Latest Posts

Heimelaga medisterkaker

Published by

Heimelaga medisterkaker er berre noko av det beste, altså. Det går langt utanpå dei du får kjøpt i butikken. Med ei god krydring og med medisterdeig frå den same gode slaktaren som leverer ribba di har du kontroll på kva du set på bordet. Denne porsjonen held til ti-tolv medisterkaker, to til kvar ved bordet, og ei til kvar til nattmat.

Husk på at viss du kjøper medisterfarse treng du ikkje spe og krydre den. Den er ferdig spedd frå butikken. Medisterdeigen vert altså til farse undervegs. Medisterdeig som du kjøper skal vere utan salt, vatn og krydder. Det er krydringa som gjer susen med heimelaga medisterkaker.

Rå deg gjerne nytt, ferskt krydder i staden for å bruke det som har lege i skapet leeenge, og mist smaken. Eller bruk heil muskatnøtt som du riv, og allehånde som du knusar i mortar. Då blir det skikkeleg smak på medisterkakene. Slik gjer eg det:

Medisterkaker

500 g medisterdeig

1 strøken ts salt

Eitt egg

2 ss potetmjøl

1/2 dl vatn eller mjølk

1 krm malt allehånde

1 krm nyriven muskat

2 krm svart peppar

Smør eller margarin til steiking

Rør deigen seig med saltet. Ha i eit egg, og rør godt. Rør inn krydder, potetmjøl og væske. Eg brukar kjøkkenmaskin til dette, då får eg rørt farsen godt og lenge, slik at den vert seig og kakene vert saftige.

Form farsen til passe store kaker, og steik dei i smør eller margarin til dei er pent brune. Når dei har fått fin farge rundt det heile, men framleis har ein rå kjerne, kan du slå på kjøtkraft, og la dei koke ferdige i krafta. Krafta kan du bruke til ribbesausen saman med sjya frå ribba.

Desse medisterkakene er glutenfrie, og mjølkefrie viss du sper med vatn og steiker dei i mjølkefri margarin eller olje.

Kos deg med julematen, og god jul!

Raudkål til ribba

Published by

Eigentleg er ein klassisk ribbemiddag ganske enkel å lage. Ribba lagar seg sjølv meir eller mindre, og å lage saus av sjya er ikkje så komplisert. Å varme opp ein pose eller to med raudkål er også lettvint.

Men ordentleg heimelaga raudkål er ikkje komplisert, og det er litt stas å kunne sette heimelaga raudkål på bordet. Eg bakar min raudkål i omnen, men du kan også lage den i gryte. Då treng den litt meir stell for å ikkje svi seg.

Raudkålen kan godt lagast eit par dagar før julaftan. Den blir berre betre av å få stå kjøleg frå den er ferdig til den skal serverast. Denne porsjonen er til åtte personar, og får du raudkål til overs toler den godt frysing. Slik gjer eg det:

Raudkål

1 kg raudkål

2 syrlege eple, til dømes Granny Smith

1 gul løk

1 sjalottløk

2 nellikspiker

2 dl kjøtkraft eller buljong

1 dl eplecider eller eplejuice

1 ss balsamicoeddik

2 ts brunt sukker

Salt og peppar

Set steikeomnen på 200 grader .

Snitt kålen fint. Skrell og rens epla, og riv dei grovt. Finsnitt den gule løken. Skrell sjalottløken, og stikk to hol i den. Stikk nellikspikrane inn i sjalottløken. Legg kål, eple og gul løk lagvis i ei eldfast form. Legg sjalottløken med nellik mellom laga. Slå på cider, kraft og eddik. Dryss på sukker og ei teskei salt. Legg på lok eller lag eit lok i dobbel aluminiumsfolie og brett over forma. La raudkålen bake i 2 timar.

Smak til raudkålen med meir sukker og salt viss det trengst, og kvern over svart peppar før du serverer den.

Edit: Og apropos heimelaga julegåver; eit glas heimelaga raudkål er ei kjempefin spiseleg julegåve! Men den bør oppbevarast kjøleg heile vegen, så ikkje send glaset i norgespakke til tante Olga i Kåfjord. 🙂 hjemmelaget rødkål

Sjølvaste ribba

Published by

No er det like før den store kvelden, då ribba med tilbehør skal på bordet.

Eg prøver å vere prinsippfast, men gong på gong vert eg overstyrt. Eg vil at vi skal velge på julaftan, enten fåreribbe med tilbehør, eller svineribbe med tilbehør. Men der eg vaks opp blandar dei alt, så rabbestappe og raudkål står side om side på bordet.

Dei mange åra eg har tilbrakt på austlandet har gjort at eg har lært noko om svineribbe, så difor lagar eg det i år. Her skal du få dei triksa eg har lært meg for å få den perfekt.

Eigentleg er svineribbe svært enkel mat. Men ribbeprodusentane prøver å rote det til som best dei kan, og dei presenterer stadig nye variantar av ribba med vekslande resultat.

To gongar før jul har eg prøvd ut dei ferdigkrydra ribbene, den eine frå ein Rimi-butikk, den andre vart kjøpt hos Coop. Begge gongane har det blitt mislykka. Den eine bles seg opp som ein sperreballong i god tid før utløpsdato. Eg sende ein mail til produsenten, som anbefalte meg å resirkulere den som matavfall. (Eg fekk ein tilgodelapp som plaster på såret.) Den andre lagde eg til og serverte forrige søndag. Den smakte ikkje godt i det heile, sjølv om også den vart servert godt før utløpsdato. Den vart alt for pepra, og hadde ein syrleg bismak, som om den var «over the top».

