeskal er nemleg eit strålande grunnlag for å koke ei smaksrik skaldyrskraft.
Ein må passe på, har ein slumsete gjestar kan lett både serviettar og sneipar hamne i avfallsbollen. Her i huset er det ingen som produserer sneipar, så det problemet er ute av verda. Ein og annan sitronbåt gjer ingen skade, og å plukke ut serviettane klarer eg. Rekeskalet gjekk i ein stor glidelåspose, eg har blitt utruleg glad i dei. Dei er heilt tette, og dei kjem i mange storleikar. Du kan presse lufta ut like før du lukkar glidelåsen heilt, og så er det nesten vakum. Perfekt for å ta vare på matrestar. Ein treliterspose tok hand om heile porsjonen i frysaren. Lagar du suppa dagen etter, kan du oppbevare skalet i forsegla pose i kjøleskapet over natta, men ikkje lenger.
Fiskekraft skal ikkje koke lenge, i motsetnad til kjøtkraft, som kan koke i timesvis. Fiskekraft byrjar lukte lim etter ein halvtime. Fisk og skaldyr slepper også krafta mykje fortare enn kjøt, så det er ikkje nødvendig å koke det heile så lenge heller.
Eg brukar å frese rekeskalet med litt tomatpuré, det gjev fin farge, og eit lite, syrleg hint som balanserer den søtlege skaldyrsmaken. Litt løk og gulrot høyrer med i all kraftkoking. Skjer gjerne gulrota ganske fint, den har ikkje så lang tid på seg til å sleppe smaken som den har i ei langkokt kjøtkraft.
Suppa vert jamna med crème fraîche. Eg har prøvd med Lett crème fraîche, det går til nød, men eg syns ikkje den er heilt til å stole på. Dei to gongane eg har brukt den har væska skilt seg, sjølv om det står på pakken at den toler koking. Mitt råd er at du brukar den originale varianten, og heller et denne suppa litt sjeldnare. Det er tross alt ei festsuppe, som berre skal serverast til folk som verkeleg kan sette pris på den. Det provoserer meg og at lett-utgåvene av desse meieriprodukta er mykje dyrare enn dei originale. Denne oppskrifta rekk til fire personar til forrett. Slik gjer du det:
Rekesuppe
Skal av 1 kg reker
2 ts tomatpuré
Ein liten løk
Ei stor gulrot (eller to små)
To sitronbåtar
Ei teskei heil peppar
Fersk dill (viss du har)
Smør eller olje
1,5 liter vatn
Eit beger crème fraîche
Salt og peppar
5-6 reker og litt dill til kvar skål til pynt
Skrell gulrota, og skjer den opp ganske smått. Skrell løken, og del den i to. Smelt smør eller varm opp olje på høg varme i ei vid, ganske stor gryte. Ha i rekeskalet og tomatpuréen, og la det frese i eitt par-tre minutt. Ha i dill, peppar, sitronbåtane, gulrotbitane og løken, og slå på vatnet. Har du litt kvitvin, så kan du slå den på, men det er ikkje nødvendig. I tilfelle, slå den på før du har i vatnet.
La krafta koke i 15-20 minutt. Sil frå skalet og grønsakene, og ha krafta i ei rein gryte. Er det mykje raudleg feitt på toppen, så skum det av. Ha i crème fraîche, og la det heile koke på relativt låg varme ein times tid, til volumet på suppa er ca. 2/3 av det den var. Smak til med salt og nykverna peppar, pynt med skrelte reker og kanskje litt dill i skåla og server med eit godt brød og eit glas tørr riesling, viss du driv med slikt. Vi drakk ein Gobelsburger Riesling 2006 til, og det kjendest heilt rett.
Seint åttital var ei turbulent periode i livet mitt. Eg trudde eg møtte mannen i mitt liv gong på gong, og eg lærte at froskar er ofte berre froskar, ikkje prinsar. Ein av froskane spelte denne plata til meg, og det er eg glad for.
Fløytisten Björn J.son Lindh (kan nokon fortelje meg kvifor det står J:son? Johansson? Kvifor skriv dei ikkje berre det då?) og den vakre, vesle pianisten Staffan Scheja spelte inn tre plater; Europa, Spirits of Europa og Spirits of Europa III: Bridges.
Björn J:son Lindh er ein musikar for musikarane. Han spelar fløyte på Murray Heads One night in Bangkok frå Chess, han har spelt med Mike Oldfield og har laga filmmusikk til mange filmar, mellom anna dei fleste av Eva Isaksen sine.
Dei to første Europa-platene har eg, den eine på kassett (veldig upraktisk) og den andre på vinyl (overkomeleg). Dette er vakker, meditativ musikk med piano, fløyter og synthar. Finn du desse platene på loppemarknad eller antikvariat så kjøp dei, legg deg på sofaen og nyt.
