Ja, eg er vel eigentleg litt treigare enn folk flest, men eg har altså tre år etter at alle andre fann det ut komt til at pinterest er ein grei måte å organisere postane mine om eit bestemt tema på.
Førstkommande søndag er det fastelaven, og sidan eg har eksperimentert med fastelavensbollar og laga feit og deilig fastelavensrømmegraut så fann eg ut at eg kunne dele fastelavenstavla mi.
Så her finn du alle mine fastelavenspostar.
Eg har skrive mange innlegg om bryllupsplanlegging og pynting, kvar ein finn festlokale i Oslo og ikkje minst bilde frå vårt bryllup.
Desse innlegga har eg samla på eit pinterest-board, slik at det skal vere lett å få ei oversikt over innlegga og å sjå kva dei handlar om. Eg skriv også mykje om det å bake og pynte ei fin bryllupskake, uansett om det er marsipan eller ostekake av ulike slag.
Tipsa og idéane du finn der treng ikkje berre vere nyttige når du skal arrangere bryllup, dei er også verd å ta med seg viss du skal plenlegge det å arrangere og å pynte til ein annan type fest.
Så viss du har lyst til å surfe litt på mine festinnlegg så finn du dei her.
Kjøper du med litt frukt? Seier eg til min kjære.
Og det gjer han. Han kjem heim med eple, bananar og appelsiner, og fruktfatet bugnar. Bananane vert fort borte, appelsinene tekk litt lengre tid. Men det slår ikkje feil. Ved slutten av veka ligg det ein appelsin og nokre lett rynkete eple att. Så då er det opp til meg å finne på noko kreativt med det som ligg på fatet.
Vi har tilbrakt nokre sommarar i Stor-Britannia, og den beste maten får du faktisk på dei lokale pubane. Der får du tradisjonell engelsk kost, som Sheperd’s pie, bangers and mash, og den retten eg har laga i dag, toad in the hole. Min versjon av retten består av gode pølser som vert bakt med løk og eple i ei krydra pannekakerøre, ikkje ulikt den dei brukar når du får Yorkshire pudding, eit vanleg tilbehør til engelsk søndagssteik.
Toad in the hole betyr ”padde i holet”, kanskje kan det sjå ut som ei padde som tittar opp av eit jordhol når pannekakerøra hevar seg opp rundt pølsene. Denne retten vert vanlegvis laga i ei gratengform, men eg lagde den som små porsjonspaiar. Grunnen til det er enkel, vi hadde to pakkar med tre pølser i kvar i kjøleskapet. Ein svolten tenåring hadde gått til åtak på den eine pakken, og fire pølser på fire personar ser snautt ut når dei vert steikt heile. Når dei vert delt opp derimot, er det ingen som tel pølser. Enkel matøkonomi.
Dei rynkete epla steikte eg saman med løk og urter, og la i botnen av forma. Dei gir sødme og aroma til småpaiane, og er med på å løfte det heile. Til paiane serverer eg ein mos av gulrøtter og ein kål- og fenikkelsalat. Mosen kan også lagast av søtpoteter om du finn det, og du kan servere pølsepaiane med kålrotstappe og. Både gulrotmos og søtpotetmos kan smaksettast med appelsinskal, og safta av appelsinen brukar eg i vinaigrette til salaten. Slik gjer eg det:
Padde i holet
3 dl mjøl
3 egg
3 dl mjølk
1 ts salt
2 ts sterk sennep
Seks gode pølser
3 løk
2 eple
½ ts rosmarin
½ ts salvie
½ ts timian
2 ss olivenolje
2 ss smør
Salt og peppar
Sett steikeomnen på 225 grader.
Skrell løkane, og del dei i båtar. Skrell epla, fjern kjernehus og stilk, og del dei i terningar. Smelt smøret i ei steikepanne, og ha i olivenoljen. Steik løken gyllen. Ta det ut av steikepanna med ei skei. Ha i litt meir smør, og steik epla slik at dei får ein gyllen farge. Krydre med urter, salt og peppar, og vend løken inn. Sett til side.
Knekk egga i ein bolle, og rør inn mjølk og mjøl vekselsvis. Ha i salt og sennep, og la røra stå litt.
Har du silikonformer, så treng dei ikkje smøring. Metallformer bør smørast litt med olje eller smør. Sett formene på steikebrettet. Legg litt eple- og løkblanding i kvar form, ca. ei raus spiseskei.
Får du løkblanding til overs, så server den til paiane.
Del pølsene i passe lange bitar, og legg to bitar i kvar form. Hell på røre til det er ca. ½ cm plass att. Røra hevar seg, så den må ha litt plass. Bak paiane på 225 grader i 30-25 minutt, til dei er pent gylne, og pølsene har fått god farge.
Har du vegetarianarar til bords, så lag paiane med ekstra løk- og epleblanding i, kanskje også supplert med litt sopp i.
Server paiane med gulrotmos og kål- og fenikkelsalat.
Gulrotmos
800 g skrelte gulrøtter eller søtpotet i terningar
Skalet av ein appelsin
1 ts riven ingefær
50 g smør
0,5 dl kremfløte
3 ss olivenolje
¼ ts chiliflak eller tabasco
Salt og peppar
Rens gulrøttene, og kutt dei i terningar. Kok dei møre i lettsalta vatn. La vatnet renne av, og ha gulrøttene tilbake i gryta. Ha fløte, ingefær, finrive appelsinskal, olivenolje og smør i gryta, og køyr mosen glatt med stavmiksar. Vil du ha ein grovare mos, så bruk ein potetstappar. Smak til med salt, peppar og chili eller tabasco. Hald mosen varm. Du kan droppe ingefær og appelsin, mosen blir god for det.
Fenikkelsalat
150 g fenikkel
150 g kål
50 g purre
Appelsinsaft av ein appelsin
1 ts sennep
½ ts salt
1 ts tørka dill
Snitt grønsakene så fint som du kan. Eg brukar ein mandolin, ein kuttemaskin som kuttar ned til 0,75 millimeter. Vend grønsakene saman i ein bolle. Rør saman appelsinsaft, sennep, salt og dill. Slå dressingen over, og vend det heile saman.
Eg har byrja å organisere parfymeskriveriet mitt på Pinterest, for å få ei oversikt over kva eg har skrive.
Det er ein del, ser eg, sjølv om ikkje alt er like nytt. Ta ein titt her, og sjå om du finn noko spennande.
Eller er det fastelavn det blir? Det er iallfall det som står i ordboka.
I år er både fastelaven og påske sein, fastelavenssøndag er 2. mars. Påska byrjar førti dagar etter askeonsdag, i år betyr det at palmesøndag er 13. april. Vårt boligbytte for påska er i boks, då skal vi til Stockholm, og dei vi skal bu hos kjem hit til oss.
Eg fann ingen bilde av fastelavensris i bildearkivet mitt, men desse irisane var så lysande og fine at dei fekk i staden vere med på denne markeringa av våren. Velkommen, februar!
Desserten i dag er ein crumble-pai med eple, pærer og tyttebær. Eg har fast tyttebærleverandør i mor mi, så eg driv stadig og eksperimenterer med artige måtar å bruke tyttebær på. Viss du ikkje har din eigen tyttebærleverandør kan du kjøpe frå frysedisken, eller du kan bruke tyttebærsyltetøy som du klattar oppå frukta før du legg på loket.
På fruktfatet låg det to eple og ei pære som måtte spisast fort, og då fekk dei vere med i desserten. La ditt fruktfat bestemme korleis din pai blir, denne kan godt lagast med berre eple eller berre pærer. Skal du kjøpe eple, så prøv å finne ein søtleg type. Tyttebæra er sure nok i seg sjølv, om dei ikkje skal treffe på oversure eple. Jazz, pink lady eller desse små first price-epla som du får kjøpt i ferdigpakka posar er perfekte til denne paien.