Så frå no av held eg meg til heilt alminnelege ferske ribber som eg kjøper frå folk eg er dus med, og som ingen har fått sprøyta sitronsyre, salt og msg inn i. Bestill fersk ribbe hos din lokale slaktar med levering på torsdag, så er du sikker på å få ordentleg vare.

Det neste viktige spørsmålet er kva type ribbe ein skal velge, tynnribbe eller familieribbe. Familieribba har kotelettkammen i behald, og gir dermed mykje og god mat. Den passar godt å servere dersom ein har mange til bords, eller dersom ein har barn eller andre ved bordet som er skeptisk til feitt og svor. Av kotelettkammen er det lett å skjere gode, kjøtfulle stykke til feittskeptikarane. Dersom ein ikkje er så mange til bords, og serverer medister og anna tilbehør til, så er ei tynnribbe tilstrekkeleg, og lett å få sprø svor på.

Men korleis får eg sprø svor, spør folk meg. Det er så enkelt som fot i hose. Eg brukar den langsame metoden, og saltar svora godt. Då bles den seg opp, og blir til deilig ribbesnop. Dette virkar kvar gong:

Svineribbe

500 g ribbe per person

Vatn, salt og peppar

Ein løk

2 skiver fersk ingefær (valfritt)

Dagen før servering: Skyll og tørk ribba. Er den ikkje ruta, så rut den opp med ein skarp kniv parallelt med der beina er kutta. På den måten vert den lettare å dele opp. Løys opp tre nevar salt (ca. 2 dl) i tre liter vatn. Ha i ei teskei pepparkorn, tre laurbærblad og tre einebær som du knuser grovt. Du kan også ha i to-tre teskeier natron, det hjelper til med å bryte ned bindevevet i svoren, og gjer at du lett får sprø svor. Legg ribba i laken med svora ned i ein balje eller i ein kraftig pose. La stå eit døgn.

Serveringsdagen: Set omnen på 120 grader rett før frukost. Legg ribba i med svora opp i den djupe langpanna di. Viss ribba får ei dump ned på midten, så legg ein tallerken eller ein ball av aluminiumsfolie under ribba slik at den vert høgast midt på. Målet er å få ein jamn boge på ribba slik at feittet renn av. Den skal ikkje ha ein kul heller, då blir svora ujamnt steikt.

Legg løk, ingefær, stjerneanis og peppar i langpanna, dei gir smak til sausen. Slå på ein halvliter vatn, og set ribba inn i omnen på nest nederste rille. La ribba steike i seks-åtte timar. Fyll på med vatn undervegs, det er med på å danne sjy som blir basis for sausen.

Ein halvtime før servering set du opp varmen til 225 grader, gjerne berre overvarme om du har. Flytt ribba høgare opp i omnen, men slik at du framleis ser svora. I løpet av dei neste 15-20 minutta poppar svoren opp og blir perfekt sprø. Pass godt på, og ta den ut før toppen vert brent. Viss delar av ribba har poppa og andre delar ikkje, kan du dekke det som er ferdig med aluminiumsfolie, slik at det blir beskytta.

Hell av sjya. Unngå å få med det som er brent.

Saus

3 dl sjy

Saft av ein appelsin

Sukker, salt og peppar

1 ss maisenna rørt ut i 4 ss vatn

Sik feittet av sjya. Eg har ein fiffig feittavskillar, det er ei kanne med tuten festa lågt på kanna. Då kan eg sile sjya opp i den, og skille feittet frå.

Ha sjya i ei gryte, og press i silt saft av ein appelsin. La det koke opp. Smak til med sukker, salt og peppar.

Rør ut maisenna i vatn. Ha det i sausen litt og litt medan du rører godt. Har du kraft frå medisterkakene, så ha den og i sausen.

Fløtekarameller med maldonsalt og utan sirup

Published by

Etter pepperkakehusliminga på tirsdag sto eg der som vanleg med ei steikepanne full av smelta sukker.

Kva gjer ein då? Jau, ein lagar fløtekarameller! Eg hadde berre laktosefri fløte i kjøleskapet, men det gjekk veldig fint, karamellene vart kjempegode.

Problemet er å skrive ei nøyaktig oppskrift. Sjeldan har eg lagd mat på slump som når eg lagde desse karamellene. Men eg skal prøve å gje eit anslag, og ein beskrivelse av det eg gjorde, så får du teste det ut og sjå om du får det til å fungere. Dei er verd å lage, og dei er lettetne. Slik gjorde eg det:

Fløtekarameller med maldonsalt

2 dl sukker

2 dl fløte, gjerne laktosefri

Maldonsalt

Litt matolje

Små former

Ha sukkeret i ei steikepanne, og set den på middels sterk varme. La den stå til sukkeret smeltar. Dette er risikosport, nokre har i vatn, og let det koke til vatnet er borte, men eg syns det er enklast å berre gå rett på. Eg flyttar steikapanna rundt på plata for at det som er i midten ikkje vert brent.

Eg gjer ei anna dødssynd og, eg rører gjerne litt i sukkeret. Dette er også for at det ikkje skal bli brent i midten. Eg rører ikkje før det har blitt ganske flytande i midten.

Når alt sukkeret har smelta kan du slå på fløten. Då må du dra steikepanna av plata først, og slå det i forsiktig, for dette er veldig varmt og vil boble mykje oppnår du slår fløten i. Rør til alt sukkeret har smelta i fløten. Det tek si tid, men det er verd det.