Kva er ditt økologiske fotavtrykk, spurde ein ven meg. Kor stor del av jorda sine ressursar er eg med på å bruke? Viss alle levde som meg, kor mange planetar måtte til?
Eg vart svar skuldig, men gjekk inn på www.myfootprint.org og svarte på ei rekkje spørsmål om korleis eg lever i kvardagen. Resultatet var ikkje oppmuntrande: Viss alle menneske på jorda skulle leve som meg, trengst det 2,7 jordklodar! Og det verste er at eg er under snittet for nordmenn; det ligg på 3,5 jordklodar. Eg bur midt i byen og syklar til jobb, saman med det at eg bur i husvære i staden for eige hus gjer det at mitt fotavtrykk er lågare enn landsgjennomsnittet.
Eit av områda eg syndar mest på er at vi er glade i kjøt i vår familie. ”Vet du hva jeg ikke skal bli når jeg blir stor, mamma? Vegetarianer!” Det sa min kjøthungrande son då han var fire. Kjøt er dyrt og ressursøydande å produsere, frukt, grønsaker og belgfrukter gir mykje meir energi for mindre produksjonsinnsats. Kortreist mat er bra, samstundes er det ikkje bra å produsere tomatar og agurkar i drivhus i Noreg. Då er det betre at dei veks på friland i Spania, og vert frakta hit.
Når dommedagsprofetia vert for voldsame misser vi motet, og held fram som før. Ingenting vert godt nok, tydelegvis. Men slik er det ikkje. Vi kan gjere mange små ting for å redusere din og min påverknad på miljøet, og det er betre å gjere litt enn å gjere ingenting.
Noko av det vi kan gjere er å ete meir fisk, og å lage vegetarisk middag nokre gongar i månaden. Eg er inne i ein vegetarstim for tida, og i dag får du oppskrift på ein mettande, velsmakande og miljøvennleg middagsrett som du kan lage og ete med godt samvit. Vert kjøthungeren overveldande kan du servere den som eit kraftig tilbehør. Skjer reint kjøt i tynne skiver, slik bestemor gjorde med søndagssteika. Då treng ein mindre kjøt per person.
Eg serverer gryta mi med kveiteris til. Kveiteris er eit ganske nytt produkt, som eg har testa ut. Den er grovare enn bulghur, og det kan eg like. Smaken er ganske lik, og å kalle det ris er vel meir ei kreativ naudløysing enn noko anna. Eg likar desse kveitegryna kjempegodt, men eg mislikar at dei kjem i små kokeposar. Meir søppel! Eg protesterer ved å klippe opp posane, lage gryna til slik eg gjer med bulghur, og sende ein mail til produsenten om at dei bør droppe kokeposane, iallfall selje sjaktlar utan posar, slik at vi kan velje.
Kveitegryna brukar eg å jazze opp med løk og korintar. Korintar er blant mine favorittgreier å ha i skapet for å gjere kjedeleg mat meir spennande. Korintar har meir krydra smak og er mindre enn rosiner. Rosiner kan også løfte ein salt rett, men korintane er mindre, og ikkje så store å møte på.
Men i dag var eg i ein tyrkisk butikk, og fann noko dei kalla zurenbessen. Det er altså bær av berberis (!!) som er rensa og tørka. Dei er skikkeleg sure, og passar perfekt til dei milde kveitegryna.
Du kan også servere kokt ris til, quinoagryn eller steikte potetar. Slik gjer du det:
Veggisgryte til fire
Tre paprikaer
To auberginar
Ein purre
Ein boks kikerter
Ein boks hakka tomatar, gjerne krydra
1 ts sukker
Salt og peppar
Timian
Bruk ei eldfast form, helst med lok. Har du ein römertopf innerst i eit skap, er den perfekt til denne gryta. Sett omnen på 220 grader. Del paprikaene i to, og fjern frø og hinner. Del kvar halvdel i to eller tre, alt etter kor store dei er. Skjer auberginane i centimetertjukke skiver. Legg dei oppå kvarandre med salt mellom laga. Saltet trekkjer ut litt væte og bitter smak. Når auberginane har stått med salt i 15-20 minutt, kan du tørke av dei (ikkje skyll dei, litt av saltet skal vere med) og skjer dei i stavar.
Rens og skyll purren, del den i skiver. Ha litt tomatar i botnen av gryta. Legg i paprika og auberginestavar. Dryss purreskiver og kikerter mellom laga. Dryss sukker og ei klype timian i, og avslutt med paprikabitar og tomatsaus. Legg loket på, og la gryta stå i omnen i 40 minutt. Ta den ut, og smak på sausen som har danna seg om den er salt nok. Smak eventuelt til meir salt, vend litt på grønsakene og la gryta stå i omnen i 15-20 minutt til alle grønsakene er mjuke og saftige. Server gryta med oppjazza kveitegryn.