Loket på crumble-paien lagde eg av corn flakes av havre, det ga meg ei deilig sunn kjensle. Du kan sjølvsagt bruke vanleg corn flakes, eller frosties om du har det. Ein god granola eller musli kan også passe her. Slik gjorde eg det:
Crumblepai
2 søte eple
Ei moden pære
300 g tyttebær
125 g sukker
1 ts kanel
½ ts kardemomme
2 ss maisennamjøl
Topping:
100 g corn flakes, gjerne med havre
50 g kaldt smør i terningar
2 ss brunt sukker
2 ss mjøl
Set omnen på 180 grader. Rens frukta, og skjer den i passe store bitar. Ha den i ei bolle saman med tyttebæra. Bland saman sukker, kanel, kardemomme og maisenna, og hell det over frukta. Vend inn, og hell alt i ei eldfast form.
Ha mjøl, smør og sukker i ein bolle, og smuldre det saman. Ha i corn flakes, og smuldre dei inn i mjølblandinga. Fordel dette over frukta, og bak paien på 180 grader i 40 minutt. Server paien med vaniljekesam eller is.
Har du pai igjen dagen etter så spis restane til frukost med naturell yoghurt. Det er ei smaksbombe! 🙂
No er skreien her, og det er berre å ete skrei, lever og rogn med begge hender.
Og når du er ferdig med det kan du prøve den varianten eg foreslår, som er av det litt meir moderne slaget. Eg serverer torskefilet smørsteikt med bakte grønsaker og hummus. Hummusen kan du bytte ut med aioli, eller droppe den heilt, men den er deilig mettande, og passar godt smaksmessig til det syrlege kaperssmøret og den salta fisken.
Grønsakene bakar eg i omn, og det tek litt tid. For å gjere det heile raskare kan du køyre dei ferdig krydra grønsakene nokre minutt i mikrobølgeovnen først, og så bake dei ferdige i omnen. Du kan også byrje med dei idet du går inn døra heime, når dei først står der i omnen så er det jo ikkje noko stress med dei. Resten av middagen går veldig fort å lage. Eit tredje alternativ for stressa folk er å lage både grønsakene og hummusen ferdig kvelden før. Då har du ferdig middag på eit kvarter dagen etter.
Grønsakene kan varierast etter det du har i hus. Eg fann eit flott flaskegraskar i butikken, når ein finn slikt skal ein berre kjøpe det. Det er einaste måten å få butikkane til å forstå at dei må halde fram med å ta det inn. Du kan også be butikken din bestille det, alle dei store grossistane har graskar på menyen no på vinteren. Det er slett ikkje slutt på graskar etter halloween. I denne oppskrifta kan du bruke både flaskegraskar, hokkaido-graskar eller muskatgraskar. Finn du ikkje graskar kan du bruke søtpotet i staden. Eg supplerte med pastinakk, poteter og gulrøter, men ta det du har i hus og det du finn i butikken.
Slik gjer du det:
Bakte grønsaker
Eit halvt flaskegraskar (ca. 500 g)
Fire poteter
To pastinakkar
4-5 gulrøtter
1 ss tomatpuré
1 dl olivenolje
1 ts paprikapulver
1 ts salt
1 ts timian
½ ts basilikum
Set omnen på 200 grader. Rør saman alt til marinaden.
Rens grønsakene, og kutt dei i bitar som er så store at dei lett passar i munnen. Ha grønsakene i ein bolle, og slå marinaden over. Vend grønsakene rundt, og hell alt over i ei eldfast form. Bak grønsakene på 200 grader i ca. 45 minutt. Vend rundt på dei etter 20 minutt, for å få dei jamt steikte, og hindre dei i å bli brent.
Hummus kjem frå dei austelege delane av middelhavet, og består av kikerter og tahinepuré. Tahine er ein slags krem laga av rista og knuste sesamfrø. Den passar til det meste, spesielt ting som bakte grønsaker. Prøv den også på rista brød til eit godt glas vin. Slik lagar du det:
Hummus
Ein boks kikerter
Ein sitron
1 dl tahine-puré
2 kvitløksfedd
Salt
1 ts paprikapulver
1 ts spisskummen
2 ss olivenolje
Litt honning
1 ss frisk, hakka persille viss du har.
La ertene renne av, og ha dei i ei matmølle. Mos dei saman med tahine, paprikapulver, spisskummen, kvitløk og salt. Smak til med safta av sitronen, til du syns det smakar godt. Kanskje treng du også litt meir salt og ha i litt honning. Det gjer smaken rund og delikat. Mosen skal vere heilt glatt. Vert den for tørr, så spe med litt vatn. Hummus held seg i kjøleskapet i ei vekes tid.
Smørsteikt torsk
200 g torskeloin per person
100 g smør
1-2 ss kapers
2 ss sitronsaft
Skjer torsken i porsjonsbitar, og salt den godt. Smelt to-tre ss smør i ei godt varm steikepanne, og når det sluttar å skumme og har blitt lysebrunt legg du fisken i med ” den pene sida” ned. Skru ned varmen, og snu bitane etter ca. eit minutt, når dei har fått ei pen, brun overflate. La dei steike i eit minutt til, og legg dei over i ei eldfast form. Sett dei i omnen i to-tre minutt før servering.
Ha resten av smøret i steikepanna, og la det og bli lett brunt. Ha sitronsaft og kapers i smøret, og rør godt slik at alt det gode frå steikinga kjem med. Server torsken med hummus og bakte grønsaker.
Potetrestar har ein også ofte, og dei får bli potetkaker.
Eg var så heldig at eg vaks opp i eit bestemorshus, og når ho hadde kokte poteter til overs lagde ho smakfulle, saftige potetkaker som vi fekk med ordentleg smør og sirup på. No høyrest det ut som barnemishandling, men det er det altså ikkje.
Eg lagde det saman med min kjære her om dagen, og den kjensla av varm potetkake, smeltande smør og sirup i munnen fylte meg med lykke. Du kan sjølvsagt servere desse til pølser og, men det gjer deg ikkje like lykkeleg, tru meg. Slik gjorde eg det:
Potetkaker/lomper
500 g kokte, kalde poteter
½ ts salt
2 dl kveitemjøl
Press potetene i ei potetpresse eller mal dei med kvern opp i ein bolle. Du kan også mose dei fint med ein stappar, eller med gaffel. Elt inn salt og mjøl til du får ein passe fast deig. Ikkje elt for mykje, då blir kakene seige. La deigen kvile ein halvtime, gjerne i kjøleskap.
Kjevle deigen ut på ei mjølstrødd benkeplate. Eg stakk ut mine potetkaker av eit stort flak, men den kan også delast opp i emne og kjevlast ut ei og ei. Leiven skal vere tynnare enn du trur, samtidig som du klarer å løfte kakene av benken med ein steikespade eller liknande.
Steik potetkakene i tørr steikepanne, eller på takke om du har det. Snu dei ofte, og steik dei til dei har fått brune prikkar og ser ferdige ut. Server med smør og sirup, og kjenn på gleda ved å sitte i eit bestemorskjøkken.
Hadde du og kalkun i romjula? Det hadde eg, og då seks svoltne hadde blitt proppmette sto eg att med nesten ein kilo deilig kalkunkjøt i ein boks.
Dette kjøtet sette eg i kjøleskapet, og i dag tok eg det fram att. kva gjer ein med slikt kjøt? Pytt i panne er eit alternativ, men det eg gjekk for i dag var å lage ein grateng av det. Eg lagar både fiskegrateng og pølsegrateng, så kvifor ikkje ein kalkungrateng?
Ein grateng er basert på ein bechamel-saus, ein kvit saus som du kan smaksette på forskjellig vis. I dag brukte eg røykt paprika, muskat og salt og peppar, og så hadde eg frosne erter i frysaren og ein purre som fekk vere med på moroa.
For øvrig kan ingrediensane varierast etter kva du har i huset. Har du sprøsteikt bacon etter lutefisklaget på fjerdedag, så ha det i gratengen. Har du ikkje erter, men brekkbønner, så putt dei i. Har du smørsteikt sopp så er det godt i. Stuffingrestar er knallgodt i gratengen. Bytt gjerne ut ertene med paprika i terningar, eller raudløk. Slik gjorde eg det:
Kalkungrateng
3 ss smør
3 ss kveitemjøl
6-8 dl mjølk
Salt, peppar og 1/4 ts muskat
1 ts røykt paprikapulver om du har
400-600 g kalkunkjøt i terningar
400 g frosne erter
Ein purre
Eit egg
strøkavring
Sett steikeomnen på 200 grader.