Gjer formene klare. Det gjer eg ved å sette dei slik at dei står rett ved steikepanna, og gni ut ein drope nøytral matolje (raps, solsikke, mais) i kvar form.

Så korleis veit vi at karamellmassen er ferdig? Proffane gjer den såkalla karamellprøven, dei dryp ein drope masse i eit glas med vatn. Dersom den blir formbar som ei kule er massen klar. Du kan også bruke eit termometer, massen skal opp i 118 grader.

Eit anna, enklare alternativ er benk-metoden. Drypp ein drope karamellmasse på benken. La den ligge eit minutt eller så, og så kan du ta den opp. Er den då lett å forme til ei kule og blir passe fast, er massen ferdig.

Fyll massen i små former som du har smurt bittelitt olje i. Dryss på nokre små flak med maldonsalt. Har du ikkje maldonsalt kan du også drysse litt vanleg salt i massen. Set dei kaldt til dei er stivna. Dei treng ikkje å oppbevarast kaldt, dei klarer seg godt i romtemperatur.

Denne karamellmassen kan smaksettast på ulikt vis. Har du i litt kakaopulver får du sjokoladekarameller. Dei blir knallgode med litt hakka nøtter i, eg kan tenke meg at finhakka pistasjnøtter er perfekt. Elles er det berre fantasien som set grenser. Lykke til!

Pepparkakehuskonkurranse!

Published by

Matbloggsentralen har laga ei pepparkakehusutfordring!

Den handlar om å kåre det finaste pepparkakehuset, og eg har to hus med i utfordringa. For to år sidan lagde eg dette vesle søte huset i skogen. Det er med som kandidat nr. 7.

Det store huset som min kjære pynta tirsdag kveld er med  som kandidat nr. 18.

Så dersom du syns eit av desse to er finast er du velkommen til å stikke innom Matbloggsentralen og stemme på dei.

Kvar person har berre ei stemme. Avstemminga pågår fram til søndag 18.desember ved midnatt.

Det er masse fine hus der inne, så det er ikkje så enkelt å velge! 🙂

Djup konsentrasjon…

Published by

Det årlege pepparkakehuset har kome opp!

Her ser du mannen i huset med melissprøyta, djupt konsentrert om dekoren. Eg tok meg av utbakinga, dropsteknikken og monteringa, og lagde «malen» for dekoren.

Vi fann forresten ut at Repsils fungerer i staden for drops, lokalbutikkane rundt her var tomme for Brynhilds sitrondrops. Tidlegare har vi brukt kamferdrops. Det virkar og, men smakar høgg.

Og karamellene med maldonsalt, som eg lagde av «limet», dei vart knallgode! 🙂

Edit: Her har du huset ferdigstilt, og i fullt dagslys, eller så fullt som det er mogeleg no for tida. Vi er ganske fornøgde!

Huset er med i Matbloggsentralen sin pepparkakehuskonkurranse, så viss du syns det bør vinne, så stikk inn her og stem på hus nr. 18!

Laks med ostefrakk og bakte grønsaker

Published by

Ein salmalaks låg og venta på meg i kjøleskapet då eg kom heim.

Eg har allereie fortalt om dei gode ostane vi fekk med oss heim frå Roma? I dag vart det laks i ostefrakk, nærare bestemt pecorinofrakk.

Til laksen serverte eg bakte rotgrønsaker, som vart søte og gode av honning og balsamico. Dei kan brukast som tilbehør til mange ting, men sødma passar veldig godt til den salte og syrlege ostefrakken som laksebitane fekk på seg. Denne oppskrifta er til to personar. Slik gjorde eg det:

Gratinert laks

400 g laksefilet

50 g hard ost, pecorino, parmesan eller manchego går fint

2 ss smelta smør

1 ss strøkavring

Bakte rotgrønsaker:

4 gulerøtter

1 pastinakk

6 sjalottløkar

2 ss balsamico

1 dl vatn

2 ss smør eller olivenolje

1 ts honning

Salt og peppar

Set steikeomnen på 210 grader. Rens og skrell grønsakene, og del dei i passe store bitar. La løkane vere heile. Ha alle grønsakene i ei eldfast form, og ha over vatn, balsamicoeddik, honning, smør, salt og peppar. Legg gjerne eit folielok over. Bak grønsakene i ein times tid, men fjern loket etter ein halvtime.

Skjer osten i skiver, då er det lettare å få den finmalt. Ha ost, smelta smør og strøkavring i ei lita matmølle, og køyr det til ein kornete masse. Legg lakseskivene på eit eldfast fat, og legg på ostemassen med ei skei. Sett laksen inn i omnen når det er 15 minutt igjen av steiketida til rotgrønsakene. La laksen få eitt par minutt under grillen mot slutten for å gje osten ein fin, gyllen farge. Vi hadde restepoteter til, men her er rikeleg med grønsaker til to utan poteter og.

Fyldig fiskesuppe

Published by

Denne fiskesuppa er fyldig og god, og eg lagar den når eg har grønsaker i kjøleskapet som må spisast opp.

Denne gongen var det bønner og bladpersille som var «til overs», i tillegg til ei persillerot. Både grønsaker og fisk kan varierast. Det som er felles er ein base av fiskekraft og fløte eller rømme. I USA vert denne suppa eller gryta kalla ein chowder, ei mjølkebasert gryte med fisk eller skaldyr og ulike grønsaker og urter.