Oppjazza kveitegryn
2 ss smør
3 dl kveitegryn
5 dl vatn
1 ss flytande buljong eller ein buljongterning
Ein finhakka raud løk
50 g korintar eller zurenbessen viss du finn
Saft frå ein sitronbåt
Salt og peppar
Smelt smøret i ei gryte, og fres kveitegryna i det. Slå på vatn, og ha i korintane og buljongen. Slå av varmen, men la gryta stå på omnen. Etter ca. 20 minutt er gryna møre. Vend inn løken. Grunnen til at eg gjer det så seint er at eg vil ikkje at løken skal bli gjennomkokt, den skal framleis vere litt sprø. Den skal berre bli litt varm.
Kveitegryna kan brukast til mange forskjellige rettar, den er god til ein kjøtsaus lik den ein lagar til pasta, prøv med litt hakka koriander over. Den er og god til steikt fisk eller til lammefilet.
Server veggisgryta med kveitegryn, gjerne med ein klatt kesam eller lettrømme til, og kos deg med godt samvit.
Dette musikkstykket har eg høyrt av og til, og tenkt at eg må finne ut kva dette fantastisk vakre er. Men med eit snev av ADHD så har eg aldri klart å huske stykket lenge nok til å finne ut av det.
Her ein kveld såg eg ein film på SVT2, og når den var ferdig kom det ei lang rekke vakre musikkstykke som akkompagnerte prøvebildet. (Her i huset har vi øyretelefonar på TV-en, og vandrar rundt medan vi høyrer på det som måtte skje der.) Der kom den igjen, og då klarte eg å finne ut av det. Det viste seg at denne rekka med musikk går fast kvar kveld, og at den ligg her.
Stykket er altså Vokalise av Sergej Rachmaninov. Det er eit av hans mest framførde vokalverk, og er glansnummeret til mange av dei beste sopranane. Denne versjonen syns eg er spesielt lekker, med Renée Flemming som syng. Kjoleparaden har også eit element av underhaldning i seg. Mykje utringingar.
I går var det kjapp mat, då tek vi ein litt meir krevande middag i dag. Men det fiksar du fint. Når du skal lage dette er det ein fordel å ha handla inn på førehand, slik at du har det du skal bruke klart i kjøleskapet, og slepp å mase rundt i butikkar etter jobb eller skule. Lasagne går og fint å lage kvelden før, og varme opp når du kjem heim.
Denne lasagnen er med spinat, og er ein av mine favorittar. Det er litt plunder å rense spinaten, men har du ei salat-/spinatslynge så er vegen vidare enkel. Slik gjer du det:
Veggis-lasagne
1 pakke lasagneplater, forkokte
1 pakke fersk spinat
2 purrar
1 gul løk
4 ss smør
4 ss mjøl
1 liter mjølk
Litt sitronsaft
2 egg
150 g riven ost
Salt, peppar og muskat
Set omnen på 200 grader. Smelt smøret i ei tjukkbotna gryte. Rør i mjølet, og la det surre litt. Slå på mjølk, og rør sausen glatt. La den småputre på svak varme medan du rører av og til. Smak til sausen med sitronsaft, salt, peppar og muskat.
No har du lagd ein bechamelsaus, også kalt kvit saus eller fiskebollesaus.
(Ein liten olfaktorisk bonus: Sniff idet du opnar spinatposen. Ram herresveitte.)
Rens spinaten for stilkar og blaute blad. Skyll den godt, og tørk den i eit kjøkkenhandkle eller i ei spinatslynge. Hakk spinaten grovt.
Del purrane i to på langs, og skyll ut jord og skit som sit mellom blada. Skjer purrane i passe store bitar. Skrell og rens løken, og hakk den ganske fint.
Smelt 1 ss smør i ei steikepanne som du har lok som passar til. Steik løken og purrane på middels varme til dei skiftar farge og vert slappe i fisken. Dei skal ikkje bli brune.
Legg spinaten oppå, og legg loket på. Dampen gjer at spinaten fell saman til ei grøn røre. Vend alt saman, og krydre med salt og peppar.
Rør 100 g ost og egga i bechamelsausen. Du kan droppe egga viss du ikkje har.
Ta fram ei rektangulær eldfast form. Smør eit lag bechamelsaus i botnen. Legg lasagneplatene oppå sausen.
Ha på spinatblandinga i skeier utover lasagneplatene. Ha på saus, og fortsett lag på lag til du har gått tom for alt. Det øverste laget skal vere bechamelsaus.
Strø riven ost på toppen, og steik lasagnen på 200 grader i 40 minutt. Server med godt brød og litt salat.