Smelt smøret i ei tjukkbotna gryte. Rør inn mjølet, og la det surre litt medan du rører. Spe i mjølka, og la det heile koke opp medan du rører. La sausen koke seg tjukk og fin, den skal ha konsistens omtrent som rømmegraut, altså ganske tjukk. La den koke nokre minutt slik at mjølsmaken vert borte.
Ta gryta til side, og rør inn paprikapulver og muskat, og smak til med salt og peppar. Vend inn kalkunkjøt, grøne erter (dei treng ikkje å ha tint først) og finhakka purre. Vend inn egget til slutt. Smak om det trengst meir salt og peppar.
Hell smeten opp i ei eldfast form, og dryss strøkavring eller knust knekkebrød over. Bak gratengen i ca. 30 minutt, til den er gyllen og fin.
Server kalkungratengen med steikte poteter, det du måtte ha av ekstra grønsaker, og ketchup til dei små.
Årets nyttårsdessert: Karamellpudding!
Kalkun er det mest populære å servere på nyttårsaftan, i følge Prior sin statistikk. Det er ikkje utan grunn, det ser flott ut, og smakar veldig godt.
Det kan lett gå gale med kalkun, det verste er eigentleg om den blir tørr og trist. Det blir den viss du steiker den for lenge. Samtidig vil ein jo at maten skal vere trygg, og då bør ein ha oppnådd ein viss temperatur. Kjernetemperaturen på kalkunbrystet bør vere ca. 64-66 grader.
Viss du googlar litt vil du finne alle variantar av teknikkar for å få til den perfekte kalkunen. Enkelte læmar han sund, og steiker bryst og lår for seg, andre styrer med isposar eller andre nedkjølingsmekanismer for å halde brystet litt kaldare enn resten av kalkunen.
Eg har funne ut at det beste er å bruke steiketermometer, ikkje det innebygde, men eit eige som du brukar for å måle meir nøyaktig. Den steiketida som vanlegvis vert oppgitt, 1/2 time per kg. fugl, er litt mykje syns eg. Ta kalkunen ut etter to timar viss den er rundt 5 kg, og sjekk med steiketermometer om kjernetemperaturen er rett.
Det finst mange metodar for å «beskytte brystet». Du kan bruke steikepose, eller du kan dekke brystet med baconskiver for å beskytte det mot den mest intense varmen. Denne gongen brukte eg steikepose, og resultatet vart bra, syns eg.
Pass på at du får stor nok steikepose. Den store varianten vart litt trang til min kalkun, og den var til og med ganske liten, berre 4,7 kg. Prøv å få tak i den varianten som heiter gigant, den har plass til ein heil kalkun. Brystet vert gyllent og fint sjølv om du brukar steikepose, og sjya held seg inni posen og kokar ikkje bort i forma slik det ofte skjer når kalkunen ligg rett i foma.
Eg marinerer kalkunen før steiking. I marinaden har eg fond, som tilfører salt og smak til kjøtet. I tillegg har eg i solbærsaft, men du kan også bruke husholdningssaft eller ripssaft. Poenget er å ha noko som tilfører sødme og syre. Sødmen gjer at skinnet vert gyllent og fint, og syra mørnar kjøtet.
Eg legg fuglen i marinaden dagen før eg skal tilberede den. Eg brukar ein solid plastpose, eg fekk min i kjøtdisken på butikken der eg kjøpte fuglen. Så plasserer eg fuglen i posen, har i marinaden og set heile greia i ei bøtte i kjøleskapet. På den måten brukar eg mindre marinade enn eg måtte gjort om eg brukte ein balje. Har du gløymt å tine kalkunen kan du legge den frossen i marinaden. Den tinar fortare i marinaden enn i luft.
Eg likar å ha stuffing i kalkunen. Det gjer den drygare, og det gir også ein smaksvariasjon. Det einaste eg vil fråråde er å bruke rå medisterdeig inni kalkunen. Det blir for stor risiko for at den ikkje vert gjennomsteikt, og dermed ein risiko for matforgiftning. Du endar lett opp med enten saftig kalkun og rå medister, eller steikt medister og knusktørr kalkun. Dersom du vil ha medisterstuffing vil eg tilrå å ha den berre i ei form ved sidan av.
Min stuffing er med brød, sopp, løk og bacon. Som regel får eg plass til ca. halvparten inne i fuglen, og så tek eg resten i ei form ved sidan av. Den steiker eg medan kalkunen kviler før servering. Denne oppskrifta er til ca. 8 personar. Slik gjer eg det:
Nyttårskalkun
1 kalkun, ca. 5 kg
1 dl solbærsaft
1 dl oksefond
2 liter vatn
100 g smør
Salt og peppar
Stuffing
250 g sopp, så små som mogeleg
2 store banansjalottløk
Ein pose sølvløk eller andre små løkar
Tre selleristilkar
200 g bacon i terningar
1/2 brød, gjerne loff
1 ss paprikapulver, gjerne røykt om du har
1/2 ts peppar
2 dl fløte
2 egg
Dagen før:
Ta ut innmaten av fuglen. Bland saman saft, vatn og fond, ha det i ein pose saman med fuglen. Plasser alt i ei bøtte, og la det stå kaldt over natta. Er kalkunen framleis frosen, så legg den frosen i laken. Då tinar den faktisk fortare.
På sjølve dagen:
Dra handa under kalkunskinnet, og løsne det forsiktig frå kjøtet heilt ned til lårfestet. Bruk kaldt smør rett frå kjøleskapet. Høvle smøret med ostehøvel, og dytt skivene inn under skinnet på fuglen. Dryss salt og peppar på skinnet og set kalkunen til side.
Rens grønsakene, og hakk sjalottløk og selleri grovt. La sølvløken og soppane surre i ei steikepanne på låg varme til dei er møre. Finn du berre store soppar kan du kutte dei opp og steike dei saman med bacon. Steik bacon, banansjalottløk og selleri i smør. Ha det i ei skål. Kutt brødet i terningar, og steik det i smør og/eller olivenolje. Sett til side.
Sett omnen på 180 grader.
Bland saman alt til stuffingen, unntatt fløte og egg, i ein bolle. Fyll så mykje som du får plass til inn i fuglen. Erfaringsmessig får ca. halvparten av dette plass i fuglen. Lukk igjen med ein tannpirkar. Ha fuglen i steikepose, og sett den i ei form med høge kantar i omnen på 180 grader.
Bland resten av stuffingen med egg og fløte, og fyll det i ei eldfast form. Sett den til side.
Når kalkunen har stått i omnen i ca. 2 timar tek du den ut. Stikk steiketermometeret inn i brystet der det er tjukkast. Viss temperaturen kjem opp i 64 grader er kalkunen ferdig. Viss temperaturen er lågare må den stå litt lenger. Klipp opp steikeposen, og løft kalkunen over i ei anna form. Ha krafta i ei gryte. Dekk kalkunen med folie, og sett den til side for å kvile.
Sett stuffingen i omnen, og la den bake i ca. 40 minutt på 200 grader.
Bruk ei ause, og skum feittet av krafta. Kok opp krafta, og smak til med det du vil at sausen skal smake av. Du kan ha i litt portvin, litt eplecider, litt sennep eller litt meir solbærsaft. Kok krafta inn til ca. 2/3 av opprinneleg volum, og rør inn eit beger creme fraiche. La det koke i 10-15 minutt. Smak til med salt og peppar.
Del rosenkålhovuda i to, og vend dei i smelta smør. Ha bakepapir i ei eldfast form (sjekk at den får plass ved sidan av stuffingen!), og hell i rosenkålen. Dryss på salt og peppar. Bak rosenkålhovuda ved sidan av stuffingen til dei er gylne og fine, det tek ca. 10 minutt på varmluft. Ringle over 1 ss lønnesirup før servering.
Server kalkunen med stuffing, saus, poteter og rosenkål. God nytt år!