Husk på at viss du har reker i gryta bør du ikkje varme den opp fleire gongar. Rekene vert harde og ikkje så gode når dei vert varma opp for mykje. Slik lagar du den:

Fyldig fiskesuppe

1 løk

1 purreløk

1 persillerot, pastinakk eller sellerirot

2 selleristilkar

150 g brekkbønner eller sukkererter

2 gulrøtter

5 dl fiskekraft

5 dl heilmjølk

1 dl seterrømme

1 ts tørka eller frisk dill

2 ss fersk bladpersille

300 g fiskefilet, eg brukte torsk

150 g rensa reker

Salt og peppar

2 ss smør

Rens og del opp alle grønsakene i passe store bitar. Smelt smøret i ei vid gryte på middels varme. Surr løk, gulrot, stangselleri og persillerot i smøret til løken har blitt blank. Slå på kraft og mjølk. La det koke til grønsakene er møre.

Ha i bønner, rømme, dill og bladpersille. Rør godt. Kutt fiskefileten i bitar og ha dei i suppa. La det koke i eitt par minutt. Smak til med salt og peppar. Vil du har reker i, så ha dei i heilt til slutt.

Server med godt brød. 🙂

Hups! Ingenting her?

Published by

Eg legg jo vanlegvis ut eit innlegg kvar dag, men i dag har alt stått på hovudet her.

Vi har hatt den store pepparkakedagen, tre hus er bygd, hjarte med dropsvindu og masse, masse småkaker.

Eg satsar på at eg får andre til å pynte dei, men å pynte huset må eg nok ta ansvar for sjølv. Eg postar bilde når det er ferdig. Bildet du ser ved sidan av er faktisk to år gamalt.

To av husa reiste med fine kusinene, og skal pyntast der, eit lite og eit stort. Ha ein fin søndagskveld!

Pizza i svingane

Published by

Sjølv om jula nærmar seg så treng ein normal laurdagsmat likevel, ikkje sant?

I kveld vert det pizzasnurrar på bordet her hos oss, det er enkel og lettvint laurdagsmat. Eg set ofte pizzadeigen i brødbakemaskina, då står den og passar seg sjølv, og eg slepp å tenke meir på den før det pip og den er ferdig heva. Men viss du ikkje har brødbakemaskin kan du gjere det slik:

Pizzasnurrar (12 stk)

2,5 dl lunka vatn

2 ss olivenolje

1 ts salt

Mjøl til passe deig

1 ts tørrgjær

100 g bacon

1 ts tørka oregano

2 fedd kvitløk

2 ss grøn pesto

Ein halv løk

200 g riven ost

Ha vatnet, oljen og salt i bakebollen. Elt inn tørrgjæra saman med mjøl til deigen er passe laus og passe fast. Hald tilbake litt mjøl, det varierer kor mykje som trengst. La deigen heve i 30 minutt. Elt deigen saman att, og kjevl den ut til eit stort rektangel.

Steik bacon på relativt høg varme i ei steikepanne. Press i kvitløken, og ha i oregano. Sett til side.

Smør på pesto, og og strø over bacon, finsnitta løk og mesteparten av osten. Rull leiven forsiktig saman til ei lang pølse. Skjer den i 2 cm tjukke skiver og legg dei i muffinsformer. Dryss på resten av osten. La dei etterheve i 20-25 minutt.

Steik snurrane i 15 minutt på 210 grader. Du kan kaldheve snurrane viss det gjer livet ditt enklare, då lagar du deigen med kald væske, og let den heve kjøleg over natta. Så kan du gå rett på utrulling og steiking i middagstida.

Ein heilt alminneleg torsdag

Published by

Ingenting spesielt skulle skje, bortsett frå at forlaget som har utgitt boka mi inviterte til pølsefest.

Trettenåringen hadde ingenting å finne på, så han blei ganske enkelt med. Han fekk flaxlodd som han vann på i bursdagsgåve, og då kunne vi samstundes hente ut gevinsten i ein kiosk, det må ein vaksen gjere. To fluger i ein smekk, så og seie.

Han var nok skeptisk til å bli med på fest, men samarbeidsvillig som han er vart han med likevel. Ikkje før hadde vi kome innfor døra før vi møtte kjende fjes. Og det aller kjendaste var Odd Nordstoga, som sto i ei krå og prata med nokon. Ei ekte kjendisoppleving, altså. Kvelden var redda.

Vi henta drikke, og gjekk for å finne pølsene, som var førsteklasses pølser frå Strøm-Larsen i alle fasongar og variantar med godt tilbehør. I sofakroken der vi sette oss var det plass til ein til, og plutseleg kom musikanten og sette seg der! Dermed fekk trettenåringen slå av ein prat med helten sin som han har lytta til heilt sidan Grisen står og hyler.

Men det var meir i vente. Vi forsto at det snart ville bli ei framføring. Alle kjenner sikkert til at Vaffelhjarte av Maria Parr har blitt ein nydeleg tv-serie. Når eg har snakka om boka mi utover hausten har eg ofte reist saman med Samlaget-folk, og då har dei vist ein rørande intro til Vaffelhjarte som viser Runde, Rovde og ikkje minst presenterer den nydelege musikken til Odd Nordstoga.

Framføringa var ganske enkelt at Odd Nordstoga spelte songar frå serien, og at Maria Parr las frå Vaffelhjarte. Ho skriv så enkelt, flytande og fritt.

For oss er også dialekten nær, sidan eg kjem frå nabokommunen til Maria.

Samspelet mellom dei to var så fint, og det var tydeleg at begge to sette stor pris på den andres inspirasjon.