Snøen ligg framleis tung i Botanisk hage. men små spirar stikk opp, og lovar å spreie glede om nokre få veker. Rundt påsketider er det nok fantastisk der. Dette er det vi såg i går:
Trollhassel eller vrihassel? Eg huskar aldri forskjell.
Mi kjære.
Av og til så må det berre gå fort. Alle kjem heim i ein haug, det er snart fotballtrening, korpsøving eller så er du berre innhol. Då er mi redning pasta med pesto. Pasta med pesto er billig mat, det smakar godt og du lagar det på eit kvarter.
Ein treng eigentleg ikkje oppskrift på det, men det er nokre triks som kan vere greie å ha med seg.
Det viktigaste å ha tilgjengeleg er ein pose pasta av eit eller anna slag, og eit glas med pesto. Det finn du overalt no for tida, eller du kan lage din eigen.
Nederst her står oppskrifta mi på heimelaga pesto, men på ein alminneleg kvardag er det litt styr å byrje med det.
Trikset med min måte å lage pasta med pesto på er at eg tek vare på litt av kokevatnet, og sper ut pestoen med det. Berre pesto i pastaen blir gjerne litt tørt, og ein skvett kokevatn i pestoen gjer at den blir til ein smidig og fin saus i staden for ei tørr, grøn gugge.
Slik gjer du det når du køyrer i venstre fil:
Pasta med pesto i ei fart
Eit glas pesto
500 g pasta
Ein sitronbåt
Salt og peppar
Kok opp ei romsleg gryte med vatn. Ha i meir salt enn du trur, til fire liter og 500 g pasta brukte eg 2 ss, og det vart litt lite. La pastaen koke til den er mør. Før du slår vatnet av pastaen tek du litt av kokevatnet oppi serveringsbollen. Slå pastaen i eit såld, og la det renne av.
Ha to skeier pesto oppi slumpen med kokevatn som du har i serveringsbollen. rør pestoen ut til den får ein glatt konsistens, og ha i resten av pestoen. Viss du vil ha ein fyldigare saus kan du ha i litt rømme, kesam eller fløte på dette stadiet.
Rør det heile glatt, og vend inn litt pasta. Vend inn meir pasta etter kvart, til all pastaen er dekt med pesto. Press litt sitron over, det balanserer smaken. Server med ei skive godt brød og litt riven parmesan over.
Heimelaga pesto
Ei krukke med basilikum
to fedd kvitløk
50 g parmesan
0,5 dl olivenolje
100 g pinjekjerner
Salt og peppar
Plukk basilikumpotta nesten rein for blad, frå toppen og ned. La det stå att nokre kvistar med småblad som du kan drive fram att. Ha blada i ei matmølle. Riv parmesanen på eit rivjern. Har du den rett i matmølla vert det klumpar, og det er ikkje så delikat. Rens kvitløken, grovhakk den og ha den i saman med pinjekjernene og oljen, og køyr det heile glatt. juster eventuelt konsistensen med meir olje. Smak til med salt og peppar.
Brukar du ikkje alt med ein gong, kan du fylle det på glas og slå over olje så det dekker pestoen. Slik held den seg ei snau veke i kjøleskapet. Du kan også fryse den i passelege porsjonar. Pesto er fint å bruke i dressingar, spe den med meir olje, ha i safta av ein kvart sitron og ha på salaten.
– med kakeoppskrifter. Eg kjenner at eg snart må byrje å ta på meg min del av ansvaret for at lesarane mine kjem inn i bikinien til ferien. Eg må berre få tipsa dokke om denne deilige kaka først. Den er utruleg lett og rask å lage, og frukta i den gjev iallfall eit hint av godt samvit. Den kan også varierast på mange måtar. Eg har lagd den med eple, pære og med rabarbra. Men i dag hadde eg det travelt, og eg fann eg ein boks ananasringar i skapet, så i dag blir det ananaskake. Slik gjer du det:
Ananaskake opp-ned
Ein stor boks ananasringar
30 g margarin
3 ss brunt sukker
Deig:
2 egg
1 ½ dl sukker
2 ts bakepulver
3 dl mjøl
1 dl eplejuice eller ananassaft
50 g smelta eller flytande margarin
Sett omnen på 175 grader. Smelt 30 g margarin i ei lita steikepanne, og ha i sukkeret. Rør det saman til sukkeret har smelta. Hell det i ei tett form, i ei springform vil smøret leke ut. Eg har ei hjerteform som eg brukar til denne kaka. Legg ananasringane i eit pent mønster oppi smør- og sukkerblandinga. Bruk ein pensel, og smør margarinen opp over kantane av forma og.