Rett før jul er det fint å lage nokre nye variantar av julesnop. Ein treng jo ikkje kjøpe alt godteriet ferdig, heimelaga snop høyrer jula til.
Eg vart freista til å prøve å lage min eigen variant av seigmenn, altså fruktgelé med ulike smakar og fargar. No får ein kjøpt mange ulike sortar juice som er fine å bruke til å gi naturleg smak og farge. Eg kjøpte klementinjuice, men du kan like gjerne presse ut saft av klementinar som du allereie har. Klementinsafta smaksette eg med ingefær, eg hadde sylta, søt ingefær på glas som er fint å bruke både i julekaker og i gelésnop.
I tillegg fann eg ein blodappelsinjuice, og eg elskar blodappelsin i alle variantar, så då vart det blodappelsingelé og. Slik gjorde eg det:
Blodappelsingelé
1 kg sukker
5 dl blodappelsinjuice
3 pakkar (75 gram) gelatinpulver
1 ts sitronsyre
200 gram sukker med 2 ts sitronsyre til å rulle terningane i
Rør saman 3 dl juice og ein kilo sukker (unntatt 2 ss) i en kjele. La dette koke til sukkeret har blitt oppløyst, og det skummar kraftig. Skum av det som dannar seg på overflata, det gjer at geléen vert blankare.
Kok opp 2 dl juice i ein annan kjele med 2 ss sukker. Også her bør du skumme av stoffet som dannar seg oppå og på kjelekantane. Ta kjelen til side slik at det sluttar å koke, og rør inn gelatinpulveret. Pass på at det ikkje dannar seg klumpar.
Hell gelatinblandinga over i kjelen med den søtaste juicen, og rør godt slik at gelatinen er heilt oppløyst. Tilsett sitronsyre.
Hell massen i ei bakepapirkledd form eller langpanne. Brukar du langpanne, så ikkje ta dei største. Mi var 20 x 30 cm, og det vart eit lag med gelé på ca. 1 centimeter. La forma stå kaldt natta over.
Når massen har stivna så tek du den ut av forma med bakepapiret på. Dryss godt med sukker på ei stor fjøl, og løsne geléen forsiktig frå bakepapiret langs kantane. Velt geléen over på fjøla, og dra bakepapiret forsiktig av. Dryss sukker på geléflaket med ein gong, då blir det lettare å skjere i.
Skjer først geléen i strimlar, og så i mindre bitar. Arbeid fort, geléen tørkar viss det går for lang tid, og då festar ikkje sukkeret seg skikkeleg.
Etter kvart som du kuttar legg du terningar med gelé over i eit vidt fat strødd med sukker iblanda sitronsyre. Vend terningane rundt, og pakk dei i boksar eller posar.
Server geléterningane som julesnop, eller gi dei bort i gåve fylt i blanke cellofanposar.
Geléterningane med klementinjuice og ingefær lagde eg på same måte, men eg rørte inn 100 gram finhakka sylta ingefær i gelémassen samtidig med gelatinen.
Vil du lage seigmenn, så hell massen ut i eit 1/2 cm tynt lag, altså i ei større form, og så stikk du ut med små kakemannformer.
Men vi må ha noko salt også, ikkje sant? Eg lagar nokre deilige, salte rista mandlar som er så enkle å lage at du må ikkje seie det til nokon. Desse kan varierast med ulike krydder og andre smakar, men eg likar dei best akkurat slik dei er.
Salte, rista mandlar
250 g mandlar
5 dl vatn
4-5 ss salt (ikkje noko fancy salt til dette)
Set omnen på 200 grader.
Kok opp vatnet i ein romsleg kjele. Ha i saltet og rør til det er løyst opp. Ha i mandlane, og kok det heile opp på nytt. Her avgjer du kor salte mandlane skal bli. Vil du ha dei ganske salte, så la dei ligge i 15-20 minutt. Kort inn på tida i vatnet viss du vil ha dei mindre salte. (Eg syns 15-20 minutt gir passe salte mandlar.)
Hell kokevatnet av mandlane, det enklaste er å slå det heile i eit såld over vasken.
I kokevatnet kan du tilsette ekstra smak. Har du sansen for det sterke kan du røre inn ei halv teskei chilipulver, det vert skikkeleg hot. Eg har prøvd med røykt paprika, det vart også veldig godt. Du kan også tilsette ulike variantar av urtekrydder. Eller du kan gjere som meg, og bruke dei slik dei er. Viss du vil krydre dei meir, så hell mandlane i ein vid bolle, ha på krydderet, og vend dei rundt slik at dei har fått krydder over det heile.
Hell mandlane på ei bakepapirkledd steikeplate, og la dei tørke i omnen på 160 grader i 15-20 minutt. Følg godt med, og fisk ut og smak på ein mandel no og då. Når dei har kolna på benken eit minutt eller to skal dei vere sprø, men ikkje brende. Grunnen til at du må følge godt med er at varmen varierer frå omn til omn, og brente mandlar er ikkje noko særleg. Har du ein varm omn må du ta dei ut tidlegare.
Har du laga dobbel porsjon kan du ta ut brettet ein gong eller to, og vende rundt på dei for å få dei likt ferdige. Når dei er ferdige kan du la dei kolne på plata. Når dei er heilt avkjølte kan du fylle dei på glas eller ganske enkelt vippe dei over i ei skål og nyte dei til eit glas gløgg.
I kveld bakar eg dei franske pepparkakene. Det luktar heilt rett i huset, og førjulsstria kjennest ikkje så stri lenger. Dei har eg laga heilt sidan eg var rundt tjue, trur eg, og mi kjære venninne Unn og eg regjerte på kjøkkenet på Leikong rett før jul.
Etter å ha smakt desse deilige vaksenpepparkakene er det ingen veg tilbake til dei vanlege. Eg kan til nød sette mine tenner i ein sirupssnipp, elles er det desse som gjeld. Dei skal verken ha non-stop eller glasur på seg, dei skal nytast som dei er til ein rykande kopp darjeeling eller fransk earl grey.
Franske pepparkaker
Første del:
250 g smør
125 g lys sirup
1 dl kremfløyte
250 gram melis
Andre del:
100 g skålda og hakka mandlar
400 g kveitemjøl
1 ts bakepulver
1 ts kardemomme
1 ts kanel
2 ts nellik
Bland alt i første del i ei gryte, og la det koke opp medan du rører. Set gryta i kaldt vatn og rør innimellom til massen er lunken.
Bland alt det turre, ha i mandlane, og rør alt saman i ein bolle med sleiv.
Ta fram ei brødform, ca. 2 liter, og ein rull plastfolie. Dra ut to lengder folie, og fordel røra på dei to lengdene. Saml saman folien slik at røra vert forma som ei pølse, og legg pølsene side om side i brødforma. Sett forma i kjøleskapet slik at røra stivnar.
Etter tre-fire timar (eller dagen etter) kan du ta fram ei og ei pølse, og skjere den i skiver som er ca. ein halv cm tjukke. Legg skivene på bakepapir på steikebrett, og steik ved 175 grader i ca. 10 minutt.
Desse kakene er ikkje mykje å sjå til, men smakar fantastisk. Margarin er bannlyst til desse kakene, det må vere ordentleg smør.
Førjulstida er alltid travel, og juleborda byrjar tidlegare og tidlegare. Dei juleborda vi skulle på var unnagjorde før advent. Alle meiner at desember er så travel, så arrangementa vert lagt til november i staden. Det er bra, for då kan ein invitere på førjulstapas i desember.
Kunsten med slike samkomer er å gjere det enkelt. Vi serverte champagne og gløgg, og eplemost til dei som køyrde. Matlaginga gjekk fort, og ein kan til og med invitere gjestane til å vere med på den. Skriv oppskriftene på kvar sitt ark, og gi gjestane kvart sitt og råvarer når dei kjem, og så er maten ferdig før du veit ordet av det, utan for mykje stress. Ein delegert fest, som eg er så glad i.