Vi sette også stor pris på den fine framføringa, og trettenåringen angra ikkje at han hadde blitt med mamma på fest.

Når han i tillegg fekk «meldareksemplar» av serien til Robert Muchamore; Kokainkongen, Flukta og Rekrutten så var det ein lykkeleg gut som tok trikken heim saman med mammaen sin.

Fin fest!

Gamaldags jul

Published by

Eg fell i stavar over dette. Madickens jul er så nydeleg, så trist og så fin. Snille Abbe, som kjøper julegåve til den forfylla faren sin og ikkje får noko tilbake. Elisabeth som rir på sleden til ein gamal gubbe, og såvidt kjem heim til jul. Julelysa, sangane, Alva som ordnar alt og pappa som hentar tre.

Finn fram lommetørkleet, set av ein liten halvtime og kos deg med dette.

Meir snop: Nougattrøflar med rom

Published by

Kva gir ein til den som har alt?

Noko å ha det i, var svaret før. Men det er vel grenser for kor mange vesker, koffertar og sekkar ein kan ha? Eg likar å gi bort gåver som ein kan spise opp. Skuffer og skap er fulle av ting vi ikkje brukar, då er det betre med gåver som ein kan nyte. I dag serverer eg ei spiseleg julegåve; nougattrøflar. Dei lagar eg med marsipan, valnøtter og nougat som du får kjøpt ferdig på velassorterte matbutikkar som Meny og Ica.

Valnøttene kan du droppe viss du skal gi trøflane til nokon som er allergiske. Eg brukar også rom i trøflane. Viss du skal gje dei til fråhaldsfolk eller barnefamiliar kan du bytte ut romen med litt essens.

Halve moroa med spiselege gåver er å pakke dei pent inn.

Nougattrøflane kan du legge på ei skål som du pakkar inn i cellofan, eller du kan ha dei i ein cellofanpose.

Dei kan du få kjøpt på nettet, men eg forhandla meg til å få kjøpe nokre slike i ein tebutikk.

Eg trengte noko å stabilisere massen med, og då brukte eg sibaskjeks. Dei held på fukt, og gir litt grovare tekstur til massen. Du kan også bruke andre typer grove kjeks.

Nougattrøflar

 125 g marsipan

100 g nougat

50 g valnøtter

50 g grove kjeks, eg brukte vanlege sibas-kjeks

2 ss kakaopulver

1-2 ss rom eller 2-3 dropar romessens og 1-2 ss eplejuice

 Kakaopulver eller strøssel til pynt

 Grovhakk marsipan, nougat og valnøtter, og ha det i ei matmølle saman med 2 ss kakaopulver. Køyr det glatt. Ha i kjeksa litt og litt til massen får passe konsistens. Ha i det våte til slutt, litt og litt. Blir det for blautt kan du ha i eit kjeks eller to til.

 Ha massen i ei skål, og set den kaldt ein times tid. Ta fram eit kulejern eller ei rund og fin teskei, og form massen til passe store kuler. Vil du rulle dei i strøssel, så gjer det med ein gong. Vil du rulle dei i kakaopulver så la dei ligge på eit fat med plast over i kjøleskapet ein time før du rullar dei i kakao.

Oppbevar nougattrøflane kaldt og mørkt. Server dei med ein sterk kopp kaffe eller ein kopp earl grey-te.

Smør og anna feitt

Published by

«I år dropper jeg julekakene», sa ei i den ytre delen av kretsen min. Ho fekk ikkje tak i smør.

Eg er oppvaksen med ei salig blanding av smør og margarin. Hos bestemor i underetasjen var det meierismør. Ho hadde skåla med brunt lok ståande inni benken, og det var alltid passe mjukt.

Når vi ungane aula rundt frukostbordet til besteforeldra tok bestefar min ei fårepølseskive, la inni ein klatt med smør og putta i munnen på oss. Eg huskar framleis at bestemor vaska smøret når ho skulle fylle lefser, då ville ho ikkje ha for salt smør.

Mor mi var meir på margarin. På spiskammerset sto det esker med ti «kleppar» med Per margarin frå samvirkelaget. Det var smelta til middag, og ho smuldra det inn i bolledeigen til dei beste bollane i verda.

No er det eine heilt feil og det andre uoppnåeleg. Margarin har blitt den store, stygge ulven. Det er så gale at sjølv om det ikkje er smør å oppdrive så vurderer ikkje folk ein gong å bake julekaker med margarin, sjølv om det reint baketeknisk gjev eit veldig godt resultat. Smør er det einaste som går an, men til nød kan ein vurdere Bremykt.

Men kvifor har margarin så dårleg rykte? Margarin kom på marknaden som ei smørerstatning. Keisar Napoleon III utlyste ein konkurranse om å lage den beste smørerstatninga for hæren sin, og Hippolyte Mège-Mouriès fann opp margarinen. Margarin vart patentert i 1869, og allereie i 1876 var produksjonen i full gang i Norge.

For å få planteoljane som margarinen er laga av faste ved romtemperatur, må dei herdast. Fram til midt på nittitalet gjorde denne herdinga at margarinen inneheldt store mengder transfeittsyrer. Etter kvart vart marknadspresset så stort at industrien gjorde om på produksjonsmetodane sine, og no inneheld margarin svært små mengder transfeitt.

Dette gjer at margarin har blitt mindre usunn i løpet at dei siste 15 åra. Hovudbestanddelen er planteoljar som har gjennomgått ei kjemisk behandling slik at smeltetemperatur og ryketemperatur er nøye justert. Som regel vert margarin farga gulaktig med karoten eller betakaroten.