Pisk egg og sukker til eggedosis. Bland saman mjøl og bakepulver, og vend det inn i eggedosisen, vekselvis med smøret og eplejuicen. Brukar du hermetisk ananas til denne kaka, kan du bruke safta frå boksen i staden for eplejuice. Hell røra over pærene, og steik kaka i 25 minutt midt i omnen. La den kolne før du vender den på eit fat. Server med ein klatt piska krem, ei iskule eller litt rømme rørt ut med honning og vaniljesukker. Velbekomme!
Framleis grev eg i minnebunken over fine songar eg har sunge i forskjellige kor eg har vore med i. Duke Ellington skreiv Sacred concerts over ei periode på fleire år. Den første kom i 1966, og namnet, A concert of sacred music kan tyde på at han då ikkje planla heile verket. Second sacred concert kom i 1968, og inneheldt klassikarar som Heaven og Almighty God. Den siste, som vart skriven til Alice Babs, kom i 1973. Come Sunday er frå den første, og er min favoritt. Denne versjonen er med Branford Marsalis på ein veldig diskret saksofon og eit ikkje identifisert orkester orkester i bakgrunnen. Nydeleg!
Når eg er i loppekafékomiteen spør ofte korpsforeldra meg kva dei skal bake. Det er vanskeleg å svare, for samstundes som eg veit at det er viktig med variasjon på kakebordet, slår det ikkje feil; flest vil ha sjokoladekake. Gode sjokoladekakeoppskrifter finst det mange av, og i tillegg er vel TOROs sjokoladekakeblanding den mest kjøpte. Det er ingenting feil med den, den er melkefri, så viss du bakar den med olje eller Euroshopper flytande margarin så kan også mjølkeintolerante spise den.
Men heimelagde kaker er best viss ein lukkast og har ei god oppskrift. Det skal du få av meg i dag. Dette er sjokoladekakeoppskrifta til søstra mi, og ho bakar den til alle familiesamanstøt, bursdagar og andre gongar då ein fortener og har lyst på sjokoladekake. Den er deilig saftig og god, og blir ikkje flat og trist.
Oppskrifta fyller ei stor langpanne. Dette er ei oppskrift som er så enkel at barn kan lage den sjølv. Oppskrifta går fint å halvere viss du vil ha ei mindre kake, til dømes i ei rund form eller lita langpanne. Slik gjer du det:
Petrine si sjokoladekake
4 egg
5 dl sukker
4 dl mjølk
300 g smelta eller flytande margarin/smør
400 g (ca. 7 dl) mjøl
3 ss kakao
4 ts vaniljesukker
4 ts bakepulver
Sett omnen på 200 grader. Rør saman alt det våte i ein stor bolle. Rør saman det tørre i ein annan bolle, bland det godt og sikt det over i det våte medan du rører. Legg bakepapir i botnen av den største langpanna di, og fyll i røra.
Steik kaka i 30 minutt på 200 grader. Sjekk med kakepinne eller ein tynn, ukokt spagetti om den er steikt. Pinnen skal vere fri for røre når du dreg den ut av kaka att. Er det framleis røre på pinnen, så la kaka stå litt til.
Når kaka er ferdig, skal den kolne litt i forma før du vender den. Eg brukar å legge ei rist oppå langpanna. Vend kaka rundt, og fjern bakepapiret. Finn fram det du vil ha kaka på, eg brukar ofte ei stor fjøl eller eit brett. Legg dette brettet eller fjøla forsiktig oppå kaka, og vipp det heile rundt igjen. Dette reduserer risikoen for at kaka skal falle frå kvarandre i flytteprosessen. Smør på glasur. Slik lagar du glasuren:
500 g melis (ein pakke, altså)
150 g smelta smør
1 ss kakao
2 ts vaniljesukker
2 ss ferdig kaffi, eg brukar ofte pulverkaffi som eg løyser opp i litt varmt vatn
Ha melisen i ein bolle. Ha i smør, kakao og vaniljesukker. Rør glasuren glatt med ein handmiksar, og spe med kaffien til slutt. Den er ganske grynete til å byrje med, men når kaffien kjem i vert den glatt og fin. Brei glasuren ut over kaka, og pynt med det du har i huset.
Vil du ikkje ha kaffismak på glasuren kan du byte den ut med eit ferskt rått egg som du piskar i.
Vi opnar laurdagen med ei Heidioppskrift: I dag lagar ho bacalao.
Alt godt
Bacalao er kjempegodt. Lukt og smak av fisk, løk og poteter som badar i ei tomatglinsande oljeblanding, ja bedre kan det ikkje bli! Synd at eg ikkje lagar dette oftare. Det har med tilgangen på råstoff å gjere. Når eg skal lage bacalao må eg leite etter klippfisken, og finn eg han er han plassert nedi nokre små kvite beger i eit hjørne av kjøledisken bak oppstabla sildespann.