Starten på denne festen var eit fenalår som vi salta sjølve, og hengde til tørk. Det er eit fint utgangspunkt, og det gjer at ein kan bruke både skiver av ulik tjukkleik, og bitar av fenalår. Til potetene brukte vi ganske tjukke skiver som vi skar i porsjonsbitar, og til salaten brukte vi små terningar som vi steikte i omnen til dei vart sprø. Du kan også bruke skiver av fenalår frå butikken, men sidan dei ofte er tynne så vert det ikkje sjåande heilt likt ut. Skulle du få eller kjøpe eit heilt fenalår er det perfekt for denne tapasbufféen.
Potetlefser er alltid lettvint å ty til, dei kan fyllast og rullast til fine lefserullar. Denne gongen brukte eg dei store, firkanta som du finn i butikkane før jul. Då vert lefserullane jamnt store, og du får mindre svinn enn med potetkaker. Eg lagde to variantar, ein med røykalaks og ein med ribberull. Får du ikkje tak i store, firkanta potetlefser kan du bruke Vestlandslefsa, som du bløyter etter instruksjonane på pakken. Slik gjorde eg det:
Lefsebuss med ribberull
Tre store potetlefser
To pakkar ribberull
3 ss sterk sennep
3 ss majones
Ein neve ruccola
Litt hakka grasløk
Legg lefsa på ei fjøl. Bland saman sennep og majones, og smør det på lefsa. Likar du ikkje sterk sennep kan du bytte den ut med ein mildare type.
Legg på ribberull, og dryss på ruccola og finhakka grasløk. Ribba kan også byttast ut med julesylte, skinke eller tynne skiver av fenalår.
Rull lefsa tett saman, og skjer den i centimetertjukke skiver. Stikk ein tannpirkar utan mentolsmak i kvar skive, og sett dei på eit fat.
Lefsebuss med røykalaks
2 store potetlefser
300 g røykt laks av god kvalitet
To esker snøfrisk
3 ss mjølk
Finhakka dill, spar nokre duskar til pynt
2 ss sylta sushi-ingefær
Legg lefsa på ei fjøl. Bland saman snøfrisk, finhakka dill og mjølka i ein bolle, og rør det glatt. Du kan bytte ut snøfrisk med andre typar kremost.
Skjer laksen i tynne skiver, og fordel den over to lefser. Legg ei stripe med sylta ingefær på kvar lefse, og rull lefsa tett saman. Skjer den i skiver, og hald kvar skive saman med ein tannpirkar. Sett på fat, og pynt med dillkvastar.
Amadinepoteter med spekeskinke og urtekrem
800 g amadinepoteter
200 g fenalår
To nevar grovt salt
1 beger creme fraiche
½ ts salt
2 ss hakka fersk grasløk, eller 2 ts tørka
Kok opp vatn i ein kjele, og ha i to nevar grovt salt. Kok potetene i 15 minutt, hell av vatnet og la dei dampe tørre.
Pisk creme fraiche stiv, den blir til krem etter nokre minutt. Smak til med salt og grasløk. Har du ikkje creme fraiche kan du bruke seterrømme på same måte. Ha urtekremen i ei fin skål.
Del potetene i to, og sett dei med snittflata ned. Tre ein bit fenalår på ein tannpirkar, og sett den ned i poteten. Still alle på eit fat, og sett skåla med urtekrem i midten.
Norsk sashimi med sennep og akevittgelé
400 g lakseloin av sashimikvalitet
50 g grov sennep
50 g akevittgelé
Salt
Saft av ein halv lime
Skjer laksen i skiver, og fordel skivene på eit fint fat. Press over safta av ein halv lime, og dryss på salt etter smak.
Legg ein liten klatt sennep på kvar fiskebit, og litt akevittgelé oppå der igjen.
Salat
400 g blanda salat
Ein boks cherrytomatar
Ein halv gul løk
2 dl vineddik
100 g fenalår, finhakka
Skjer løken i tynne skiver, og legg den i eddik. Dette bør gjerast minst ein halvtime før, eller du kan gjere det dagen før.
Legg fenalårbitane på eit bakepapir på ei steikeplate, og sett den i omnen på 200 grader i 8-10 minutt til dei er aromatiske og sprø, og heile kjøkkenet luktar jul og våte ullsokkar. La dei kolne.
Legg salaten på eit vidt fat. Del opp tomatane, og dryss dei over. La den sylta løken renne av, ta vare på eddiken. Fordel den over salaten saman med fenalårterningane.
Bland eddiken med to-tre spiseskeier olivenolje, og smak til med ei teskei honning. Rist saman, og server vinaigretten til salaten.
Her for ei stund sidan lagde eg ein pai med dei aller siste epla som bror min hadde att i hagen. Her kasta ein ingenting, så det vart donert til meg, dei meinte vei at eg var den einaste som klarte å få noko ut av dei.
Med ein fortreffeleg epleskrellemaskin som eg har skaffa meg klarte eg å skjere tynnare og finare epleskiver enn eg nokon sinne før har klart. Du kan lage denne paien med eple frå butikken og, sjølvsagt. Grøne Granny Smith-eple er veldig gode, Jazz eller Pink Lady og.
Paien er ein mørdeigspai med ein søt mørdeig smaksett med sitronskal. Fyllet er laga som ein fransk flan, altså ein slags pudding av kremost, egg, sukker og vanilje. Det gir ein lett og mild krem som er ein fin base for saftige, seine hausteple. Denne oppskrifta passar til ei relativt lita paiform, ca. 20 cm. Slik gjorde eg det:
Eplepai
120 g smør
250 g mjøl
50 g sukker
1 ts vaniljesukker
2 ss vatn
Sett omnen på 180 grader. Køyr i matmølle til det formar seg ein deigklump rundt kniven. Pakk den i plast og legg den i kjøleskapet. Etter ein time kjevlar du den ut, og legg den ned i forma.
Dytt deigen godt ut i alle kantar, og rull kjevlet over slik at du kuttar av overflødig deig.
Fyll:
300 g kremost
2 egg
75 g sukker
1 ts vaniljesukker
Fire eple, skrelt og i skiver
1 ts kanel
2 ss sukker
2 dl skiva mandlar
Skrell epla, fjern kjernehuset, og skjer eplekjøtet i tynne skiver. Pisk saman egg, kremost, sukker og vanilje. Hell fyllet i paiskalet, og legg epleskivene oppå. Dryss over samanblanda kanel og sukker, og ha på mandlane til slutt. Bak paien på 180 grader i 40-45 minutt, til epla er pent gylne og møre. Server paien med litt piska krem eller vaniljesaus.
Har du jegarar i slekta? Vi er så heldige at kjøtstykke av elg og rein av og til kjem vår veg. Det er like kjekt kvar gong.
Kjøtstykket eg fekk på benken i dag var ikkje så stilig, det var eit stykke lårsteik av rein som var vanskeleg å få fasong på. Så enden på visa var at eg skar kjøtstykket til grytekjøt. Det vert sjeldan feil, ikkje denne gongen.
Mange spør meg om kvar eg hentar inspirasjonen til å skrive om mat frå. Svaret er at det ofte er frå råvarer som eg finn, kjøper eller får. Ingenting inspirerer meg meir enn ein tur i grønsaksbutikken eller i ein velassortert kolonial. Eller ein tur i frysaren, som tilfellet var denne gongen. Skal du ha gjestar no på hausten så er det aldri feil å servere ei viltgryte.
Grytekjøt gir meg også sjansen til å ta fram favorittkjøkkentøyet mitt, trykkokaren. Med den lagar eg ei deilig gryte på under ein halvtime, og det som tek lengst tid er å skumme av krafta og å skjere opp grønsakene. Slik gjorde eg det:
Reinsdyrgryte
800 g grytekjøt av rein eller elg
2 store løkar
300 g kantarellar, traktkantarellar eller vanlege
Smør til steiking
2 dl kremfløte
1 ss roquefort
5-6 dl vatn
Salt og peppar
1 ts honning
4 einebær, tørka
Skyll og tørk kjøtbitane. Varm opp smør og olje i ei gryte, og steik kjøtet fort. Legg det over i trykkokaren, og slå på vatn. La det koke opp utan lok, og skum av proteinstoff som måtte danne seg på toppen. Ha i knuste einebær, to små ts salt og legg på loket. La det koke i 20 minutt i trykkokar, eventuelt 1,5-2 timar i vanleg gryte.