I dei fleste margarintypar inngår det eit større eller mindre volum av palmeolje. Palmeolje er omstridt av to grunnar. For det første er det ei metta feittype, omtrent som smør. Feitt kan vere einumetta, fleirumetta eller metta, og fleirumetta er definitivt den beste reint helsemessig. Når det gjeld kva feittype det er snakk om, så er palmeolje ikkje verre enn smør. Ein annan planteolje som har ein høg andel metta feitt er kokosolje.

Den andre grunnen til at palmeolje er omstridt er at produksjonen av den foregår på ein måte som er ganske røff for miljøet. Palmeoljeproduksjon er ein enkel måte å tene pengar på i tropiske strøk, og særleg i søraust-Asia har mykje regnskog og anna areal som har blitt brukt av urinnvånarar blitt anektert og brukt til å dyrke oljepalmetre. Palmeolje er naturleg rikt på betakaroten.

At ein har innvendingar mot palmeolje av miljømessige grunnar forstår eg. Men å avvise palmeolje på eit ernæringsteknisk grunnlag syns eg er noko søkt. Dei same personane som avviser palmeolje omfamnar ofte kokosfeitt og meierismør, som langt på veg har den same ernæringsmessige belastninga på menneskekroppen med ein stor andel metta feittsyrer.

Palmeolje i margarin og andre matvarer står ofte lista opp som ingredens under namnet «vegetabilsk fett». Difor er det vanskeleg å identifisere. Men du kan gå ut frå at når det står «vegetabilsk fett» utan andre presiseringar inneheld produktet palmeolje. Etter mitt syn bør ein då gjere ei miljømessig vurdering, om ein vil spise produktet eller ikkje. Å avvise palmeolje av helsemessige grunnar syns eg er inkonsekvent, viss ein samstundes aksepterer kokosolje og smør.

Her i huset er vi så rampete at vi har ein «klepp» med melange i kjøleskapsdøra. No i desse smørfrie tider har den kome vel med, hovudsakleg til steiking og i sausar. Men Meny på Ringnes senter hadde smør i går, så no har eg to kilo (!!!) til julebaksten. Så sjølv i år vert det politisk korrekte julekaker her hos oss.

Men eg avviser ikkje margarin, fast margarin gjev eit godt resultat i all bakst, langt betre resultat enn mjuk margarin(soyamargarin) i småkaker og anna presisjonsbakst. Mjuk margarin fungerer godt i gjærbakst og formkaker/langpannekaker.

Salt julesnop

Published by

Eg har sett på mange oppskrifter på spiselege julegåver, og mykje av dette er veldig søte greier. Når jula er på det mest intense får eg ofte behov for noko salt, og det må vere noko anna enn ribbe og medister.

Desse små ostesnacksbitane vart redninga for meg. Ostesnacksbitane kan lagast med ulike typar fast ost. Eg hadde cheddar i kjøleskapet, men dei blir også gode med jarlsberg, gruyére eller pecorino. Fasongen på ostesnacksbitane kan variere, eg brukte ein sirupsnittkuttar for å få fine, taggete kantar. Ikkje lag dei for store, dette skal vere snacks, ikkje kjeks som tilbehør. Du kan også lage stenger av denne deigen, og drysse litt ekstra ost på. Då blir dei fine til suppe eller som eit alternativ til saltstenger eller grissini.

 I denne oppskrifta har eg brukt røykt paprika. Det er paprikapulver som har ein distinkt røyksmak. Eg har ikkje funne det i Norge, men eg er fæl til å raide hyllene i finare matbutikkar når eg er i utlandet, og på den måten fekk eg ein boks med meg heim. Dersom du er i utlandet kan du gjere det same, viss ikkje kan du bruke litt cayennepeppar blanda med vanleg paprikapulver. Du kan også få tak i røykt paprika på nettet. Slik gjorde eg det:

Ostesnacksbitar

100 g kveitemjøl

50 g smør

50 g riven vellagra ost, eg brukte cheddar

1/2 ts salt

1/2 ts bakepulver

1/2 ts røykt paprikapulver eller vanleg blanda med ørlite cayennepeppar

Litt grovmalt peppar

2-3 ss kaldt vatn

Eit egg til pensling

Set omnen på 210 grader.

Ha mjøl og smør i ei matmølle. Køyr det til ein grynete masse. Ha i osten, og køyr den inn saman med salt, bakepulver, paprika og peppar. Ha i vatn litt og litt, til massen har samla seg rundt midtstolpen i matmølla. Ta deigen ut, form den til ein tallerken og set den kaldt ein time.

Kjevle den ut til ca. 1/2 cm tjukkleik.  Kutt den i passe store bitar, og legg dei over på ei bakeplate dekt med bakepapir. Pensle dei med samanpiska egg, og steik dei i 12-15 minutt, til dei er passe gyldne og sprø.

La ostesnacksbitane kolne på ei rist før du pakkar dei pent inn.

Er det rart-

Published by

-at ein kjenner seg velkommen? Når vertskapet har pynta trappa med lys og blomar i desember?

-Og så enkelt kan det gjerast, når ein skal lage ein adventsstake. Fire lilla lys med olivengreiner og glitrande steinar.

På veg ut døra

Published by

No er vi på veg ut døra, for å feire fine fetterar, mellom anna. Men først vil eg berre minne om dette. Viss du vil gje bort ei signert utgåve av Smalhans, så send mail til samlaget, og så kjem den i posten i god tid før jul.

Ha ein fin laurdag!