Annleis er det ut på Ellingsøya, der har folk lad med klippfisk oppunder taket nedi kjellarane, har eg høyrt. Men eg skal ikkje klage. Dei klippfiskpakkane eg finn er skinn- og beinfri fisk, klare til å leggast i vatn. Det gjer det enkelt å lage bacalao. Då eg var lita hadde vi alltid klippfisk liggande i kjellaren, og vi hadde rett som det var kokt klippfisk med kvit saus. Ikkje rart forresten, i dalen var det to fellesfryseri med ein fryseboks til kvar familie. Saltfisken heime i kjellaren var meir tilgjengeleg enn frosenfisken på fryseriet.
Korleis vatnar du ut klippfisken? La det vere sagt med ein gong: Det er bedre å vatne fisken ut for mykje enn for lite. For mykje utvatning kan ein gjere noko med ved å ha meir salt i den ferdige retten. Det verste er å få for salt fisk i bacalaoen. Ekspertar seier at ein bør bruke 10 gonger så mykje vatn som fisk. Har du 1 kg fisk kan du legge han i eit kar med 10 liter vatn og då slepp du å byte vatn. Der skal han ligge 1-2 døgn alt etter kor tjukke stykka er. Tjukke stykke må ligge lenger enn tynne.
Eg vatnar ut klippfisken på same måte som eg vatnar ut pinnekjøtet. -Skylj fiskestykka under rennande vatn og legg dei oppi ein stor balje. Eg tappar vatn på om ettermiddagen, skiftar vatnet om kveld og morgon og så er han ferdig utvatna om ettermiddagen. 24 timar ligg altså fisken under vatn. Du kan godt smake på fisken og vurdere saltmengda.
Det finst ulike typer klippfisk på marknaden. Dei mest vågale kan prøve seg på heil klippfisk som du sjølv må dele opp ved å bruke ei lita sag. Du får også kjøpt ferdige oppskorne klippfiskstykker med bein og skinn, og for dei som har det travelt finst det ferdig oppskorne klippfiskstykke der skinn og bein er fjerna. Du kan og få frosen klippfisk i småpakkar som er ferdig utvatna og klar til bruk.
Uansett kva du kjøper må fisken til bacalao vere ferdig utvatna, skinn- og beinfri når du puttar han i gryta! Eg er uhyre nøye med å få ta ut alle beina. Bein i halsen, nei takk!
Det finst mange ulike oppskrifter på bacalao. For meg er det enklaste det beste. Ingrid Espelid si raudruta kokebok er framme kvar gong eg lagar bacalao. Men eg høyrer alltid om oppskrifter som er bedre enn andre. Ein bibliotekar som jobbar her på Høgskulen i Volda gav meg denne oppskrifta og sa: ”dette e den beste ta dei alle, de e han Bjarne Haagensen si” på skikkeleg ålesundsdialekt. Så eg tør ikkje la vere. Oppskrifta ser veldig bra ut, eg skal prøve ho no i helga. Til slutt tek eg med ei oppskrift som nokre vener av meg i Ørsta lagar som og er veldig god.
Bacalao á la Haagensen
(6 pers) Bruk ei eldfast form.
1.5 kg ferdig utvatna klippfisk. Då må du kjøpe 1 kg som ikkje er utvatna
4 middels store løkar
2 boksar hermetiske tomatar
2 boksar hermetiske paprika/pimientos
3 ss tomatpuré
4 raude chiliar, ferske eller tørka
ca 4 dl olivenolje
Skjer opp løken. Hell væska frå tomatane og paprikaen. Bland tomat og paprika saman med tomatpuré, rensa og strimla raud chili og olivenolje og ha det i ei eldfast form. Brukar du tørka chili lar du dei vere med oppi forma, og fiskar dei opp før du serverer retten. Sett forma i steikeomnen på 280 grader i 40 minutt. Slå temperaturen ned til 200 grader og la det stå i 30 minutt til. Skjer skinn- og beinfri fisk i terningar, ta forma ut av omnen og stikk fiskebitane nedi forma. Dekk til med folie og sett forma inn att i om lag 10 minutt på 280 grader. Slå temperaturen ned til 50 grader og la forma stå i omnen i ein halvtime medan du koker poteter, dekkjer bordet og gjer alt klart. Strø persillekvistar over rett før servering og server dei kokte potetene ved sidan av.
Bacalao á la Espelid
500 gram klippfisk som ikkje er vatna ut.
8-10 poteter
1 løk
2 raude chiliar
400 gram hermetiske tomater (1 boks)
1 dl tomatpuré
3 dl olje
3-4 dl vatn
Vatn klippfisken ut i 24 timar. Bytt vatn ein eller to gonger. Rens fisken for skinn og bein og skjer den i mindre bitar. Skrell potetene og rens løken. Skjer poteter og løk i tynne skiver. Rens og skjer chilien i strimlar. Varm opp 1 dl olje i gryta. Legg fisk, poteter, løk , hermetiske tomatar, tomatpuré og chili lagvis i gryta. Hell på resten av oljen og ca 3-4 dl vatn. La retten småkoke under lok i ein til halvannan time. Drei på gryta av og til slik at det ikkje svir seg i botnen. Smak om det trengst meir salt til slutt. Server med pariserloff.