Rens løk og sopp, og skjer løken i passe store bitar. Del opp dei største soppane. Ha smør i ei steikepanne, og steik soppen gyllen. Ha i løk og litt meir smør, og la det surre til løken er mjuk.
Når kjøtet er kokt har du grønsakene oppi kjøtgryta saman med fløte og roquefortost. La det koke litt, og smak til med meir salt om det trengst, peppar og litt honning. Server med buljongkokte neper, rotmos og sylta graskar.
Rotmos
1 kg kålrot
3 poteter
1 persillerot
2 gulrøtter
2 ss smør
1 dl kremfløte
1 krm muskatnøtt, riven
Salt og peppar
Skrell grønsakene, og kutt dei opp i like store bitar. Kok grønsakene i salta vatn til dei er møre. Hell av vatnet, og ha fløte, smør og muskat i gryta. Mos grønsakene med ein stavmiksar eller ein stappar, og smak til med salt og peppar.
Då har du sjansen no! Og du kan til og med få den signert av meg.
I neste veke drar eg ned til Samlaget, og signerer ein stabel av bøker, og Samlaget dekker portokostnaden for å få boka fram til deg. Boka kostar 379,-, faktura følgjer med boka når du får den.
Du kan også få Sylting og safting, og Smalhans om du har lyst å gi bort dei. Dei er nedsett i pris, så dei kostar 199 per stykk. Eg signerer også desse, gjerne til den personen du skal gi dei bort til. Eller til deg sjølv, om du vil sikre at iallfall ei julegåve vert heilt rett i år.
For å få reservert bøker til deg så sender du ein mail til a.tresselt@samlaget.no, og seier frå kva bøker du vil ha, og kor mange.
Kast deg på, så har du årets julegåver i boks før du veit ordet av det!
Hausten er tida for dei gode grytene, med kjøt, fyldig saus og saftige rotgrønsaker.
Og til ei god gryte høyrer det med noko sursøtt. I Norge har ein tradisjonelt servert tyttebær til slik mat, men litt variasjon er jo berre av det gode. No er det graskar over alt. Halloween er over, og det som ikkje har blitt kutta med skumle fjes på får du billig. Kjøp deg eit, og fyll opp glasa med krydra graskar.
I butikken fann eg ein pose med ganske små raudløk, så når eg først gjekk i gang med syltelake og hermetisering tok eg med dei og i same slengen.
Då eg fekk sylta graskar for første gong i min grøne ungdom, var den grovt skoren, i store bitar. Eg kuttar bitane litt mindre, då blir dei litt meir handterlege. Slike sursøte godsaker smakar nydeleg til kjøt , patéar og alle typar mat som du ville hatt tyttebær til. Det er og kjempegodt i små bitar i lys fiskesuppe.
Sylta graskar
1 kg graskar
5 dl 7 % eddik
700 g sukker
2 ts salt
2 bitar tørka ingefær
1 ts heil koriander
1 ts heil karve
1 ts svart peppar
2 bitar kanel
2 stjerneanis
Tørka chili, om du har
Kok opp laken, og la den trekke med lok på i 30 minutt. Reins graskaret, og del det i passe store bitar. Ha det i laken, og la det koke til bitane er møre, ca. 10 minutt. Bitane skal bli gjennomskinlege og lette å stikke ein tannpirkar gjennom, men ikkje gå i oppløysing.
Ta dei ut med ei holsleiv, og legg dei på nykokte glas. Kok laken inn litt, og slå den på glasa. Skru på lok og set glasa kaldt. La glaset stå tre–fire veker før du byrjar å bruke av det. Sylta graskar held seg i årevis på tette glas.
Syltar du løk så bruk same framgangsmåte, men avpass koketida etter storleiken på grønsakene.
Eg lagde sylta løk, og serverte dei til ei smakfull gryte av bankekjøt. Kjøtet var så lyst at eg er sikker på at det er kalv. Fint var det, iallfall. Slik lagde eg gryta:
Kjøtgryte med pastinakk og portobellosopp
800 g bankekjøt
200 g tørre bønner (eller 1 boks hermetiske)
2 store pastinakkar
1 gul løk
Fire store portobellosopp
1 beger creme fraiche
5-6 dl vatn
Nokre skiver brunost
Ein kvist timian
Smør og olje til steiking
Salt og peppar
Legg bønnene i bløyt over natta i rikeleg med vatn. Kok dei møre i salta vatn med litt natron, det gjer at dei blir fortare møre. Bytt eventuelt ut tørre bønner med ein boks brune eller kvite bønner. I så fall kan du la dei renne av, og ha dei i gryta like før den er ferdig.
Brun kjøtet i smør og olje ei tjukkbotna gryte. Slå på vatn, la det koke opp og skum av proteinstoffa som flyt til overflata. Ha i timian og 1 ts salt, og legg på lok. Lat det koke i 1-1,5 time, til kjøtet er mørt. Skrell pastinakken og løken, kutt opp i passe store bitar og la dei koke med dei siste tjue minutta. Vend inn dei avrente bønnene. Rør inn creme fraiche og brunost, og smak til med salt og peppar.
Del portobellosoppen i bitar, og steik dei i smør. Server gryta med smørsteikt sopp og sylta raudløk til.
Kvar gong eg finn macadamia-nøtter i ein butikk må eg berre kjøpe ein pakke, så gode er dei. I førtiårsdagen min var eg kompromisslaus, tre kilo macadamia-nøtter var det einaste snackset som sto framme. It’s my party, and I’ll snack as I want to, var slagordet. Dei smakar ganske enkelt så smøraktig, aromatisk og deilig at eg kunne levd på dei og friskt vatn, om eg måtte. Forutsatt at det er den salta typen, då.
I denne gode pærekaka må du ha salte nøtter. Du kan salte dei sjølv, ved å riste dei i ei varm panne og rulle dei i salt etterpå. Du kan også bruke ei salt nøtteblanding, det må ikkje vere macadamia, sjølv om det er aller, aller best. Slik gjer du det:
Pærekake med salte nøtter
2 dl (ca. 180 g) sukker
100 g smør
3 egg
3 dl (ca. 180 g) kveitemjøl
1 ts bakepulver
1 dl pæresider (kan byttast ut med lake frå boks eller mjølk)
3 pærer
50 g salte nøtter, helst macadamianøtter
1 ss perlesukker
Sett omnen på 180 grader.
Pisk sukker og smør lyst og luftig. Rør egga inn eit og eit. Bland kveitemjøl og bakepulver. Vend det inn i smørblandinga. Rør inn væska til slutt.
Hell deigen i ei rund form (24 cm i diameter) med bakepapir i botnen. Skrell pærene og del dei i skiver. Dytt pæreskivene ned i deigen. Dryss over hakka nøtter og perlesukker.
Steik kaka på nederst i omnen ved 180°C i 50 min.
Avkjøl kaka i forma. Løsne kaka frå forma ved å skjere forsiktig langsmed kanten med ein skarp kniv. Ta kaka ut av forma og fjern bakepapiret. Eg skulle ta kaka med ut av huset, så eg lagde ho i ei paifom. Då smurte eg forma godt, og dryssa den med mjøl før eg hadde i deigen. Då gjekk det greitt å ta ut pene stykke. Server kaka med piska krem med litt vanilje, eller ei kule vaniljeis.
Har du det som meg? Då elskar du biff. Ein godt tillaga biff gjer meg ganske enkelt lukkeleg. Det er ikkje spesielt komplisert heller, om ein berre passar på nokre viktige detaljar:
Kjøtet må vere mørt. Det betyr at dess nærare utløpsdatoen du kjem dess betre er kjøtet. Til og med ein flatbiff kan bli saftig, mør og god med rett handsaming og steikt på forskriftsmessig vis.
Kjøtet må vere romtemperert når du steiker det. Kaldt kjøt kjøler ned steikefeittet og panna, og dermed får ikkje biffen den fine steikeskorpa som held saftene og smakane på plass.