Hekta…

Published by

Jepp, eg innrømmer det. Det var gøy å vere med på Matbloggsentralen sin konkurranse om spiselege julegåver, og dermed stiller eg opp igjen.

Denne helga konkurrerer vi om beste julebakst. Eg har meldt på mi engelske julekake, som vert sett på bordet her hos oss kvar jul.

Eg trur eg ikkje var meir enn 22 år første året eg lagde den.

Viss du syns at eg bør vinne med fruktkaka mi kan du gå inn på Matbloggsentralen og stemme på mi kake, som er deltakar nr. 14. På førehand tusen takk! 🙂

Vil du reservere deg?

Published by

Tips: Klikk på bildet og sjå det nederste du kan reservere deg mot.

Tillitvekkande…

Published by

Når Universitetets undervisningssenter tek seg på tak og organiserer eit parasittkurs så legg dei ikkje alt for mykje arbeid i marknadsføringa. Hehe…

Røyklagt

Published by

I går kveld vart vi fullstendig røyklagt der vi sat og kosa oss i skinet av stearinlys.

Her vi bur er det ein gamal kokskamin som syter for varme utanom straum og stearinlys. Den gjer stort sett ein grei jobb, sjølv om den er så liten at den krev stutt ved. Byved kallar dei det, folka som kjem hit med femten sekkar bjørkeved kvar haust, den er berre 20 cm lang.

Men i går var det altså kombinasjonen av døyande eld og ein heidundrande vind ute som gjorde at det slo ned noko voldsomt. Det var verre enn på julemarknaden til Steinerskulen. Å lufte var håplaust, då fekk vi inn røyken frå alle dei rundt oss og.

Likevel er vi blant dei heldige som faktisk kan fyre i indre by. Brannvesenet har vore ute på inspeksjon i svært mange gårdar som er bygd mellom 1890 og 1920 dei siste månadane, og mange har blitt pålagt fyringsforbod. På andre sida av trappa hos oss er det fyringsforbod, men heldigvis ikkje i vårt pipeløp.

Denne prosessen går i to faser, først kjem brannvesenet og sjekkar for dei heilt openberre sprekkene og skadane i pipene. Deretter vert vi pålagt å ha ein videoinspeksjon utført av eit uavhengig firma, og då er ein garantert pålegg om rehabilitering, og fyringsforbod fram til rehabiliteringa er gjennomført.

Styret her i gården er smarte, og har bestilt videoinspeksjon i april. Problemet er nemleg å finne eit firma som kan rehabilitere, og det er ikkje lett, når alle dei gamle sentrale bygårdane innanfor ring 3 skal gjere dette samstundes. Så vi har vinteren på oss til å få tak i eit firma som kan gjere jobben.

Då må vi ut og finne ein ny omn, for kaminen vi har er nok ikkje brukande lenger. Vi får berre byrje å spare. Det blir spennande, det finst mange fine modellar og gode løysingar. Så vonaleg vert det endå varmare hos oss neste vinter, og mindre røyk inn.

Puredistance I, M og Antonia

Published by

Puredistance er eit eksklusivt parfymemerke som er basert i Nederland, nærare bestemt i Groningen. Dei har ikkje ein stor serie av dufter, tvert imot, tre dufter er deira samla produksjon.

Eit av kjenneteikna til Puredistance er at dei har vore veldig dyktige til å knytte til seg dei beste parfymørane. I og Antonia er laga av Annie Buzantian, medan M er laga av Roja Dove, parfymøren som står bak Enslaved og fleire andre kostbare og lekre dufter.

Dei tre duftene har kvart sitt distinkte særpreg, men noko av det dei har felles er at dei ikkje tek så stor plass. Dette er ikkje «sillage»-bomber. Mange av dei duftene som er i same duftfamilie som Puredistance-duftene er voluminøse og kan vere overveldande. Puredistance-duftene er meir dempa, men elegante og velkomponerte.

I kom først, i 2008. Den er ei grøn, frisk duft, med eit distinkt preg av magnolia, solbær og mimosa. Eg er normalt litt skeptisk til mimosa, iallfall åleine, men i I er den så pent pakka inn at det berre blir oppkvikkande, lett og likevel ikkje karakterlaust.

I minner meg om Magnolia Nobile, men er meir balansert og nettopp, dempa enn Acqua di Parma si stjerneduft. Den kan også minne om den norske dufta Laila av Geir Ness, men den er langt meir diskret. Laila kan vere ganske «in your face». I held seg frisk lenge, basen av vetiver og kvit musk syter for det.

M er i utgangspunktet lansert som ei herreduft, men den er unisex på same måte som Donna Karan Black cashmere og Bulgari Black. Den er prega av edle tresortar, lær, amber og patchuli. Men den har også eit hjarte av eikemose (eller bleiktjafs, som det heiter på norsk) og vetiver som gjer at den ikkje vert altfor sødmefylt.

Dette er ei duft i den kategorien der ein kan finne på å følgje etter ein mann på gata som har den på seg. Den er tørr, varm, delikat og rein på same tid som den er krydra og kompleks. Nydeleg!

Antonia er ei tyngre duft enn I, men ikkje tung. Den minner meg intenst om Beautiful, slik eg huskar den då den kom på midten av åttitalet. Den minner også sterkt om Chanel no. 5, mest kanskje om flankeren Elixir Sensuel som vart lansert i 2004.

Desse tre duftene har alle Ylang ylang, jasmin og neroli (appelsinblomst) blant notane sine, det gjer at dei har eit nært slektskap. I tillegg deler Beautiful og Antonia notane galbanum, vetiver og vanilje.