Bacalao a’la Halse
700 gram klippfisk som ikkje er vatna ut
8 poteter
3-4 løkar
1 dl olivenolje
1 boks 100 gram tomatpuré
1 dl vatn
1 boks hermetiske tomatar
1 boks hermetiske paprika
1/2 ts pepar
1 ts tørka oregano
4 kvitløksfedd
1/2 -1 raud chili
50 gram grøne oliven
Vatn ut fisken og rens han fri for skinn og bein. Del han i passe stykke. Rens og skrell løk, kvitløk og poteter. Skjer dei i skiver. Rens og finhakk chilien. Skrap ut frøa og kast dei. Varm olivenolje i gryta og rør inn tomatsausen. Ha i vatn og dei hermetiske tomatane. Tilsett krydder og chili. Legg halvparten av klippfisken, potetene, løk, kvitløk og oliven lagvis. Kok opp og la gryta putre på svak varme i ca 20-30 minutt. Legg resten av klippfiskstykka på toppen så får du fine heile fiskestykker til serveringa. Retten skal kokast i 40-50 minutt til saman. Kjenn etter om potetene er møre. Smak om det trengst meir salt.
I nokre gamle bacalaooppskrifter står det at du skal bruke spansk pepar. Så vidt eg har klart å finne ut er det berre det gamle namnet på vanleg chili, så eg har erstatta spansk pepar med chili i oppskriftene her. Får du ikkje tak i fersk chili kan du bytte ut ein chili med ei halv teskei tørka chilipulver eller cayennepepar. Ein huskeregel er grei å kunne når det gjeld chili: Dei er sterkare dess mindre dei er. Ta ikkje ein liten chili fordi du skal ha det berre ”litt sterkt”! Ta heller ein stor, og ha i litt etter litt til du syns det er så sterkt som du likar det. Blir det for mykje kan du ”tynne” ut med ein boks eller to med tomatar til, og ei skei sukker mildnar også. Brød å tygge på tek vekk den verste brenninga ved bordet.
Chili høyrer til capsicum annuum-slekta der paprika er ein annan, mildare slektning. Opphavet til at chili vart kalla spansk pepar stammar frå då Columbus segla vestover og trudde dei vestlege vindane ville føre han til India. Han hadde eit håp om å finne pepar fordi pepar var svært verdifullt og kostbart på den tida. Når han ved ein feil hamna i Sør-Amerika, fann han både paprika og chili som var sterk i smak. Han tok frø med seg heim til Spania, og slik kom planta til Europa.
over oss, og freden senkar seg. Desse rosene skal få bli med meg heim, og lage helg heime hos oss. Eg ynskjer alle som kjem innom rolege dagar, med det som skal til for å halde motet oppe og å samle krefter.
Har du ei bankers oppskrift på noko så enkelt som sukkerbrød, spurde bror min. Sukkerbrød får du ferdigbakt, men dei er verkeleg ikkje gode, fulle av konserveringsmiddel som dei er. Er det krise skal ikkje eg sette meg til doms over nokon, men eg unngår i det lengste å bruke butikksukkerbrød.
Eg huskar ein gong eg vann på eit kakelotteri, eg vinn så sjeldan så eg var over meg av lykke. Dette var medan eg studerte, og eg inviterte masse vennar til å dele kaka med meg i lunchen. Så kom ei anna venninne av meg forbi, og eg såg kor ho rødma frå genseren og opp. Det var ho som hadde levert kaka, og ho hadde teke eit kjøpesukkerbrød og smurte eit glas med hapå på som glasur. Ganske triste greier altså, ikkje stort å dele.
Sukkerbrød er eigentleg ganske enkelt å lage, men du må bruke ein ordentleg miksar. Eggedosisen må vere stiv og fin, det er hovudsakeleg den som hevar kaka. Bakepulveret er berre med som ein slags støttehjul.
Ikkje er det feit kosemat heller. Begrensar du mengda krem, og fyller med deilig frukt så har du ei ganske kalorisnill kake når det først skal vere fest. I vår familie finst det ein klassisk versjon av bløtkake, og den heiter pærekake. Kvar gong nokon har bursdag må vi ha pærekake, og eg kan sverge på at far min kan ete ei heil åleine.
Søstra mi var utvekslingsstudent i USA på åttitalet, og lengta frykteleg heim. På bursdagen sin sette ho himmel og jord i bevegelse, og lagde pærekake til familien sin. «It’s different» var det beste dei kom på å seie. Det reduserte ikkje heimlengten. Slik gjer du det:
Pærekake
Til rund form 22 cm.