Kjøt som er marmorert av feitt, til dømes entrecote, er saftigare og betre på smak enn magert kjøt utan synleg feitt. Feittet er ein viktig smaksberar, og det innsprengte feittet ber fram kjøtsmaken på ein strålande måte.
Så øv deg på å steike biff nokre gongar, og ikkje miss motet om du lagar eitt par skosålar ein gong i blant. Her som på alle andre område i livet gjeld prinsippet om at ein må øve, skal ein bli god.
Korleis steiker du ein perfekt biff? Kjøtet har kvilt på benken ein times tid, potetene er steikt, bakt eller kokt, og sausen er klar. Då først skal du byrje å tenke på kjøtet. Å steike kjøtet gjer du nemleg til sist, og det er best å gjere berre det. Smakar du til sausen eller dillar med grønsakene medan du steiker biffen vert det vanskeleg å passe temperaturen på steikepanna, og å kontrollere steiketemperaturen er veldig viktig for å få eit godt resultat.
Kva skal ein steike i? Eg brukar klara smør, altså godt, gammaldags meierismør som eg smeltar og kokar opp, og så brukar eg av det blanke feittet på toppen til å steike i. Smørsmaken er så mykje betre enn smaken av margarin, og så lenge du tek vekk mjølkestoffa i smøret ved å koke det opp, slepp du at det sprutar ned kjøkenet ditt.
Tørk kjøtsaft og blodvatn av kjøtet, og strø godt med salt og peppar på. La det ligge nokre minutt medan du varmar opp panna. Panna bør vere av tjukt gods, enten jernpanne eller dei nye titanpannene med alskens fine belegg. Styr unna dei tynne teflonpannene, dei held for dårleg på temperaturen, og dermed vert steikinga ujamn. Min komfyr går frå 1 til 9, og eg byrjar med å sette plata på 8 slik at den vert god og varm. Så legg eg i biffane, ikkje meir enn to om gongen. Elles vert panna nedkjølt, og kjøtet vert kokt meir enn steikt.
Eg let biffane ligge i fred i panna i eit par-tre minutt, før eg snur dei og lar dei få eitt par minutt på andre sida og. Rett før dei er klare til å snuast kjem det blodsaft ut av kjøtet, sjå etter det teiknet så vender du dei ikkje for tidleg. Pass på varmen. Omnar kan vere uforutsigbare, og det kan hende at varmen vert for høg. Då må du dempe den, eventuelt trekkje panna litt til side.
Etter at biffane har godgjort seg og fått ei fin skorpe på andre sida og, set du panna til side, og let dei kvile i panna omtrent like lenge som dei har blitt steikt, altså ca. 4-5 minutt. Dette gjer at varmen fordeler seg jamnt i biffen, i staden for at steikeskorpa er brun og kjøtet i midten er rått. Følgjer du denne metoden får du ein biff som er jamnt rosa, mør og saftig, slik dei fleste likar ein biff.
Tilbehøret treng ikkje vere så fancy. Nokre brokkolibukettar, ein neve sukkererter eller litt grilla paprika saman med poteter og litt kryddersmør er nok til å heve laurdagskvelden langt over grandiosa-nivå. I dag lagde eg to variantar av biff: Ein med ein lekker fløtepotetgrateng, og ein med soppstuing. Dette er så utruleg enkel mat. Kvar gong eg lagar dette og folk ber om oppskrifta så trur dei eg tullar når eg fortel kor få ingrediensar som skal til for å få det til å smake godt. Slik gjer du det:
Potetgrateng
Tre store mandelpoteter (eller ein annan mjølen potetsort)
Ein løk
Ei stor persillerot
3 dl kremfløte
1 ts salt
1 krm peppar
Nokre kvistar frisk timian
Skrell grønsakene, og skjer dei i tynne skiver. Legg dei som takstein i ei eldfast form, dryss på salt, peppar og timian, og slå på fløte. Bak på 200 grader i ein time. Sett gjerne forma i eit eldfast fat med bakepapir på, fløte har ein tendens til å koke over.
Soppstuing
Fire store soppar
Ein løk
2 ss smør
2 dl kremfløte
Salt og peppar
Kutt soppen slik du likar den, eg brukar å kutte den i små terningar. Rens løken, og kutt den og i små terningar. Surr løk og sopp i smør. Ha i meir smør viss det vert tørt. Eg steiker soppen på middels sterk varme, den skal ikkje bli brent.
Slå på fløte, og la det koke eitt par minutt til det tjuknar. Smak til med salt og peppar.
Ferskt kjøt og suppe kan serverast med eller utan klot. Klot er små bollar av mjøl, egg og krydder som får koke med i suppa, og som gjer retten meir mettande. Mjølbollane vert laga med egg som hevemiddel. Det gjer at dei bles seg litt opp, og blir luftige og fine. Har du ikkje egg, så kan du ha i litt bakepulver.
Dette er tradisjonskost frå slaktetida, sidan retten er laga med ferskt, ikkje salta kjøt.
Ein byrjar måltidet med suppa, som er laga på krafta frå kjøtkokinga.
Det kokte kjøtet vert servert til slutt, med grønsaker i grove bitar og ein nydeleg sursøt løksaus.
Ferskt kjøt og suppe med klot er eit heildagsprosjekt å lage, så du kan gjerne lage dobbelt porsjon. Då har du restar til neste dag.
1,5 kg beinfritt oksekjøt, gjerne bog eller høgrygg
1 lite kålhovud
2 persillerøter eller pastinakkar
4 gulrøter
1 purre
1 lita sellerirot
1 ss salt
1 ts peparkorn
Sursøt løksaus
3 ss smør
1 løk
3 ss kveitemjøl
6 dl kraft frå kjøtkokinga
1 ss kvit eddik
2 ss sukker
1 ts salt (hald tilbake litt salt om kjøtkrafta er svært salt)
grovkverna peppar
Klot
50 g smør
1 dl mjølk
1 egg
100 g mjøl
1 ts sukker
1 ts salt
1 krm muskat
Skyl godt av kjøtet og legg det i gryta. Slå på vatn slik at kjøtet er dekt. Gi det eit oppkok i ca. 5 minutt. Ta kjøtet ut. Skyl det på nytt og byt vatn. Kok opp, skum av dei første ti minutta. Ha i salt og peparkorn og la kjøtet koke til det er mørt, det tek ca. 2 timar. Har du trykkokar, er kjøtet mørt på ca. 30 minutt.
Ta unna 6 dl kraft til sausen.
Reins grønsakene. Del halve kålhovudet, ei persillerot, to gulrøter, halve purren og halve sellerirota i grove bitar. Del resten av grønsakene i suppebitar, altså ganske mykje mindre.
Legg dei grove bitane i kjøtgryta og la dei trekke i ca. tjue minutt. Ta unna ein liter kraft til suppa. Fyll på med vatn og litt meir salt om det vert lite kraft på kjøtet.
Lag klotrøra ved å smelte smøret, ha det i ein bolle og hell i mjølka slik at smøret kolnar. Rør inn egget. Bland mjøl, salt, sukker, pepar og muskat i ei skål og rør det inn i mjølkeblandinga til du får ein jamn deig. Vert deigen for fast, kan du spe med litt meir mjølk. Vert den for laus, har du i litt meir mjøl.
Ha ein liter kraft i ei romsleg gryte og kok opp. La krafta stå og trekke medan du formar små bollar med to teskeier og slepper dei ned i krafta. Når klotane flyt opp, er dei ferdige. Når alle klotane er ferdiglaga, har du i suppegrønsakene og lèt suppa koke i 10–15 minutt, til grønsakene er møre. Smak til om det trengst meir salt og pepar.
Til den sursøte sausen smeltar du smøret i ei tjukkbotna gryte, finhakkar løken og lèt den surre i smøret på middels varme til den er blank og fin. Dryss på mjølet og rør godt medan du heller på krafta. Rør ut alle klumpar, slik at du får ein glatt og fin saus. La den koke i 4–5 minutt, så mjølsmaken kokar bort.
Smak til sausen med eddik, sukker, salt og pepar.