Av desse tre er Antonia den mest diskrete, du må inntil for å kjenne den godt. Men det kan ofte vere ein god kvalitet ved ei duft. Beautiful og alle verdas variantar av no. 5 kan ta over eit rom heilt på eiga hand om dei får lov.

Når Antonia har vore på huda nokre timar vert den varmare og samstundes meir pudrete. Eg likar nok best opninga, då er eg tilbake på åttitalet med ein gong – fast på ett bra sätt, som svenskane seier. Alle tre duftene er diskrete nok til å bruke på kontoret eller på reise, og du er garantert eit takras av kompliment uansett kva for ei av dei du vel.

Prismessig er dei ei katastrofe, du får det fine settet du ser over her med tre kapslar som inneheld 17,5 ml kvar for 390 euro, viss du er i det rampete hjørnet. Noko å gi seg sjølv til jul, kanskje? Ein av dei kostbare kapslane kostar 165 euro. Ha ei velduftande jul!

Urtebrød med aks på

Published by

Laurdag kveld hadde vi besøk av dei aller beste naboane. Det å berre kunne vandre ein tur over plenen og få venskap, underhaldning, god mat og drikke gjer at eg føler meg priviligert.

Denne gongen var det vi som var vertskap, og vi byrja med kokelimonke og laurdagsgodt. Men etter kvart vart vi fysne på noko salt, og vi tok fram noko god italiensk ost, litt oppskoren bresaola og meir vin.

Til dette måtte det sjølvsagt serverast eit godt brød. Eg bakte eit urtebrød, som også smakte veldig godt til mulligatawnysuppa som vi hadde til søndagsmiddag. Slik gjorde eg det:

Urtebrød

4 dl lunkent vatn

8 dl kveitemjøl

1,5 ts tørrgjær

1 ts salt

1 ts knust, tørr timian

1 ts tørka basilikum

1 ss maltekstrakt

2 ss olivenolje

Ha det lunka vatnet i ein bakebolle, og bland i mesteparten av mjølet og alle dei andre ingrediensane. Elt deigen i nokre minutt, og tilsett meir mjøl gradvis til du har ein fin deig som ikkje er for laus og som ikkje er for fast. La deigen heve i 45 minutt.

Set omnen på 225 grader.

Elt deigen saman, og form den slik du vil ha den. Eg lagde eit stort rundt brød, og la det på ei bakeplate strødd med mjøl. Så dryssa eg litt mjøl på sjølve brødet, og kutta eit enkelt aksliknande mønster i det med ein skarp kniv.

La brødet etterheve i ca. 40 minutt, før du bakar det på 225 grader i 30-35 minutt til det er pent gyllent og gjennomsteikt.

Lørdagspizza

Published by

Nei, eg har ikkje skifta målføre, men eg vart inspirert av ein gamal reklamesong eg høyrde her om dagen.

I går var det pizzakveld her hos oss, og eg lagde to variantar, som vanleg. Den «barnslege» skriv eg ikkje så mykje om, den var med tomatsaus, bresaola (italiensk speka oksekjøt) og litt grønsaker som vårløk og squash.

Vaksenpizzaen var ein variant av kvit pizza, sjølv om den eigentleg heller såg grøn ut då eg var ferdig. Eg brukte krydra rømme som saus, og så hadde eg på squash, soltørka tomatar, pesto og bresaola. Vi tok med oss eit dugeleg stykke frå Italia, og no har eg skore det i tynne skiver for å bruke som pålegg, i pizza og til andre gode greier.

Vil du ha pizzaen vegetarisk droppar du berre kjøtet. Den er deilig og smakfull sjølv utan det. Slik gjorde eg det:

Kvit pizza med bresaola og pesto

Pizzabotn til to pizzzaer:

4 dl vatn, lunka

1 ts tørrgjær

ca. 8 dl kveitemjøl

1 ts salt

2 ss olivenolje

Ha vatnet i ein bakebolle, og ha i mesteparten av mjølet og alt det andre. Elt det glatt, og ha i resten av mjølet til du har fått ein passe deig, ikkje for fast og ikkje for klissete og laus. La den heve i 40 minutt.

Fyll:

1,5 dl kesam eller lettrømme

1 ts urtesalt

1 squash

4 ss pesto

To vårløkstilkar

4 ss finhakka soltørka tomatar som er bløytte eller har lege i olje

50 g bresaola eller skinke, tynt skoren

tre nevar riven ost, ca. 150 g

Set omnen på 240 grader. Del deigen i to, og kjevle leivane ut tynt. Legg leiven på mjølstrødd bakeplate og stekk den i fasong. Bland kesam/rømme og urtesalt, og brei det ut over leiven med ein slikkepott. Kutt endane av squashen, og strimle den på langs med ein ostehøvel. Legg squashskivene på pizzaen. Stryk på pesto på kvar squashskive.

Finhakk vårløk, og dryss det på pizzaen saman med soltørka tomatar og eventuelt bresaola. Ha på osten, og steik pizzaen i 12 minutt på 240 grader.

Ikkje så mykje å seie…

Published by

I dag er det litt tomt oppe i hovudet mitt, så det kjem ikkje så mange glupe tankar frå meg.

Eg vil berre minne deg om dette. Du kan altså bestille signerte eksemplar av Smalhans frå Samlaget. Enkelt og greitt, forlaget betalar portoen og du må berre hente pakken på posten. Så er julegåvene i boks! Eg ynskjer deg ein fin laurdag. 🙂