3 egg
90 g sukker
60 g kveitemjøl
30 g potetmjøl
1/4 ts bakepulver
Til rund form 26 cm.
6 egg
180 g sukker
120 g kveitemjøl
60 g potetmjøl
1/2 ts bakepulver
1/2 liter kremfløte
1 boks hermetiske pærer
1 flaske sjokoladesaus
Sett omnen på 160 grader, ikkje varmluft. Knekk egga i vispebollen, og ha i sukkeret. Pisk dette til stiv eggedosis, det tek gjerne 10-15 minutt. Bland saman det turre i mellomtida, og gjer forma klar ved å dekke botnplata med matpapir og knepp den igjen. Pass på at kanten på botnplata vender oppover, vender den ned kan røra renne ut.
Ta bort vispen, og ta bollen av maskina. Bruk ein halv ballongvisp eller liknande, og vend mjølblandinga forsiktig skei for skei inn i eggedosisen. Hell røra i forma. Steik kaka på 160 grader i ca. 35 minutt, på nederste rille.
Når kaka er steikt, tek du den ut av omnen og vender den på ei rist. La den kolne der, gjerne over natta. Del kaka i tre ved å skjere eit jamnt, vassrett kutt inn i kaka rundt heile kanten. Legg ein sterk sytråd inn i kuttet, og dra den fram og tilbake til du har delt frå øverste laget av kaka. Gjenta dette slik at du til saman har tre lag.
Dynk kaka med safta frå pæreboksen. Den skal ikkje vere våt, men saftig. Pisk halvparten av kremen, og smør halvparten av det igjen på den nederste delen. Del pærene i tynne skiver, og legg dei utover kaka. Legg på neste lag, ha på krem og pærer. Avslutt med eit godt lag med krem over heile kaka. Lag eit rutemønster (eller kva som helst slags mønster, eigentleg) med sjokoladesausen. Server med kaffi og solo med sugerør.
Dei treng du ikkje, viss du kan synge slik som desse. Vokalgruppa Sonos kjem frå Los Angeles, og syng coverversjonar av musikk så ulik som Björk, Michael Jackson og norske Magnet. Og dei gjer det bra! Fyttikatta, eg skulle gitt mykje for å vere med i ei slik gruppe.
Noko av det beste med heile kollektivet er at dei er sånn passe nerdete, ikkje valt ut fordi dei såg ut som modellar men fordi dei syng som gudar. Du finn meir info her. Kos deg!
Vel, eg trengte ikkje trøst i dag, men av ein eller annan grunn var mac’n cheese det einaste eg hadde lyst på då eg kom heim. Og når tiåringen er heilt enig er det berre å gå i gang. Eg brukar mac’n cheese som eit tilbehør, i staden for poteter eller ris.
Vi hadde det ganske enkelt til steikte fiskekaker, dei vaksne (i dag inkludert trettenåringen) fekk ein deilig, grøn ertepuré til, den yngste fekk rå sukkererter. Når det gjeld måla i denne oppskrifta og resultatet på bilda må du gjere som eg seier og ikkje som eg gjorde. Eg lagde nemleg dobbel oppskrift, så vi har mac’n cheese til i morgon og. Slik gjorde vi det:
Mac’n cheese
3 dl makaroni
3 ss smør
2 ss mjøl
1/2 liter mjølk
salt og peppar
1 ts sitronsaft
2 ts sennep, gjerne dijon
riven muskat
Strøkavring
150 g riven ost, eg brukte halvparten av ein pizzaostpakke, den med fire sortar ost.
Sett omnen på 200 grader. Smelt smøret i ei tjukkbotna gryte, og rør inn mjølet. La det frese litt før du slår på mjølka. Rør flittig til det tjuknar og byrjar koke. La sausen koke i 5-10 minutt. Smak til med salt, peppar, muskat, sennep og sitronsaft. Sett sausen til side.
Kok opp ein liter vatn, og salt det godt. Ha i makaronien, og la den koke til den er knapt mør. La den renne av i eit såld. Vend den inn i sausen saman med osten.
Ha blandinga i ei eldfast form med høge kantar, eller fordel den i småformer. Strø på strøkavring eller griljermjøl viss du har. Steik den på 200 grader i 18-20 minutt.
Ertepuré
250 g frosne erter
1 ss rømme eller kesam
1 ss smør
Kok ertene i salta vatn, litt saltare enn du trur. Dei skal berre koke i eitt par minutt. 
La dei renne av, og ha dei i ein liten bolle. Ha i rømme og smør. Smak eventuelt til med salt og peppar. Køyr det glatt med stavmiksar.
Lett? Barneskirenn!
Eg tenker på ho til venstre…
Bildet er lånt av Associated Press.