Server suppa først. Etterpå auser du opp kjøt og grønsaker, som du serverer med løksaus.
Ja, no har den nye boka mi komt frå trykkeriet. Er den ikkje fin?
Flinke Gunda Marie Næss har teke lekre bilde, akkurat som ho gjorde med sylting og safting.
Ball er mindre fotogent enn syltetøy, det kan vi vel vere einige om, men ho har jammen klart å ta flotte bilde av ball og arbeidet med å lage ball.
På søndag skal vi ha fest på Runde Miljøsenter, der blir det servert ball frå klokka eitt, og klokka tre kåserer eg om ball og alt som høyrer til.
Er du i traktene ville eg bli veldig glad om du kom!
I dag var eg innom den lokale slaktaren. Han hadde teke ei fersk skinke, og skore den i tynne skiver til schnitzel. Tradisjonelt vart schnitzel laga med kalv, men det lyse, fine svinekjøtet passar like godt panert med mjøl, egg og brødsmular. Denne paneringsmetoden kallast dobbeltpanering, og kan brukast på både kjøt og fisk.
Eg lagar ofte mitt eige griljermjøl. Når brødet byrjar å bli kjedeleg og tørt skjer eg det i små terningar, og let det tørke enten over ein varmeovn eller på eit brett i steikeomnen på låg varme. Desse terningane kan brukast som musli, som dryss på salatar eller bløytt i mjølk til å spe kjøtdeig til kjøtkaker med. Når eg treng strø til gratengar eller til panering køyrer eg ein neve terningar til smular i matmølla. Det blir ein mykje betre smak enn det vanlege griljermjølet ein får kjøpt, som ofte kun er knust flatbrød. Har du ikkje samla brødterningar kan du ganske enkelt knuse to-tre knekkebrød.
Til schnitzelen serverer eg capunata. Capunata er eit døme på dei magiske smakseigenskapane til aubergine, ei grønsak som smakar bittert og rart på eiga hand, men som saman med andre grønsaker, urter og krydder verkeleg gjev ein rett eit løft. Capunata er ein sursøt grønsakssalat som vert servert kald, men som vert varma opp under tillaginga. Som med all slik mat finst det like mange oppskrifter som det finst husmødre.
Slik gjorde eg det:
Capunata
2 auberginar
Salt
2 løk
2 raude paprika
4 stilkar stangselleri
2 dl olivenolje
1 ss sukker
Ein neve kalamataoliven
4 ss hakka persille
3 fedd kvitløk
2 boksar tomatar
4 ss raudvinseddik
Salt og peppar
30 g hasselnøtter
Skjer auberginane i skiver, og så i terningar. Dryss terningane med salt, og la det renne av, gjerne i fleire timar. Tørk av dei til slutt. Rens dei andre grønsakene, og hakk dei fint. Varm opp oljen i ei steikepanne med høge kantar, og friter aubergineterningane i oljen. Ta dei ut med ei fiskeause, og legg dei på handklepapir.
Har du for mykje olje, så ta ca. halvparten ut med ei ause og ha det over i ei skål. Det kan du bruke til å steike schnitzlane i.
Fres løk og kvitløk i det som er att av oljen. Ha i stangsellerien, og la den frese litt. Gjer det same med paprikaen. Slå på tomatar, og ha i eddik og sukker. La det heile koke eit kvarters tid. Ha i auberginane, og la det koke i fem minutt til. Smak til om det trengst meir sukker, eddik, salt eller peppar. Ha i oliven. La det heile kolne, capunata kan godt lagast i god tid. Det held seg i opptil fire-fem dagar i kjøleskapet.
Rist hasselnøttene i tørr panne, og gni av mest mogeleg av skalet på nøttene. Grovhakk nøttene, og dryss over saman med persille om du har.
Svineschnitzel
800 g svinekjøt i tynne skiver
2 dl kveitemjøl
1 ss salt
1 ts peppar
To egg
2 dl brødsmular/griljermjøl
Olje/smør til steiking
Bland mjøl, salt og peppar i ei skål, og hell mjølblandinga på ein asjett. Pisk saman egga, og ha dei på ein annan asjett. Hell griljermjølet på ein tredje asjett.
Varm opp olje og evnt. litt smør eller margarin i ei vid steikepanne. Vend kjøtstykka før i mjøl, så i eggeblandinga og til slutt i brødsmulane. Legg kjøtstykket i steikepanna, og steik til paneringa er gyllen og fin.
Server schnitzlane med capunata og kokte poteter.
I bloggen min har eg to søkeord som får meir treff enn alle andre, det er fastelaven og plommer. Fastelavensesongen har ikkje starta enno, men plommesesongen er i full gang.
Så i dag har eg laga ein deilig plommedessert, slik at du får brukt opp plommene du har i hagen. Har du ikkje plommetre kan du kjøpe plommer i butikken, dei er på sitt beste akkurat no.
Eg vaks opp med ulike variantar av fruktgraut til dessert. Dette har blitt mindre vanleg, men det har heldigvis ikkje blitt mindre godt. Denne plommegrauten har eg laga av ferske plommer, men ein kan også lage dessertgraut av syltetøy. Eg hadde i tørka tranebær, dei får du tak i på helsekostbutikkar og velassorterte matbutikkar, dei gir både god smak og farge. Finn du ikkje tranebær kan du også bruke rosiner eller korintar.
Dessertgrautane vi fekk før i tida var ofte jamna med potetmjøl. Det kan ein også gjere, men brukar ein godt med frukt er det eigentleg ikkje nødvendig.
Plommegraut
500 g plommer
2,5 dl vatn
125 g sukker
½ ts vaniljesukker
50 g tørka tranebær
Legg tranebær i bløyt i litt varmt vatn. Rens plommene, og ha dei i ei gryte saman med vatn, vaniljesukker og sukker. La dette koke til plommene er møre, det tek ca. 20 minutt. Rør godt, så plommene løyser seg godt opp. Hell bløytevatnet av tranebæra, og ha dei i plommegrauten. Hell desserten over i fire serveringsglas, og la den kolne. Server med ei kule vaniljeis eller ein klatt piska krem.
Innimellom grovbrødskivene må vi ha litt anna mat og. Eg lagar ofte wraps, det er enkel og lettvint mat som er lett å variere. Dei grove variantane er fiberrike og gjev meg godt helsesamvit på toppen.
I dag har eg fylt dei med steikt kyllingkjøtdeig. Kyllingkjøtdeig er ofte på tilbod, og er proteinrik og god mat. Supplert med salatgrønsaker og anna moro vert dette godt både som eit mellommåltid og som matpakke. Slik gjer eg det:
Fylt grov wrap med kyllingkjøtdeig
4 grove tortillalefser
8 salatblad, eg brukte hjertesalat
2 tomatar
4 ss italiensk salat eller coleslaw
Ein avocado
Ein pakke kyllingkjøtdeig
½ ts tørka timian
Salt og peppar
Smør til steiking
Varm opp steikepanna, og ha i smør. Ha i kyllingkjøtdeigen, og steik den gyllen. Dryss på i lita teskei salt og ei klype nykverna peppar medan du delar opp kjøtdeigen i små bitar med ein steikespade. Knus timian mellom fingrane, og dryss over. Hell kjøtdeigen på ein tallerken, og la den kolne.
Legg salatblada på tortillalefsa slik at det er ca. 5 cm att utan salatblad på nederst på lefsa. Dette stykket skal brettast opp etterpå. Legg på coleslaw eller italiensk salat, tomatskiver delt i to og båtar av avocado. Har du friske urter, så dryss på litt av det og. Fordel kyllingkjøtdeigen over fyllet, brett opp den nederste delen av lefsa og brett til slutt opp sidene.
Når eg sender dette med i matpakken brukar eg ein gummistrikk rundt lefsa, og så rullar eg heile wrapen inn i matpapir og snurrar att oppe slik at fyllet ikkje dett ut. Dette har eg lært av søstra mi, og det er heilt genialt. Wrapsen vert så mykje enklare å halde styr på med ein gummistrikk. Legg med ein serviett.
God helg!
